6- خزائن كشميرى

نوشته شده توسط مدیر وب سایت on . Posted in مطالعه کتب

بسم الله الرحمان الرحيم

خزائن كشميرى

يادنامه به مناسبت هشتمين سالگرد

رحلت عارف ربانى آية الحق

سيد عبدالكريم كشميرى ( ره )

 

سيد على اكبر صداقت

 

 

                               فهرست مطالب

 مقدمه

 1- بى عنايت خدا

 2- جمع مال

 3- احوالات قيامت

 4- مقنعه بر سر معلم

 5- چهار نفر ممتاز

 6- اول بند نفس كردن

 7- افسوس

 8- امتحان چه امتحانى

 9- فضائل يونس بن عبدالرحمان

 10- ياذالجلال و الاكرام

 11- نماز و محو گناهان

 12- خواتيم سوره حشر

 13- دل آرام

 14- تعال : بيا بالا

 15- فناء و بقاء

 16- فضائل زكريا بن آدم اشعرى

 17- ملائكه و اذان و اقامه

 18- شمول قدرت الهى

 19- فقر

 20- سوره نصر

 21- چهل گذشت

 22- وجه الله

 23- ذارى‏ء

 24- برگ عيشى

 25- آدم بر چه صورتى بود

 26- حال مريض و سالك

 27- عاشق صافى

 28- بى لياقت با فضل

 29- دو گروه كمر شكن

 30- نور اسفهبديه

 31- مروت ندارد

 32- دانه و غنچه پنهان كن

 33- ازدواج يوسف با زليخا

 34- غم مخور

 35- اوقات در خانه

 36- عاملان خدا

 37- وقت نماز

 38- طلب فرزند

 39- مثل زنان با ايمان و كافر

 40- از فرش تا عرش

 41- مدح و بدگويى

 42- شكستن نفس

 43- ميزان

 44-روح كرامت

 45- مهر تو

 46- ابن فارض مصرى

 47- همانند نداى درخت طور

 48- ديو از پى است

 49- اتصال به خانه حق

 50- باغ دل

 51- مواليان و شكستن حجابها

 52- تير و صيد

 53- زن چيست؟

 54- اثر تربت امام حسين (ع)

 55- قطره‏اى از درياى وجود

 56- تصويرى از ابليس

 57- از بنده به مولاى

 58- عالم مثال

 59- ابجد(41-50)جوشن كبير

 60- فاطر

 61- عوالم دوازده گانه

 62- پوشاندن يا آشكار

 63- عباد امجاد

 64- ابجد(11-20) جوشن كبير

 65- بسوزم

 66- مستمع و صاحب سخن

 67- ابجد(1-10) جوشن كبير

 68- راستگو عزيز رسول (ص)

 69- نفس و لذت

 70- ظاهر

 71- كم و زيادى معاش

 72- فضائل ابن ابى يعفور

 73- ورق يار بخوان

 74- استغفار از لذت

 75- فتح

 76- ضربت زدن ملائكه

 77- زاييده آفتاب

 78- چه مذلتى

 79- ابجد(31-40) جوشن كبير

 80- اين هم جادو است؟!

 81- عمر عزيز

 82- ابجد(101-110) جوشن كبير

 83- سايه هماى

 84- اخلاص

 85- شيوه عاشق كشى

 86- موكل تربت چه مى‏كند

 87- مدرسه ما اين است

 88- روغن فروش محب

 89- حاشا

 90- كليد گشايش

 91- السلام عليكما

 92- توصيفى خاص در سحرها

 93- موشى در كوزه

 94- لطف و قهر

 95- ياور ما

 96- حسن خلق

 97- راستان و ناراستان

 98- شكم چه ريزيم؟

 99- دعوت اهل سفره

 100- حسن روز افزون

 101- فاصله زمين تا آسمان

 102- حالات نفس

 103- صالح المؤمنين

 104- مفتاح

 105- خرقه از رسول الله (ص)

 106- شهيد

 107- چهار ديوار و چهار كلمه

 108- نفس شفاعت قبول نمى‏كند

 109- آتش و دود

 110- آينه ظاهرى و باطنى

 111- عبدالباسط

 112- غفلت

 113- تمنا نه امر

 114- بخل و آمال

 115- حديث ساغر

 116- تاج كژ شد

 117- سجده و ركوع

 118- بوى يوسف

 119- از دانه تا ميوه

 120- جان كندن

 121- توصيف خاص پيامبر (ص)

 122- كفش پاره

 123- عفو

 124- جدا نيست

 125- مثال سر توحيد

 126- ياغى و قلعه نفس

 127- آرزوى دراز و مرگ

 128- دلبر جانان

 129- من و قيامت

 130- زنگ درب بهشت؟

 131- نماز به اندازه توجه است

 132- سحر يا دعاى مستجاب

 133- نفس سركش

 134- بوسيدن فرزند

 135- غسلين و آتش

 136- ثناء و مدح معبود

 137- ابوالقاسم

 138- كم كردن شواغل

 139- صلوات و دعاى محجوب

 140- امواج دريا

 141- مقام ابوحمزه ثمالى

 142- ذكر زبانى

 143- سوره زلزال

 144- حالات دعا كننده

 145- آب خوار؟

 146- استقامت امت

 147- سخن بد را نرساند

 148- سخن در رضا و غضب

 149- واقف وجود مطلق

 150- فرق احد و واحد

 151- جاى محجوب

 152- نقش و نقاش

 153- نشانه جهل

 154- ذكر يونسيه

 155- ناله چرا؟

 156- خردل

 157- انبان خالى

 158- بيكارى

 159- چيست توحيد

 160- بله!

 161- حسن رخ دوست

 162- نظر بر عيب نيست

 163- حكايت ديوانه

 164- وقايع

 165- بى تو

 166- روندگان معاد

 167- متجلى به صفات

 168- مغزش نباشد

 169- وادى معرفت

 170- نغمه ها

 171- خاك پاى على (ع)

 172- كوه نفس

 173- حلم

 174- معرف پيامبر (ص)

 175- منفق و ممسك

 176- دل گم شده

 177- زتست

 178- ندايى شنيدم

 179- نيت در هر چيز

 180- برهان به مى

 181- حيات حقيقى

 182- مقام ابرار

 183- خاك زر شود

 184- ريا

 185- علم الافراد

 186- جانانش

 187- غنى

 188- بينايى و بينش

 189- سير كنيد!

 190- چرا سير نكردند؟

 191- تمثيلى در نمودها

 192- صد هزار جلوه

 193- پوشيدن چشم

 194- درد

 195- مهيمن

 196- سيره ممتاز

 197- ابجد(21-30) جوشن كبير

 198- دو نمونه براى اكرميت

 199- حسيب

 200- به هر حرف

 201- در درجات امام

 202- جفت همتا

 203- دو دسته

 204- مارگير

 205- علم و تلون

 206- خان الصعاليك

 207- وطن

 208- عودت حافظه

 209- جزء مرگ

 210- واصل

 211- رب

 212- فرق تجلى ربانى و روحانى

 213- بهره دوستى

 214- پناه از شر انواع بدى ها

 215- خشيت و خوف

 216- كودك و تير تدبير

 217- سؤال از اشتر

 218- تجلى روح نه حق

 219- نفاثات

 220- رياضت نفس

 221- ياد مرگ

 222- از بالا به پايين

 223- ترازوى انانيت

 224- اين چنين اند مردان خدا

 225- خوشا

 226- نظارگى!

 227- وادى حيرت

 228- قلب ياسين

 229- فاصله عقل و عشق

 230- يك سفارش جامع

 231- صدق

 232- اسماء در مقام فعليت

 233- نكشتيم

 234- يك روز پنجاه هراز سال

 235- هم لطف و هم قهر

 236- ابجد(91-100)جوشن كبير

 237- ادب و عدم اصرار

 238- نشان آدميت

 239- دارو

 240- چون حجاب در آيد

 241- اثبات وحدت

 242- اختيار دوست

 243- سه صفت

 244- شبيه خشم

 245- علم

 246- تعابير وقايع

 247- ولايت خاتم

 248- از كجا تا كجا

 249- ابليس و بلعم

 250- خوشا آن شوريده

 251- نسيان بر سه نوع

 252- ابجد(71-80) جوشن كبير

 253- واقعه

 254- چندين با خود مى‏گويى

 255- نشسته

 256- ظن و يقين

 257- تغير

 258- گريه حجاب

 259- هوشيارى

 260- دو درب

 261- جان براى خداپرستى

 262- اعتدال در دوستى و دشمنى

 263- ارشاد خلق

 264- شب قدر؟

 265- كشتى نشسته

 266- صراط على

 267- يكى هزار

 268- بارى

 269- اناالحق

 270- شفاء و هدايت

 271- از حق به بنده

 272- تقاضا مى‏كند

 273- انا:من

 274- قابليت براى اسم اعظم

 275- جواب در مقام جلالى

 276- سوره والعاديات

 277- محتضر و جنب و حائض

 278- گيرنده صدقات

 279- غواص

 280- از قيامت

 281- اكرم

 282- سر بگو

 283- تاب خورشيد

 284- لقمه مشتبه

 285- نان جو نان پيامبر (ص)

 286- ولايت آل محمد

 287- آفت علماء

 288- اى منزه

 289- ملاقات دو دوست

 290- ابجد(61-70) جوشن كبير

 291- رفت رفت

 292- مؤمن

 293- به ديديم تو را

 294- باز شكارى

 295- فضل

 296- انس و الفت

 297- از حادث به قديم

 298- نگه دارى از مردن بد

 299- نان و جان

 300- دعاى سمات

 301- اندر مظاهر

 302- روز و شب فرعون

 303- صورت و معنى متابعت

 304- معنى به صورت

 305- حفى

 306- رزق پرندگان

 307- موسى را محكم بگير

 308- نمك و نمكين

 309- درون خانه

 310- توصيف استاد خرقانى

 311- هفت وادى سلوك

 312- سلام بندگان

 313- معقول

 314- يكى

 315- جهل

 316- رحيم

 317- نفس فربه شد

 318- حادث مى‏ميرد

 319- تكفير مى‏كنند

 320- در وجد و غلبه حال

 321- بنده سپاس گزار

 322- دفع واردات نفس

 323- امتحان دوست نمايى

 324- بى مقصود نرود

 325- قاعده

 326- چشم

 327- توبه

 328- خوف و فنا

 329- الحكم لله

 330- قرآن چه طور بايد خواند

 331- ارواح حلقه زده

 332- اوراد طالبان و واصلان

 333- يقين

 334- تجلى چيست

 335- اسفند(حرمل)

 336- منان

 337- يا على پير موصلى

 338- بى حاصلى

 339- ابجد(161-170) جوشن كبير

 340- دفع خطور نسبت به استاد

 341- وجل

 342- ثواب تسبيحات اربعه

 343- فضيلت روز عيد غدير

 344- دعا براى عدم زوال ايمان

 345- وارسى نفس

 346- قابض

 347- جانهاى فلكى

 348- حافظ و ابرو

 349- انديشه فاسد

 350- مدعيان مزوّر

 351- شب قدر

 352- چگونه صبح كردى؟

 353- مايه

 354- دست فعلى خدا

 355- غنيمت فرصت ها

 356- عاقبت

 357- كوبيدن درب

 358- تمثل در قلوب

 359- فرق دنيا و آخرت

 360- نجيب الدين

 361- به خاطر انسان كامل

 362- شهريار ما كجاست؟

 363- هيبت

 364- مرد طالبى؟

 365- حمال جوان تاجر شد

 366- فضيلت سوره احقاف

 367- قدر ما را مى ‏داند

 

 

 بسم الله الرحمان الرحيم

 بدان كه صحبت، اثرهاى قوى و خاصيت‏هاى عظيم دارد؛ هم در بدى و هم درنيكى.

 هر سالكى كه به مقصد رسيد از آن بود كه به صحبت دانايى رسيد. و هر سالكى كه به مقصد نرسيد از آن بود كه به صحبت دانايى نرسيد. اين همه رياضات و مجاهدات وآداب بسيار كه در راه سالك نهاده‏اند،از جهت آن است كه سالك شايسته صحبت گردد.  چون شايسته گشت كار سالك تمام گردد، زيرا كه سلوك براى آن است كه معرفت اجمالى تفضيلى و استدلالى كشفى شود. اگر سالك به يك ساعت و روز مستعد باشد و شايسته صحبت دانا شود بهتر از آن كه صد سال بدون صحبت او به رياضات مشغول بود. بسيار كس به صحبت دانا رسند و هيچ فايده‏اى نبرند، يا استعداد نداشته، يا طالب راه نبودند. از اينجاست كه گفته‏اند: تعليم و ارشاد هم چون كاشتن است، بعضى از دانه در راه افتد و چيزى نرويد و حاصل نشود، و بعضى بر سنگ افتد و آن نيز حاصل نشود، و بعضى بر زمين لطيف افتد حاصل بسيار بدهد.

 پير را بگزين كه بى پير اين سفر       هست بس پر آفت و خوف و خطر

 هيچ نكشد نفس را جز ظل پير        دامن اين نفس كش را سخت گير

 هر كه او بى مرشدى در راه شد        او ز غولان گمره و در چاه شد

 چون گرفتى پير هين تسليم شو        همچو موسى زير حكم خضر رو

 دست خود مسپار جز بر دست پير     حق شده است آن دست او را دستگير

 اين طبيبان را به جان بنده شويد        تا به مشك و عنبر آكنده شويد

 اين ابيات نمونه هايى از مثنوى مولانا بوده است كه اشارت دارد مريد بدون استاد و مرشد حقيقى نتواند طى مراحل و منازل سلوك را نمايد.

 امام باقر (ع) فرمود: (يك نشست نزد كسى كه به او اعتماد دارم در نفسم از عمل يك سال مطمئن‏تر است.)

 امام صادق(ع) فرمود: (يكى از شمابراى مسافرت چند فرسخى دليل و راهنما طلب مى‏كنيد، پس براى نفس خود راهنما طلب كن.)

 امام باقر(ع) فرمود: (چون نزد عالمى نشستى، بر شنيدن بيش از گفتن حريص باش و خوب شنيدن را بياموز چنانكه خوب گفتن را مى‏آموزى)

 اميرالمؤمنين(ع) فرمود: (خدا رحمت كند كسى كه حكمى را بشنود و فرا گيرد و به راه درست بپذيرد و نزديك آن گردد و به دامن رهنمايى چنگ زده و نجات يابد.)

 از آنجايى كه حقوق استاد و معلم روحانى بسيار است و شاگرد مرهون زحمات انفاس قدسى اوست، فقير سه جلد كتاب به نام آفتاب خوبان، روح و ريحان و صحبت جانان در شرح حال مرحوم سيد العارفين آيت الحق سيد عبدالكريم كشميرى نوشته‏ام و به چاپ رسيده و به حمدالله مورد توجه طالبان قرار گرفت. پس از شش سال از وفات آن جناب(18 فروردين1378) به عنوان ياد نامه 367 مطلب به عدد ابجد عبدالكريم در اخلاق و عرفان و ذكر و سير و سلوك را تدوين كردم و به نام خزائن كشميرى در دست رس مشتاقان قرار دادم تا ثوابى از اين كتاب به روح ملكوتى آن دلباخته اميرالمؤمنين واصل، و يادى از او در دلهاى آشنايان عرفان، تازه گردد.

                                            سيد على اكبر صداقت  18 فروردين 1384

 

 

 1- بى عنايت خدا

 اين همه گفتيم ليك اندر بسيج         بى عنايت خدا هيچم هيچ

 بى عنايت حق و خاصان حق           گر ملك باشد سياه هستش ورق  مولانا در مثنوى

                                    2- جمع مال

 امام رضا (ع) فرمود: مال جمع نمى‏شود مگر به پنج خصلت:

 1- بخل شديد، 2- آرزوى دراز و طولانى، 3- حرص غالب، 4- قطع رحم، 5- ايثار دنيا بر آخرت.

  3- احوالات قيامت

 در مؤلفات ملا زين الدين سلماسى(م 1266) مسطور است كه هر كس مدت چهل شب در وقت خواب، سوره قيامت كه 40 آيه دارد؛ را هفت بار با خضوع و خشوع تلاوت كندو مواظب تقوا باشد، قيامت و احوالات آن را در خواب ببيند و يقين كامل براى او حاصل شود. مرحوم آقا نجفى اصفهانى(م 1332)گويد: به اين ختم مشغول شدم و در اربعين دوم قيامت و حساب و ميزان و خصوصيات آن را در خواب مشاهده كردم.

 4- مقنعه بر سر معلم

 پادشاهى را دو پسر بود يكى مؤدب و دانا و ديگرى ناشايسته چون دختركان بازى و صفت زنانه مى‏كرد. پادشاه مرد شجاع و رستم صفتى را به عنوان معلم پسر دوم انتخاب كرد تا شب و روز او را سلحشورى و صفت مردان بياموزد. بعد از دو ماه ديد پسرك به دنبال اسباب بازى و عروسك و با دختركان بازى مى‏كند. پادشاه خواست فرزند را ببيند كه آيا سيرتش عوض شد! پس او را طلبيد فرزند مقنعه بر سر كرده با اسباب بازى و معلم هم به ناچار مقنعه‏اى عمامه خود كرد و پهلوى او نشست. پادشاه آمد و پرسيد: معلم كو؟! معلم از زير مقنعه با آواز زنانه گفت: معلم منم! گفت: اين چه حالى است؟ گفت: هر چه زحمت كشيدم نتوانستم او را همرنگ خود كنم. اكنون من از خجالت همرنگ او گشتم. اى عزيز! چون قابليت ذاتى نبود،صفات تبديل نگردد. چنانكه بعضى ندانسته‏اند و زحمت براى سالكين مبتدى كشند، ولى سالك مرتد از خاص به عام گردد و زحمت‏ها به هدر رود.

  5- چهار نفر ممتاز

 امام صادق (ع) فرمود:  1- اوتاد زمين و اعلام دين چهار نفرند: 1- محمد بن مسلم، 2- بريد بن معاويه عجلى، 3- ليث بن بخترى مرادى، 4- زرارة بن أعين شيبانى. 2- اينان قوامون (برپاكنندگان) به عدل و قوالون (گويندگان) به صدق (( السابقون السابقون اولئك المقربون )) پيشگامان پيشگامند آن‏ها مقربانند.(واقعه 10-11)، بشارت دهيد مخبتين را به بهشت و امام اسم اين چهار نفر را بردند. 4- اينان نجباءاند، در حلال و حرام خداوندى امناء الهى هستند. اگر اينان نبودند آثار نبوت منقطع مى‏شد و مندرس مى‏گشت.

  6- اول بند نفس كردن

 نفس خود ناكرده تسخير اى فلان     چون كنى تسخير نفس ديگران؟

 نفس را اول برو در بند كن              پس برو آهنگ وعظ و پند كن

 7- افسوس

 مرحوم سيد محسن امين عاملى صاحب كتاب (اعيان الشيعه) درباره ملا حسينقلى همدانى (م1311) استاد عرفان صده اخير گويد: (در زمان او و نه بعدش كسى مانند او در علم اخلاق و تهذيب النفوس نبوده است.)

 اوائلى كه ما به نجف رفتيم(1308 ق) آخوند همسايه ما بود و روزهايى چند به درس اخلاقش حاضر شدم، ولى به دليل اشتغال به كارهاى مهم‏تر نتوانستم ادامه دهم و اينك بر اين امر افسوس مى‏خورم. او از زرق و برق دنيا و رياست پرهيز مى‏كرد و حتى نماز جماعت را با برخى خواص در منزلش مى‏خواند.

  8- امتحان چه امتحانى

 سمنون محب كه از اقران جنيد بغدادى و صحبت سرى سقطى راه يافته بود در مناجاتى عرض كرد: الهى در هر چه مرا بيازمايى در آن راستم يابى و تسليم شوم و دم نزنم!! در حال دردى به وى مستولى شد كه جانش به لب آمد و او دم نمى‏زد. بامداد همسايگان گفتند: اى شيخ دوش تو را چه بود؟ كه از فرياد تو ما را خواب نيامد در حالى كه او دم نزده بود. آرى فشار درونى او به گوش ظاهرى مستمعان رسيده تا خداوند بدو باز نمود كه خاموشى، خاموشى باطن است. اگر به حقيقت خاموش بودى، همسايگان را خبرى نبودى پس چيزى را كه نتوانى مگوى. يك بار اين بيت را گفت: خدا مرا جز در تو نصيب نيست و دلم به غير تو مايل نيست مرا به هر چه خواهى امتحان كن. در حال بولش بسته شد و به حبس بول دچار شد. به مدرسه بچه‏ها مى‏گرديد و كودكان را مى‏گفت: كه عموى دروغ زن را دعا كنيد تا حق شفايش دهد.

  9- فضائل يونس بن عبدالرحمان

 1- يونس، امام صادق (ع) و امام باقر(ع)  و امام رضا (ع)  را درك كرده بود. 2- امام رضا(ع) فرمودند: ابو حمزه ثمالى و يونس بن عبد الرحمان در زمان خود مانند سلمان فارسى زمان خود بودند. 3- هم چنين امام رضا(ع) سه بار بهشت را براى يونس تضمين نموده است. 4- امام جواد(ع) از طرف خود و پدر بزرگوارش بهشت را براى يونس ضمانت كردند. 5- عزيز بن مهتدى وكيل حضرت رضا(ع) از قم به حضرت نامه‏اى درباره يونس بن عبد الرحمان نوشت كه چه مى‏فرماييد؟ امام با خط مباركش نوشت: او را دوست بدار و برايش طلب آمرزش كن، هر چند همه مردم شهر با تو مخالفت كنند. 6- در حديثى آمده است كه امام رضا(ع) به او فرمود: يونس! وقتى امامت از تو راضى و خشنود است ديگر از سخنان ديگران دلگير نشو. 7- وقتى افراد بسيار از امام رضا(ع) سؤال كردند كه ما نمى‏توانيم هميشه خدمت شما برسيم از چه كسى مسائل را بپرسيم؟ فرمود: از يونس بن عبد الرحمان.

  10- ياذاالجلال و الاكرام

 در تفسير (كشاف) آمده است كه پيامبر (ص) فرمود: به خواندن ((ياذاالجلال و الاكرام)) مداومت كنيد. پيامبر كسى را ديد كه نماز مى‏خواند و مى‏گفت: ((ياذاالجلال و الاكرام)) فرمود: دعايت مستجاب است.((ياذاالجلال و الاكرام)) فقط در سوره الرحمان آيه 78 آمده است. لفظ ((ذاالجلال)) مربوط به صفات جلال و لفظ ((والاكرام)) مربوط به صفات جمال است اين طور معنى مى‏شود: كه خداوند صاحب عظمت بالاتر از همه دهنده‏ها و مفيض همه نعمتهاست.

   11- نماز و محو گناهان

 1- پيامبر(ص) مردى را ديد كه مى‏گويد: خدايا مرا بيامرز و نمى‏بينم تو را كه مرا بيامرزى! حضرت فرمود: به خدا سوء ظن نداشته باش. آن مرد گفت: من در زمان جاهليت و بعد از اسلام گناه كردم. پيامبر(ص) فرمود: گناهانى را كه در جاهليت كردى اسلام آنها را محو كرده است. اما گناهانى كه در اسلام مرتكب شده‏اى كفاره گناهان بين دو نماز، از اين نماز تا نماز بعدى است. 2- اميرالمؤمنين(ع) فرمود: با رسول خدا(ص) در مسجد در انتظار نماز بوديم كه مردى برخاست و عرض كرد: اى رسول خدا(ص) ! من گناهى كرده‏ام! پيامبر(ص) روى از او بگردانيد. هنگامى كه نماز تمام شد، همان مرد برخاست و سخن اول را تكرار كرد! پيامبر(ص) فرمود: آيا با ما اين نماز را انجام ندادى و براى آن به خوبى وضو نگرفتى؟ گفت:آرى. فرمود: اين كفاره گناه توست. 3- سلمان گفت: زير درختى در خدمت پيامبر(ص) نشسته بوديم پس پيامبر(ص) شاخه‏اى گرفت و تكان دادو برگهايش فرو ريخت، و فرمود: سلمان نمى‏پرسى كه چرا چنين كردم؟ عرض كردم بفرماييد چرا؟ فرمود: مسلمان هنگامى كه وضو را خوب بگيرد و سپس نمازهاى پنج گانه را به جا آورد، گناهان او فرو مى‏ريزد، همان گونه كه برگهاى اين شاخه فرو ريخت و سپس آيه 114 سوره هود را تلاوت فرمود: (( نماز بگذار در آغاز و انجام روز و ساعاتى از شب زيرا نيكى‏ها، بدى‏ها را از بين مى‏برند اين تذكرى است بر آنها كه اهل تذكرند.))

  12- خواتيم سوره حشر

 1- پيامبر(ص) فرمود: هر كس صبح هنگام بگويد: ((اعوذ بالله السميع العليم من الشيطان الرجيم)) و سه آيه آخر سوره حشر) هو الله الذى لا اله الا هو عالم الغيب...العزيز الحكيم 22-24) را بخواند، خداوند هفت هزار ملائكه براى او مى‏گمارد تا او را حفظ كنند و بر او تا شب درود بفرستند و اگر در آن روز يا شب بميرد درجه شهيد به او داده مى‏شود.

 2- پيامبر(ص) فرمود: هر كس آخر سوره حشر را بخواند در آن روز يا شب بميرد هر گناهى كه او انجام داده را، خداوند از او بپوشاند و محو كند.

 3- پيامبر(ص) فرمود: هر كس صبح هنگام سه بار بگويد: ((اعوذ بالله السميع العليم من الشيطان الرجيم)) سه آيه آخر سوره حشر را بخواند، خداوند هفتادهزار ملك را براى او مى‏گمارد و تا شب بر او درود مى‏فرستند و اگر در آن روز بميرد شهيد مرده است. و هر كس به همين نحو در شب بخواند اين منزلت برايش مى‏باشد.

 4- پيامبر(ص) فرمود: هر كس سه بار از شيطان به خدا پناه ببرد و سپس آخر سوره حشر را بخواند، خداوند هفتاد هزار ملك را بر او مى‏انگيزاند كه شياطين انس و جن را از او دور كنند. اگر شب بخواند تا صبح و اگر روز بخواند تا شب اين خاصيت برايش باشد.

 5- پيامبر(ص) فرمود: هر كس آيات آخر سوره حشر را در شب يا روز بخواند پس در آن شب يا روز بميرد بهشت بر او واجب مى‏شود.

 6- امام حسن(ع) فرمود: هر كس سه آيه آخر سوره حشر را صبح هنگام بخواند و در آن روز بميرد، نشان شهدا بر او زده مى‏شود و اگر شب بخواند و در آن شب بميرد، نشان و مهر شهدا بر او زده مى‏شود.

 7- اميرالمؤمنين(ع) فرمود: آخر سوره حشر از ((لو انزلنا....العزيز الحكيم)) براى سر درد )صداع( دوا است.

 8- عبدالله گفت: من بر پيامبر(ص) قرائت قرآن مى‏كردم چون به اين آيات ((لو انزلنا...العزيز الحكيم)) رسيدم، فرمود: دست خود را بر سر بگذار، همانا جبرئيل چون اين آيات را بر من نازل كرد به من گفت: دستان خود را بر سر بگذار چون اين آيات شفاء براى هر دردى است مگر مرگ.

 از استاد مسموع شده است كه چهار آيه آخر سورۀ حشر براى قوى شدن اراده بسيار خوب است و هم چنين براى شفاء مريض براى كسى كه رياضت اين آيه را به عدد خاص در ايام متعين خوانده باشد. جامعيت اين چهار آيه يكى به خاطر اين است كه هيجده اسماء الهى در آن مندرج شده است.

  13- دل آرام

 محرم راز دل شيداى خود     كس نمى‏بينم ز خاص و عام را

 با دل آرامى مرا خاطر خوشست        كز دلم يكباره برد آرام را    حافظ

 احتمال دارد مراد از دل آرام پير حافظ به نام پير گلرنگ (شيخ محمود عطار شيرازى) باشد.

  14- تعال: بيا بالا

 در بين باديه نشينان عرب رسم بود در مناطق كوهستانى خانه‏ها را در سينه كوه‏ها مى‏ساختند و دامنه كوه را كه هموار است براى كشت و زرع آماده مى‏كردند. بچه‏ها در نقاط هموار به بازى مشغول مى‏شدند. هنگام مغرب پدر و مادر به لبه ايوان منزل مى‏آمدند و به بچه‏ها مى‏گفتند: ((تعالوا)) بياييد بالا. خداوند در قرآن وقتى سخن پيامبر(ص) را نقل مى‏كند، مى‏فرمايد: ((تعالوا اتل))(انعام:151) بياييد بالا تا بر شما آنچه خدا فرموده را بخوانم.

 اگر دو نفر در يك سطح قرار بگيرند، يكى به ديگرى مى‏گويد: ((الى)) به پيش من بيا. اما اگر خانه دو طبقه باشد، آنكه بالاتر است به پايينى مى‏گويد: ((تعال)) بيا بالا. حرف همه انبياء به امت هايشان اين است: بياييد بالا، كه همه اعمال خير بالا مى‏رود.

 15- فناء و بقاء(صعود و نزول)

 مادرى كه بچه‏اش درون آتش افتاده سر و صدا مى‏كند و بى سر و پا، بدون شعور خود را در آتش مى‏اندازد تا بچه‏اش را نجات دهد، اگر چه خود بسوزد و از بين برود. وقتى بچه نجات يافت، مادر به هوش مى‏آيد و شعور پيدا مى‏كند، نزديك آتش نمى‏رود. حال اولى را مى‏توان به فناء مثال زد كه سالك وقتى فانى مى‏شود چيزى همانند عقول مردم درك مى‏كنند، اونمى‏كند چون از يقين دست برداشته و در عالم بيخودى سير مى‏كند، اما وقتى از حال برگشت به بقاء مى‏رسد و لوازم تعين و تشخص پديدار مى‏شود. اين قوس صعود و نزول سيرى است كه براى سالكين به حق پيدا مى‏شود.

  16- فضائل زكريا بن آدم اشعرى

 1- او از اصحاب امام رضا(ع) و امام جواد(ع) بوده است و نزد امام رضا(ع) مقامى بس بلند داشت و در قبرستان شيخان قم مدفون است. 2- وقتى كه در قم بود، نامه‏اى به امام رضا(ع) نوشت كه مى‏خواهم از قم بيرون بروم، زيرا در بين آنان سفيهان و نادانان زيادند. امام در جواب نوشتند: چنين كارى را نكن زيرا خدا به واسطه وجود تو،بلا را از مردم قم برطرف مى‏سازد. چنانكه به وجود امام كاظم(ع) از اهل بغداد، شر و بلا را مرتفع گردانيد. 3- زكريا بن آدم گفت: بر حضرت رضا(ع) اول شب وارد شدم و امام از وفات ابو جرير بن ادريس قمى كه تازه مرده بود سؤال كرد و رحمت خدا براى او خواست. پيوسته امام با من سخن مى‏گفت و من با او سخن مى‏گفتم تا فجر صبح طلوع كرد پس امام برخاست نماز صبح گذارد. 4- زكريا بن آدم يك سال با امام رضا(ع) از مدينه به مكه براى حج مشرف شد و در اعمال همانند حضرت انجام مى‏داد. 5- على بن مسيب همدانى گويد: به امام رضا(ع) عرض كردم: راه من دور است و همه وقت نمى‏توانم به خدمت شما برسم از چه كسى اخذ احكام دين خود را كنم؟ فرمود: از زكريا بن آدم قمى كه مأمون است بر دين و دنيا. 6- امام جواد(ع) در نامه‏اى درباره وفات زكريا بن آدم چنين نوشتند: خدا رحمت كند او را در روز تولد و روز وفات و روز قيامت، او در زمان حياتش عارف و معترف به حق بود و صابر و شكيبا و اميدوار به ثواب الهى و قيام كننده به آنچه خدا و رسولش دوست داشتند. او وفات كرد ولى پيمان شكن نبود خدايش رحمت كند و به نيتش پاداش نيك دهد و به آرزويش برساند.

  17- ملائكه و اذان و اقامه

 امام صادق(ع) به محمد بن مسلم فرمود: چون اذان و اقامه مى‏گويى در پشت سر تو دو صف از فرشتگان به نماز مى‏ايستند و اگر بدون اذان اقامه گفتى يك صف از فرشتگان پشت سر تو به نماز مى‏ايستند.

  18- شمول قدرت الهى

 خداوند آن قدر قدرت دارد كه وقتى چيزى را محو كرد، دوباره مانند آن را خلق مى‏كند. اگر قطره‏اى به هوا برود و محو شود، از خزينه قدرت او نمى‏تواند بگريزد. اگر صد بار قطره‏اى به وجود و سپس به عدم رفت، چون خدا آن را بخواند باز آن قطره از سر شوق به وجود مى‏آيد.

 گر در آيد در عدم يا صد عدمچون بخوانيش، او كند از سر، قدم

صد هزار پديده ضد، ضد خود را مى‏كشد، باز به حكم نافذ خدا به وجود مى‏آيند. از قدرتش هر لحظه كاروآنها از نيستى‏ها به عرصه هستى مى‏آيند. از مشيّتش به قاعده ((تجدد امثال)) هميشه دائم موجودات آيند و روند. چون فصل پائيز رسد، امر خزان آيد و درختان به درياى مرگ روند و زاغ‏ها نوحه گر شوند ولى فصل بهار از امر سالار ده يعنى خدا، حيات و زندگى را آغاز كنند.

 آنچه خوردى، وا ده‏اى مرگ سياه      از نبات و دارو و برگ و گياه

* مرگ سياه يعنى مرگ حول انگيز

  19- فقر

 پيامبر(ص) فرمود: فقر مايه مباهات است و من بدان مى‏بالم.)الفقر فخرى و به افتخر(. فقر در بدايت ترك دنيا و در نهايت فناست. فقير آن است كه از سر همه چيز گذشته باشد. همه موجودات فقر ذاتى، و نياز به ذات غنى و بارى تعالى دارند.(انتم الفقراء الى الله و الله  هو الغنى)(فاطر:15)

 فقر صفاتى آن است كه موجودات بعد از ظهور بايد راه كمال پيمايند و مظهر صفات او شوند. در اصطلاح، فقر را از مقامات نه از احوال مى‏شمارند، پس تا سالك از خودش بيرون نيامده و تسليم نشده و مدعى موجوديت خود است، به مقام فقر نرسيده است. به تعبير ديگر: فقر به ظاهر نداشتن املاك و حقيقتش خروج از موجوديت براى خود است. نشانه فقر صديقان و فقيران صادق، گله نگذاردن و نهان داشتن آثار سختى و بلاست. هيچ كس در اين راه و نرفت كه شكايت كرد و به جايى نرسيد هر كس راه فقر رفت و كوشيد، از صد هزار نفر يكى را مقصد (مقام فقر) حاصل شد. از علامت فقر، اين است كه فقير هيچ چيز ندارد و چيزى به دست وى در اين جهان و آن جهان نيست، فقر اولياء با فقر عامه فرق مى‏كند چرا كه براى اولياء، كمال روحانى و براى عامه نقص است. از فقر حقيقى در نهايت به غناى حقيقى مى‏رسد.

 20- سوره نصر

 1- امام صادق(ع) فرمود: هر كس سوره نصر را در نماز مستحبى يا واجب بخواند، خداوند او را بر همه دشمنان يارى فرمايد و روز قيامت با نامه‏اى گويا، خداوند او را از قبر بيرون آورد و به محشر در آيد و در آن نامه امانى است كه از پل دوزخ و آتش و خروش آن بگذرد. در آن روز بر هيچ چيزى نمى‏گذرد مگر او را بشارت دهند به هر نيكى كه كرده و وارد بهشت مى‏شود. در دنيا اسباب خير براى او باز گردد، آن قدر كه حتى آرزوى آن را نكرده و بر قلبش خطور نكرده باشد. 2- پيامبر(ص) فرمود: هر كس سوره نصر را بخواند او را ثواب كسى دهند كه با محمد(ص) در فتح مكه حاضر بوده است. 3- پيامبر(ص) فرمود: سوره نصر برابرى مى‏كند با ربع قرآن. 4- امام صادق(ع) فرمود: خواندن آن براى رفع دشمن و بلا رواست. 5- در خبر آمده است: هر كس اين سوره را بخواند چون عزرائيل به وى در آيد او را سلام و بشارت دهد.

 تعداد خواندن اين سوره به عدد حروفش 80 و به عدد كلماتش 19 مى‏باشد.

  21- چهل گذشت

 چون دوران عمر از چهل گذشت      مزن دست و پا كه آبت از سر گذشت

 چه شيبت در آيد بروى شبابشبت روز شد ديده بر كن ز خواب          سعدى

 22- وجه الله

 وجه را معانى بسيارى ذكر كرده‏اند از جمله:

 1- ذات

 2- اول و ابتدا

 3- قصد نمودن

 4- تدبير و حيله

 5- جهت و طرف و ناحيه

 6- قدر و منزلت

 7- رئيس قوم و محل اشاره نمودن

 8- ثواب

 9- مقابل

 10- انبياء و رسل و حجج الهى

 وجه در معنى ظاهرى، صورت عموم انسان و حيوان است ولكن در خدا به معنى ذات مناسب است. چنانكه در سوره قصص آيه 88 فرمود: ((كل شى‏ء هالك الا وجهه)): همه چيز جز وجه خدا هالك است. ابوصلت هروى گويد: به امام رضا(ع) عرض كردم: مى‏گويند ثواب كلمه ((لا اله الا الله)) ثواب نظر به وجه الله است؟ فرمود: هر كس خدا را به صورت مانند صورت‏هاى انسان پندارد تحقيقاً كافر شده است. لكن وجه خدا انبياء و رسولان او هستند كه به وسيله آنها به سوى خدا و دين او توجه پيدا مى‏كنند. نظر به آنها و درجاتشان نزد خدا داراى ثواب بزرگى براى مؤمنين در روز قيامت است.

 23- ذارى‏ء

 از اسماء الهى ((ذارى)) است كه به معنى خالق و آفريننده مى‏آيد. يعنى خداوند همه را خلق كرد و در زمين پراكنده و ظاهر گردانيد. خداوند از همه در عالم ذر )عالم ارواح( گواهى بر خالقيت خود گرفت و از صلب حضرت آدم(ع) آن‏ها را خلق و در روى زمين منتشر كرد. به معناى ديگر، همه موجودات به صورت ذرات و ريز بودند و براى تشكيل و موجوديت آنها، قالب هايى از موجد عالم زده شد و هر يك به صورت خاك و سنگ و حيوان و انسان و.... پديد آمدند و به كمال خود رسيدند. خداوند در سورۀ ذاريات آيه 1 فرمود: ((والذاريات ذروا)) قسم به بادهايى كه پراكنده كننده هستند. اميرالمؤمنين(ع) در جواب ابن الكواء كه درباره ذاريات سؤال كرد فرمود: مقصود باد است. يكى از عواملى كه براى بخش كردن و جفت‏گيرى و تلقيح و نزول رحمت‏هاى آسمانى مؤثر است، باد مى‏باشد. و از مظاهر اسم ذارى‏ء يكى باد است كه در نظام عالم از اركان و رسيدن به كمالات مى‏شود.

 24- برگ عيشى

 اى كه پنجاه رفت و در خوابى          مگر اين چند روزه در يابى

 هر كه آمد عمارت نو ساخت           رفت و منزل به ديگرى پرداخت

 برگ عيشى به گور خويش فرست     كس نيارد ز پس تو پيش فرست      سعدى

 25-آدم(ع) بر چه صورتى بود

 روايت از پيامبر(ص) است كه فرمود: ((خلق الله آدم على صورته)) خدا حضرت آدم را بر صورتش خلق نمود.

 سه توجيه درباره اين حديث نموده‏اند: 1- شخصى به امام رضا(ع) عرض كرد: اين حديث پيامبر(ص) درست است؟ فرمود: و الله كه اول حديث را حذف كردند و تمام حديث اين است كه پيامبر(ص) بر دو نفر گذشتند كه همديگر را نفرين و سب مى‏كردند، پس يكى به ديگرى گفت: خدا صورت تو را و صورت كسى راكه به تو شبيه اسصت قبيح كند. پيامبر(ص) فرمود: اى بنده خدا! اين حرف را به برادر دينى خود مزن، زيرا كه خداوند آدم ابوالبشر(ع) را بر صورت خود خلق كرده است، پس سب نمودى آدم(ع) را. 2- ضمير در ((صورته)) راجع به الله باشد و اضافه تشريفيه است مثل نسبت دادن خداوند روح را به خودش ((نفخت فيه من روحى)): آدم را از روح خودم دميدم. 3- ضمير راجع به آدم(ع) باشد، كه خداوند ابتدا به همين صورت آدم(ع) را خلق كرد.

  26- حال مريض و سالك

 وقتى مريضى نزد طبيب مى‏رود براى بهبودى خود آنچه دستور فرمايد، بايد انجام دهد و اوامر او را جامه عمل بپوشاند. اگر اوامر طبيب را ناقص انجام دهد و يا انجام ندهد، مريضى او بهبودى نگيرد و اگر بشود جزئى باشد.

 حال آن كس كه به قصد سلوك نزد استاد و مرشد مى‏رود، نيز همين طور است اگر سالك تشنه حقايق است و همت وافى دارد كه حالش بهبود شود، اگر تشنگى كاذب باشد بهتر نشود و چنانچه ناقص انجام دهد به همان اندازه جزئى منفعت برد.

 27- عاشق صافى اين چنين است

 باغ سبز عشق كو بى منتهاست          جز غم و شادى در آن بس ميوه هاست

 عاشقى زين هر دو حالت برتر است            بى بهار و بى خزان سبز و ترست

 مولانا در مثنوى دفتر اول بيت 1793 مى‏فرمايد: غم و شادى از افعال نفس است كه شخص منفعل مى‏شود. اما عاشقى، از اين دو حالت برتر است، چرا كه تأثير مى‏گذارد نه آنکه تأثير بپذيرد. بهار و پاييز نفس در مرتبه عاريتى است و ميوه‏هاى فراوان ديگرى هم وجود دارد كه از اين والاتر و مهمتر است و آن اينست كه: از او در نفوس تأثير بگذارد و محرك و مسبب باشد. به عبارت ديگر، شادى آفرين باشد نه آنكه شادى‏پذير باشد.

  28- بى لياقت با فضل، لايق مى‏شود

 از اميرالمؤمنين(ع) در مناجات شعبانيه عرض مى‏كند: ((خدايا اگر من براى رحمت تو بى لياقت (غير مستاهل) هستم. اما تو لايق اين هستى كه بر من با فضل (فزونى) گسترده‏ات ببخشى.)) يعنى آنچه لايق نفس انسانى بود خدا داده، و حال، بنده نالايق شده، پس براى لايق شدن طلب فزونى گسترده مى‏كند تا شامل حالش شود.

 29- دو گروه كمرشكن

 اميرالمؤمنين(ع) فرمود: دو گروه كمر مرا شكستند: 1- دانشمند بى شرم و پرده در، 2- نادان مقدس نما

 عالم بى شرم با پرده درى خود انسان‏ها را از دين گريزان مى‏كند و جاهل مقدس نما، با تزهد و پارسايى خود، مردم را فريب مى‏دهد.

 30- نور اسفهبديه

 عارف واصل سيد احمد كربلايى (م1332) استاد سيد على آقا قاضى فرمودند: روزى در جايى استراحت كرده بودم. كسى مرا بيدار كرد و گفت: اگر مى‏خواهى نور اسفهبديه را تماشا كنى از جاى برخيز. وقتى چشم گشودم، ديدم نورى بى حد،مشرق و مغرب عالم را فرا گرفته است. مرحوم علامه طباطبايى فرمودند: اين همان مرحله تجلى نفس است كه بدين صورت و به كيفيت نور غير محدود، مشاهده مى‏شود.

  31- مروّت ندارد

 پيامبر(ص) شترى را ديد كه پالان و بار به پشت اوست و عقال كرده‏اند (زانويش را بسته‏اند). فرمود: صاحب اين شتر كجاست؟ كه مروت ندارد و براى مخاصمه (اثر وضعى عمل) خود را آماده كند. از ابى ذر غفارى نقل شده است كه گفت: شنيدم از پيامبر(ص) كه مى‏فرمود: چهار پا(حيوانات) مى‏گويد: خداوندا مالك خوبى روزى من كن كه از آب و علف سيرم كند و بيش از طاقتم بارم ننمايد. پيامبر(ص) در حديثى فرمود: چهارپا چند حق به گردن صاحبش دارد؛ يكى آن كه به صورتش ضربت زده نشود كه چهار پا حمد و تسبيح خداوند مى‏كند، بيش از طاقتش بر او بار نكنند، و در راه رفتن زيادتر از طاقت و قدرتش راه نبرند.

مروّت : جوانمردى، مردانگى، نرم دلى.

  32- دانه و غنچه پنهان كن

 اگر دانه باشى مرغان تو را از روى زمين برمى چينند. اگر غنچه باشى كودكان تو را برمى كنند.

 دانه باشى، مرغكانت برچينند          غنچه باشى، كودكانت بركنند

پس سالك بايد چه كار كند؟ جواب:

 دانه پنهان كن، بكلى دام شو             غنچه پنهان كن، گياه بام شو

 يعنى خود را از خلق پنهان نما، و از مردم دنيا پرست كه دنبال متاع دنيوى هستند و مزاحمت ايجاد مى‏كنند، در امانش، گر چه آنان اسمش را خدمت مى‏نهند، اما زحمت است. سالك بايد بداند كه شهرت مشكل ساز است و همواره مورد حسادت و دشمنى قرار مى‏گيرد، و به سبب در معرض قرار دادن خود،دچار گرفتارى‏ها مى‏شود.

 هر كه داد او، حسن خود را در مزاد             صد قضاى بد، سوى او رو نهاد

 البته دو دسته بيشتر از ديگران مشكل سازترند: يكى دشمنان حسود و ديگر دوستان دنيايى يا دوستان آفرين گو و مداح.

 دشمنان، او را ز غيرت مى‏درند                  دوستان هم روزگارش مى‏برند

 بعضى گفته‏اند: حب شهرت مانند حب ذات است. خواسته يا ناخواسته، نفس به شهرت گرايش دارد. به عبارت ديگر براى دفع حب شهرت گول نفس را نبايد خورد، كه به قول علماء منطق، از صغرى و كبرى چيدن، نتيجه مى‏گيرد كه از نظر شرعى من بايد آفتابى شوم تا ديگران از من استفاده ببرند. چون خواهد دستگيرى كند، خود در حب شهرت به دام افتاد و مشكلات بعدى دامن گيرش شود.

  33- ازدواج يوسف با زليخا

 روزى زليخا پيش حضرت يوسف(ع) بود. حضرت فرمود: زليخا چرا چنين بلاهايى را بر سر من آوردى؟ زليخا گفت: به خاطر اينكه تو زيبا بودى. فرمود: اگر پيغمبر آخر الزمان را ببينى چه مى‏گويى، در حالى كه او از نظر صورت و سيرت از من زيباتر و بهتر است. زليخا گفت: راست گفتى. فرمود: چگونه دانستى من راست مى‏گويم و حال آنكه هنوز او را نديده‏اى؟ زليخا گفت: به اين جهت كه تا نام او را بر زبان جارى كردى، محبت او به دل من افتاد. خداوند به حضرت يوسف(ع) وحى كرد كه زليخا راست مى‏گويد؛ چون محمد(ص) را دوست مى‏دارد، ما هم او را دوست مى‏داريم. لذا خداوند دستور داد كه حضرت يوسف(ع) با زليخا (كه از پيرى به جوانى برگشته بود) ازدواج كند.

  34- غم مخور

 دور گردون گر دو روزى بر مراد ما نرفت               دائماً يكسان نباشد حال دوران غم مخور

 هان مش نوميد چون واقف نيى از سر غيب            باشد اندر پرده بازيهاى پنهان غم مخور

35-اوقات در خانه

 اميرالمؤمنين(ع) فرمود: چون پيامبر(ص) داخل خانه مى‏شد، وقت خود را سه قسمت مى‏كرد. يك قسمت براى خداى متعال، يك قسمت براى اهل خانه، يك قسمت براى خود قرار مى‏داد. وقتى را كه براى خود قرار داده بود آن را دو قسمت كرده، يكى براى نفس خودش و ديگرى براى مردم، كه آن را صرف همه مردم از خاص و عام مى‏نمود و از ايشان هيچ دريغ نمى‏كرد. (مكارم الاخلاق الباب الاول فى سيرته)

  36- عاملان خدا

 مردى نزد پيامبر(ص) آمد و گفت: يا رسول الله! همسرى دارم كه وقتى به خانه مى‏روم، به استقبالم مى‏آيد، وقتى بيرون مى‏روم بدرقه‏ام مى‏نمايد. اگر مرا غصه دار ببيند، مى‏گويد: غم مخور، اگر غم روزى مى‏خورى خداوند آن را به عهده گرفته، و اگر براى آخرت غم دارى و فكر مى‏كنى، خداوند بر فكر و غمت بيفزايد. پيامبر(ص) فرمود: او را بشارت به بهشت ده و به وى بگو: كه تو يكى از عاملان خداوندى و هر روز پاداش هفتاد شهيد براى تو خواهد بود.

 37- وقت نماز

 از بعضى زوجات پيامبر(ص) نقل شده كه، پيامبر(ص) با ما مشغول صحبت بود و ما هم با او مكالمه مى‏كرديم همين كه وقت نماز داخل مى‏شد، گوئى ما را نمى‏شناخت و ما او را نمى‏شناختيم، و از هر چيزى، اشتغال خود را منصرف مى‏كرد و به حق مشغول مى‏شد.

 38- طلب فرزند

 ابى بكر بصرى گويد: به امام صادق(ع) عرض كردم: من از خانواده‏اى هستم كه منقرض شده‏اند و من تنها بازمانده آنها هستم و فرزند ندارم. امام فرمود: خدا را در سجده اين طور بخوان ((رب هب لى من لدنك ذرية طيبة انك سميع الدعا)))آل عمران:33). ((رب لا تذرنى فردا و انت خيرالوارثين))(انبياء:89)  پس به دستور امام، در سجده اين دو آيه را مى‏خواندم؛ و خداوند دو پسر به نام على و حسين به من عطاء فرمود.

  39- مثل زنان با ايمان و كافر

 خداوند در سوره تحريم آيات 10-12 دو مثل درباره زن با ايمان و زنانى كه كافر شدند، آورده است:

 ((خدا براى كسانى كه كافر شده )و به خدا و رسول نگرويده‏اند( مثل زده و آن مانند زن نوح (ع) و زن لوط پيامبر(ص) است، كه در تحت فرمان دو بنده نيكوكار از بندگان ما بودند. پس اين دو خيانت و نادرستى كردند و چيزى از عذاب آن دو را دفع ننمود.)) زن نوح(ع) به مردم گفت: نوح ديوانه است، و زن لوط(ع) مردم را از مهمانان جوان يعنى ملائكه براى عمل بد لواط آگاه كرد. پس زن نوح در آب غرق شد و زن لوط به باريدن سنگ عذاب گرفتار گرديد و هر دو در آتش دوزخ قرار گرفتند. ((خدا براى كسانى كه ايمان آورده، مثل زده، مانند زن فرعون)) )آسيه دختر مزاحم كه به موسى ايمان آورد و فرعون او را به شديدترين مجازات رساند.(

 خدا باز مثل زده مانند ((مريم دختر عمران كه عصمت خود را حفظ كرد و خدا از روح خود در او دميد )و به عيسى حامله شد( او از فرمان برندگان و عبادت كنندگان بود.))

  40- از فرش تا عرش

 ابن الكواء )مسلمان منافق( از اميرالمؤمنين(ع) سؤال كرد: از جائى كه شما ايستاده‏ايد تا عرش خدا چه قدر فاصله است؟  امام فرمود: تو براى تعلم سؤال كن نه براى خود نمايى. اما جوابت اين است كه: فاصله جايى كه من ايستاده‏ام تا عرش خدا، مخلصاً بگويى: ((لا اله الا الله)) يعنى توحيد انسان را به عرش مى‏رساند، انسان فرشى را عرشى مى‏كند. فاصله هميشه براى ماده است كه ابن الكواء پرسيد: اما اتصال تجردى و صعود معنوى فاصله زمانى و مكانى ندارد.

  41- مدح و بدگويى

 انسان بايد مواظب باشد، كه به خوش آمد گويى و تملق و مداحى افراد، خود را در معرض فريفتن آنها قرار ندهد. زبان متملقين اين چنين است:

 1- ما هم راز توييم، شريك و همتاى توييم.

 2- اصلاً مانند تو كسى پيدا نمى‏شود، در جمال و فضل و احسان هيچ كس به پايه تو نمى‏رسد.

 3- هر دو جهان در ملك توست و جان‏هاى ما طفيل توست.

 اگر شخصى اسير خود پرستى باشد، به خود ديدن خودش را گم مى‏كند. بيچاره نمى‏داند هزاران نفر ديگر را شيطان به آب خود بينى غرق كرده است.

 او نداند كه هزاران را چو او             ديو افكنده ست اندر آب جو

 چاپلوسى لقمه لذيذى است، مبادا از اين لقمه آتشى خورده شود؛ آتشش پنهان است و دودش در آخر كار ظاهر مى‏شود. شخص اگر بينا باشد به مدح مداح فريفته نمى‏شود. اگر ستايش گر آشكارا بد گويى كند، چند روز دل مى‏سوزد و اثر مى‏گذارد.

 ما دحت گر هجو گويد بر ملا          روزها سوزد دلت زان سوزها

 اثر مدح به واسطه شيرين بودن معلوم نمى‏شود. اما اثر بد گويى تلخ است و مذاق را ناگوار كندو همانند داروى جوشانده، تلخ و تهوع آور است و مدتى باقى مى‏ماند. نفس آدمى بر اثر مدح به فرعون تبديل مى‏شود، و كم كم زخم‏هاى روحى و دمل‏هاى ناگوار به بار مى‏آورد و آدمى را به هلاكت مى‏كشاند.

  42- شكستن نفس

 ابن فهد حلى عارف مرتاض (م841) درباره شكستن نفس مى‏فرمايد: با سه چيز مى‏توان نفس را شكست:

 1- منع شهوات، زيرا اگر از علف حيوان چموش كم كنى نرم و رام مى‏شود. 2- بار عبادت را به نفس انداختن، زيرا وقتى چهار پا بارش زياد شود و علفش كم گردد، ذليل و منقاد مى شود. 3- از خدا كمك خواستن، و زارى به سوى وى تا نصرتش شامل حال شود. در نتيجه وقتى براين امور مداومت كردى،نفس به اذن خدا براى تو منقاد مى‏شود و تسلط بر آن پيدا مى‏كنى، و لگام بر او مى‏زنى و از شرش در امان مى شوى.

  43- ميزان؟

 امام صادق(ع) فرمود: در ميزان چيزى سنگين‏تر از صلوات بر محمد و آل محمد نيست. عمل شخص در كفه‏اى از ميزان قرار مى‏گيرد، سبك مى‏شود، پس صلوات را بر ميزانش وقتى مى‏گذارند، كفه ميزان سنگين مى‏شود. هر چيزى براى خود ميزان و ترازويى دارد كه بدان اجناس را وزن مى‏كنند. در عالم معنى و ملكوت اعمال را در كفه مادى قرار نمى‏دهند تا سنجيده و وزن شود بلكه براى تفهيم، اين چنين تشبيه كرده‏اند تا از محسوس به معقول پى برند. در عالم برزخ و قيامت، امامان خود ميزان هستند و سبكى و سنگينى اعمال، همه نزد شخص حاضر و معلوم و مشهود است، نه آن كه ترازويى براى وزن اعمال همانند ترازوهاى دنيايى باشد.

  44- روح كرامت

 عبدالله بن جعفر شوهر و پسر عموى حضرت زينب(س) در سخاوت بى نظير بوده است و آن هم به دعاى پيامبر(ص) بركت در مال و انفاق كردن نصيبش شد. وقتى به مسافرتى رفت و كسى او را نمى‏شناخت؛ سائلى كمك خواست و ايشان پول زيادى به سائل داد. به او گفتند: اين سائل به كمتر از اين مقدار هم قناعت مى‏كرد؛ و او شما را نمى‏شناخت؟ فرمود: اگر او و مردم اين منطقه مرا نمى‏شناسند، من خود را مى‏شناسم طبع من به كم قناعت نمى‏كند؛ راضى نمى‏شوم داشته باشم و مال كم بدهم.

 45- مهر تو

 من خسى بى سر و پايم كه به سيل افتادم      او كه مى‏رفت مرا هم به دل دريا برد

 من به سرچشمه خورشيد نه خود بردم راه     ذره‏اى بودم و مهر تو مرا بالا برد         علامه طباطبايى

  46- ابن فارض مصرى

 مرحوم علامه طباطبايى فرمودند: ابن فارض شاگرد محيى الدين عربى بوده است و انصافاً در رسانيدن مطالب عرفانى از شعرش، بيداد مى‏كند. حقاً ابن فارض مصرى در عرفان و شعر عرب، به مثابه حافظ شيرازى در عرفان و شعر فارسى است. اسفار تائية ابن فارض 761 بيت است كه بسيار عالى سروده است. ابن فارض دو بيت شعر دارد كه در رسانيدن عقد ولايت او به اهل بيت، كمال روشنى و وضوح را دارد، او مى‏گويد:

 1- عمر من ضايع شد و بيهوده هدر رفت، و به بطلان منقضى شد چون من از شما بهره‏اى نبردم.

 2- غير از آنچه به من از عقد ولاى عترت برگزيده شده از آل قصى يعنى رسول الله(ص) داده شده است.

  47- همانند نداى درخت طور

 در روايت است كه امام صادق(ع) روزى در حال نماز حالتى بدو دست داد، كه افتاد و غش كرد.(فخر مغشياً عليه). از امام سؤال شد، اين چه حالت بود كه بر شما عارض شد؟ فرمود: پيوسته آن آيه ((اياك نعبد و اياك نستعين)) را تكرار كردم تا از گوينده‏اش شنيدم. شيخ كبير شيخ شهاب الدين سهروردى (م587) گفته است: كه زبان امام صادق(ع) در آن وقت همانند درخت طور بود، كه خداى تعالى از آن نداى ((انى انا الله)) سر داد. در سوره قصص آيه30 مى‏فرمايد: (چون موسى براى گرفتن آتش در هواى سرد رفت از جانب كوه آتشى ديد، به سوى آن آتش كه از دور ديده بود آمد، از ميان درختى كه كنار وادى يا رودى كه در جانب راست موسى(ع) بود، در جایى با بركت ندائى شنيد: اى موسى منم خدايى كه پروردگار جهانيانم.) ((انى انا الله رب العالمين))

  48- ديو از پى است

 تا بودى آدمى، ديو از پى ات                     مى‏دويد و مى‏چشانيد او مى‏ات

 چون شدى در خوى، ديوى استوار              مى‏گريزد از تو ديو، اى نابكار

 49- اتصال به خانه حق

 ((مرد نابينايى حضور پيامبر(ص) عرض كرد: من گاهى راهنما دارم كه مرا به مسجد مى‏آورد، گاهى هم راهنمايى كه دست مرا بگيرد و به مسجد بياورد ندارم، چه كنم؟ پيامبر(ص) فرمود: بين مسجد و جايگاهت نخى يا طنابى بكش و به آن خودت را به مسجد برسان.)) يعنى به هر دليل و چيزى كه بتوانى خود را به مسجد برسانى انجام بده، كه اتصال تو از خانه و محل عبادت الهى قطع نشود، و نسيم حق معارف الهيه كه در مسجد عنوان مى‏شود به گوش جانت برسد.

  50- باغ دل

 اى برادر، عقل يك دم با خود آر       دم به دم در تو خزان است و بهار

 باغ دل را سبز و تر و تازه بينپر ز غنچه ورد و سرو و ياسمين

* ورد:گل سرخ

  51- مواليان و شكستن حجابها

 جوجه در داخل تخم مرغ به پوست تخم فشار مى‏آورد تا بيرون بيايد. مرغ هم دائم او را زير پر و بال مى‏پروراند، و از اين سو به آن سو مى‏گرداند، با نوك زدن به پوست، آن را مى‏شكند تا جوجه بيرون بيايد.

 جوجه وقتى بيرون آمد، فكر مى‏كند خودش بوده كه توانسته پوست تخم را بشكند.سالك هم پيوسته در طبيعت اسير است و براى بيرون آمدن تقلا مى‏كند، ولى خبر ندارد كه مواليان او، براى بيرون آوردن او از اين پوسته طبيعت چه‏ها كرده‏اند؛ آخر الامر هم آنها هستند كه پوسته را مى‏شكنند و سالك رااز حجاب عالم طبيعت نجات مى‏دهند.

  52- تير و صيد

 مرحوم عارف بالله حاج محمد اسماعيل دولابى مى‏فرمود: خداوند بندگانش را با تير و تور و تار صيد مى‏كند، تير را براى فراريها مى‏زند تا برگردند، تور را براى متوسطين و تار و آواز ملكوتى را براى مقربين مى‏زند.

 ما صيديم و خدا و خوبان صيادند. صيد نمى‏تواند عقب صياد برود. صياد بايد او را صيد كند. اول آنان با يك نگاه و يك جلوه جمالشان، ما را شكار مى‏كنند بعدكه ما شيرينى آن تير را چشيديم به دنبال صياد مى‏دويم.

  53- زن چيست؟

زن در واقع معشوق مرد نيست، بلكه پرتويى از جمال حق است. جلوه‏اى است از خالق در كسوت مخلوق، چنانكه حضرت آدم(ع) وقتى در حوا نگريست، پرتو جمال حق ديد.

پرتو حق است آن، معشوق نيست      خالق است آن، گوييامخلوق نيست

صفت مهرآميزى و عاطفى كه ترجمان صفت الهى است، در زن ديده مى‏شود. اگر مردى اين صفات زنان را در آن‏ها درك كند، قطعاً از آن طريق به حقيقت راه پيدا كند.  زن والاترين مظهر خدايى است و براى عارف، كامل‏ترين مظهر تجلى خلاقيت خداوند است. مرد جنبه فاعلى دارد كه زن را باردار مى‏كند، اما زن هم جنبه انفعالى (فعل پذيرى) دارد و نطفه را مى‏پذيرد و جنبه فاعلى، كه نطفه را مى‏پروراند و آن را به انسان كامل مبدل مى‏كند.

  54- اثر تربت امام حسين(ع)

در زمان امام صادق(ع) زنى زانيه، مكرر از زنا آبستن مى‏شد و طفل خود را بعد از وضع حمل، مى‏سوزانيد. چون از دنيا رفت و او را دفن نمودند، زمين او را قبول نمى‏كرد. اين قضيه را به حضرت صادق(ع) رساندند. فرمود: قدرى تربت جدم امام حسين (ع) را با او در قبر بگذاريد. چون چنين كردند، زمين او را قبول نمود.

 55- قطره‏اى از درياى وجود

وقتى آب دريا به واسطه گرما بخار مى‏شود، به امر خدا به آسمان مى‏رود و تبديل به ابر و قطرات باران مى‏شود. چون بر زمين آيد و با خاك و  هوا(يعنى برودت و حرارت)منظم شود، نبات سبز به وجود مى‏آيد.نباتات غذاى حيوانات مى‏شود و بعد انسان از گوشت آنها ميل مى‏كند، و در معده‏اش تحليل شود و قوت گيرد و سپس تبديل به نطفه شود.از نطفه تبديل به علقه و مضغه شود و بعد از چهار ماه در رحم، روح دميده شود و بعد از تكامل و انقضاء در رحم، فرزندى به دنيا آيد. سپس طفل جوان، و بعد پير گردد؛ و آن گاه مرگ در رسد، جسم خاكى به خاك و روح به عالم ارواح رود. در مثل همه اجزاء عالم همانند اين اطوار را مى‏ماند. ظهور وجود مطلق در ممكنات همانند دريايى است كه امواج اين دريا، كثرات هستند كه مجنون وار بدون قرار در حركتند چون محدود بوده، در كون و فساد و تجدد قرار گرفته، سرعت و حد آنها را كسى نمى‏داند و درك نمى‏كند. پس آنچه از دريا به عنوان بخار بلند شود و تبديل به قطره گردد، از قطره در هر زمان و جايى، شكلى و اسمى به خود مى‏گيرد و لباس عوض مى‏كند تا به نهايت سيرش برسد.

 همه يك قطره بود آخر در اول         كزو شد اين همه اشياء ممثل

 چه آن كه اشياء در استحاله و تغيير و تبديل اند؛ پس همه امواج و تحولات، ظهور ظلى حق هستند و كسى از راز اين همه عجايب  سر در نمى‏آورد. از ابتداء تا انتهاء در اطوار مختلف، همه به عنوان نمودى از بود مطلق، آيند و روند، تنها وجود مطلق هميشه ازلى و ابدى و باقى است.

  56- تصويرى از ابليس

 حلاج، شيطان را خزانه دار خشم و سخط، و موحد مى‏داند. و اينكه براى غير خدا يعنى آدم سجده نكرد، از زبان حال شيطان در يك رباعى گويد: ((طغيان من دليل تقديس ذات توست. او به آب انداخته شد، در حالى كه دستهايش را از پشت بسته بودند، خداوند او را گفت مواظب باش تا خيس نشوى.)) يك نفر هم به تبعيت از او، گفته است كه: هر كس توحيد را از شيطان ياد نگيرد مشرك و كافر است. ديگرى گفته: شيطان كه نفرين شده است گويد: نفرين شده از جانب تو نزد من، هزار بار عزيزتر از آن است كه به غير تو به جانب ديگرى روى نمايم. اين گفته تصور اين معنى را مى‏دهد كه شيطان عاشق كامل است. شخصى هم گفته برو روش بندگى را از شيطان بياموز. در عرفان اسلامى اين ديدگاه‏ها مردود است، چرا كه شيطان عصيان كرد و تكبر ورزيد، پيامبر بزرگى را به ترك اولى واداشت؛ و به لعنت و مذمت ابدى گرفتار شد. مولوى ابليس را موجودى يك چشمى و يك بعد نگر مى‏داند، كه او ظاهر آدم را مى‏ديد كه از خاك خلق شده، پس با غرور گفت: من از آدم بهتر هستم! شيطان غافل بود كه رحمان از نفس خويش در آدم دميد، و بر صورت خود آفريد. شيطان عشق الهى را كه ميراث آدم بود نديد، پس نماينده خرده گرايى شد و مورد لعنت ابدى قرار گرفت.

  57- از بنده به مولاى

 بنده از مولاى اميد دارد كه به موافقت باشد، تا خاك پاى او شود. بنده مى‏گويد: جسم و جان من، هر چه دارم متعلق به توست و تسليم حكم تو مى‏باشم.

 جسم و جان و هر چه هستم آن توست        حكم و فرمان، جملگى، فرمان توست

 بنده اگر دلش بگيرد و براى مولايش بى تاب شود، دردهاى بنده موقع بلا و محنت، مداوايش به احسان مولى است. ناله بنده و شيون و زارى هم براى او كند؛ براى مولاى خوب، رواست كه بنده جان را فدايش كند. عمل بنده گاهى سبب ناراحتى مولى مى‏گردد. پس بنده بايد آنچه در توان دارد، فدا كند تا وصل تبديل به هجران نگردد. چرا كه هر گاه مولى آهنگ جدايى مى‏كند، ناله بنده شروع مى‏شود و به تقصير اعتراف مى‏كند و دست نياز بر مى‏دارد. چون مولى مطلوب و بنده طالب است، پس بنده در شيفتگى و شوق به او گام بر مى‏دارد. بنده در دوستى بايد افروخته شود، اگر مولى بگويد: اين پخته است، بنده هم مى‏گويد: پخته است. بنده در دست مولى همانند سفاناج (اسفناج) در دست آشپز باشد، اگر خواهد شورباى ترش يا شورباى شيرين بپزد؛ مطيع محض باشد. بنده به مولى گويد: اختيار با توست، شمشير و كفن پيش تو مى‏گذارم، مى‏خواهى مرا گردن بزنى يا ببخشايى و لطف كنى كه من مقصرم.

مى‏نهم پيش تو شمشير و كفن          مى‏كشم پيش تو گردن را، بزن

  58- عالم مثال

 بين عالم عقل و ارواح و عالم ماده عالمى است به نام ((مثال)) كه مقدار و شكل دارند ولكن ماده ندارد و از مجردات هستند. از جهت شكل به اين عالم و از جهت تجرد به آن عالم مناسبت دارد. گاه عوالم مثالى در عالم مادى ظاهر شوند. ارواح بعد از خلع تن به قالب مثالى مى‏روند و به تنعم يا عذاب گرفتار مى‏شوند. ظهور  برزخى و مجسم نمودن آن، براى اهل دنيا از همين نمونه است. آنچه در قوه خيال، ادراك اجسام و شكل و رنگ مى‏كند و يا خوب و بد را درك مى‏كند همانند آن در عالم مثالى است، چنانكه در عالم خواب هم اتفاق مى‏افتد.

 آنچه در عالم ماده است زوال‏پذير مى‏باشد و آنچه مجردند نزد خداوند باقى هستند. آنچه در عالم بالا چه قبل از خلق شدن و چه بعد آن، به صور نورانى، به قالب مثال نه خيال ديده مى‏شود، الان هم موجودند. انگار فيلم‏هاى ساخته شده قبلى و فيلم‏هاى ساخته شده بعدى همه به قدرت حقانى در قالب خاص مثالى موجود و ديدن آنها ممكن است:

 1-پيامبر(ص) قبل از واقعه كربلا، آن را به ام سلمه نشان داد.

 2- ممثل شدن جبرئيل به صورت دحيه كلبى.

 3- حضور انبياء و ائمه اطهار و اولياء هنگام احتضار.

 4- ممثل شدن مال و فرزند هنگام موت.

 5- تجسم اعمال.

 6- آمدن ارواح به نزد قبور خود و ديدن آنها در قالب مثال.

 7- بودن اميرالمؤمنين(ع) با تمام انبياء سلف و ظهورش براى سليمان(ع) و...

 8- تمثل على(ع) براى ملكوتيان و ملائكه.

 9- ديدن انبياء بعد از وفاتشان براى بعضى از امت هاشان،

 و دهها مثال مانند اينها، از عالم مثال در اين نشأه تحقق پيدا مى‏كند. همانند خواب ديدن كه نائم به صور مختلف مى‏بيند، البته آثار حقيقى عالم مثال، از قوه تخيل بعضى كه تصوراتى كنند و بعد آنرا خلق نمايند و به كشف ببيند، از اين مقوله خارج است. آنچه از معجزات و كرامات صادر مى‏شود بعضى از آنها ربط به عالم مثال هم دارد. چنان كه بعضى انبياء و ائمه و اولياء، بعضى گذشتگان را در قالب مثال حاضر و به اشخاص نشان مى‏دادند، كه البته قدرت تصرف و احضار بايد بسيار قوى باشد. ((عالم شهادت سايه عالم مثال است، و آن چه در اين عالم مى‏باشد همه در عالم مثال است. آن چه در عالم خواب ببيند صور عالم مثال گويند.))

 مرحوم مير فندرسكى در قصيده‏اى فرمود:

 چرخ با اين اختران نغز و خوش زيباستى      صورتى در زير دارد آنچه در بالاستى

 شاه نعمت الله ولى در شعرى فرمود: 

 در عالم مثال جمالى نموده اندنقش خيال خود به مثالى نموده اند

 كه مثال، مقيد عالم خيال را گويند.

  59- ابجد (41-50) دعاى جوشن كبير

 ((حنان:109)) ، ((منان:141)) ، ((ديان:65)) ، ((برهان:258)) ، ((سلطان:150)) ((رضوان:1057)) ، ((غفران:1331)) ، ((سبحان:121)) ، ((مستعان:621)) ، ((ذاالمن و البيان:190)).

  60- فاطر

 يكى از اسماء الهى ((فاطر)) است كه 6 مرتبه در قرآن تكرار شده است. ((فاطر)) يعنى خالق، ايجاد كننده، خلقت به واسطه شكافتن، آفريننده، مبدع. ((ابن عباس گويد: من معنى )فاطر السموات والارض( را نمى‏دانستم تا دو نفر عرب بيابانى درباره چاهى براى قضاوت پيش من آمدند. يكى از آنها گفت: )انا فطرتها( يعنى من حفر چاه را شروع كردم.(((64) پس شروع و ايجاد آسمانها و زمين به ظهور اسم فاطر ايجاد شده است. استعمال ((فاطر)) درباره خلقت آسمان و زمين به كار برده شده است؛ و مراد آن است، كه در خلقت آنها، تحولاتى انجام گرفت كه از يكديگر جدا شدند. اول يك پيوستگى و ارتباط داشتند، بعد از زمانهاى زياد خداوند آنها را جدا نمود و هر كدام را در جاى خاص قرار داد، يعنى چيزى پيوسته بودند كه شكافته شدند.

  61- عوالم دوازده گانه

 جابر جعفى گويد: از امام باقر(ع) درباره تفسير اين آيه پرسيدم: ((و كذلك نرى ابراهيم ملكوت السموات و الارض: ما اين چنين به ابراهيم ملكوت آسمانها و زمين را نشان داديم.))(انعام:75) امام سر خود را بالا نمود و به من فرمود: سر خود را بالا كن! چون بالا كردم، ديدم سقف اطاق روشن شد تا اين كه نظرم به نور درخشنده‏اى افتاد كه چشم مرا خيره كرد. پس فرمود: ابراهيم(ع) ملكوت آسمان را به اين طريق ديد. پس بار ديگر فرمود: سر خود را بالا كن، چون بالا كردم سقف اطاق را به حال اول ديدم؛ آن گاه دست مرا گرفت و از آن اطاق بيرون برد و داخل اطاق ديگر شديم و آن لباس كه در تن داشت را بيرون آورد و لباسى ديگر پوشيد.

 پس فرمود: چشم‏هاى خود را بر هم بگذار، چون گذاشتم، فرمود: باز مكن؛ پس ساعتى تأمل كردم، فرمود: مى‏دانى كه كجايى؟ گفتم: نه فداى تو شوم. فرمود: در آن تاريكى هستى كه اسكندر ذوالقرنين رفت. گفتم: اذن مى‏دهى كه چشم خود را باز كنم؟ فرمود: باز كن ولى تاريك است و جايى را نخواهى ديد. چون چشم راباز كردم چنان تاريك بود كه جاى پايم را نمى‏ديدم. پس قدرى راه رفت و ايستاد و فرمود: مى‏دانى كه كجايى؟ عرض كردم: نه. فرمود: سرچشمه آب حيات كه خضر(ع) از آن آشاميد. سپس از آن جا به عالم ديگر رفتيم و سير كرديم و آن عالم نيز مثل اين عالم از گياه و خانه و آب ها بود. از آن جا به عالم ديگر كه مانند آن دو بود، رفتيم تا پنج عالم را طى كرديم. سپس فرمود: اين‏ها ملكوت زمين است و ابراهيم(ع) اينها را نديد، بلكه ملكوت آسمانها را ديد و آن دوازده عالم است و هر عالمى به هيبتى است كه اول به تو نمودم. هر يك از ائمه اثنى عشر كه از دنيا مى‏روند، در يكى از آن عوالم سكنى مى‏كنند، تا قائم ما كه آخرين ائمه است، در عالمى كه حال در آن ساكنيم، خواهد بود. بعد فرمود: چشمان خود را بر هم بگذار.  چون گذاشتم دست مرا گرفت و كمى راه رفت. پس نگاه كردم، ديدم در همان اطاق كه در آن بوديم در مدينه هستيم. پس امام آن لباس‏ها را بيرون آورد و لباس اولى خود را پوشيد و به جاى خود برگشتيم. عرض كردم: چه قدر از آن روز گذشته؟ فرمود: سه ساعت!

  62- پوشاندن

 مال و طلا در مثل براى سر،مانند كلاه است. وقتى كلاه بر سر بود، عيب سر را مى‏پوشاند، و شخص هيچ وقت كلاه را از سر خود دور نمى‏كند، تا معلوم نگردد كچل است. آن كه زلفان مجعد )موى پيچيده( و زيبا دارد، اگر كلاه از سرش بيفتد زيبايى گيسوان و موهاى سرش آشكار گردد. آن كه مرد حق است، در مثل مانند چشم است، كه باز بودن آن بهتر است از اين كه پوشيده باشد. وقتى برده فروش، برده و اسير را براى فروش مى‏آورد، لباسش را در مى‏آورد تا معلوم شود عيب و نقصى ندارد. اگر برده معيوب باشد، هيچ وقت صاحبش آن را برهنه نمى‏كند بلكه با لباسهاى رنگين او را مى‏پوشاند تا به خريدار غالب كند.

ور بود عيبى برهنه كى كند؟             بل به جامه خدعه‏اى با وى كند

 پس به مشترى گويد: اين برده خجالت مى‏كشد كه او را برهنه كنم از بس با حياست. صفت آزمندى و طمع چنان بر قلب مالك  زده شده است كه مى‏خواهد براى پول بدست آوردن، از نظر ظاهر بينان عيب را بپو شاند.

 اما بندگان خوب، از مال گذشته‏اند و صفت آزمندى را از خود دور كرده‏اند؛ و پوشش خدعه به تن نكنند و در بارگاه الهى داراى مقامى بس بلند هستند چرا كه پوشش شان الهى است.

 ز آنكه درويشان، وراى ملك و مال            روزيى دارند ژرف از ذوالجلال

 63- عباد امجاد

 پيامبر(ص) فرمود: ((خداوند تبارك و تعالى را بندگان والا مقامى است كه مرتبه آنان در زمين همانند باران است، اگر بر صحرا بارد گندم روياند، و اگر بر دريا فرو ريزد مرواريدها پديد آرد.)) يعنى بندگان رحمت، بر مثال بارانند، هر جا كه بارند مبارك باشد و موجب بركت شوند در زمين گندم و به بار آرد و در دريا، صدفهاى پر گوهر شوند. بعضى از محققان گويند: مراد از اين صحرا، قالب و صورت آدميان است كه به بركات صحبت اولياء آراسته گردد. زهد و نياز و نماز و شفقت و مرحمت و خيرات و صدقات و مسجدها و معبدها و پلها همه اين خيرات ظاهر در عالم، از صحبت آن بندگان امجاد حاصل شده است و از ايشان آموخته‏اند. مراد از باريدن بر دريا، زنده گردانيدن دلهاست؛ و بينا شدن دلها و آراسته شدن نو عروس جان به جواهر علم و معرفت و شوق و ذوق از صحبت ايشان شود.

  64- ابجد (11-20) دعاى جوشن كبير

 ((سيدالسادات:571)) ، ((مجيب الدعوات:567)) ، ((رافع الدرجات:990)) ، ((ولى الحسنات:596)) ، ((غافر الخطيئات:2332)) ، ((معطى المسئلات:692)) ، ((قابل التوبات:973)) ، ((سامع الاصوات:700)) ، ((عالم الخفيات:1263)) ، ((دافع البليات:629)).

  65- بسوزم

 اگر آهى كشم دلها بسوزم               وگر شورى كنم دريا بسوزم

 بسوزد ظاهر و باطن ز سوزم            اگر پيدا و گر پنهان بسوزم

66- مستمع و صاحب سخن

 سخنان چون بيان مى‏داريم، مانند شير در پستان جان است؛ تا از طرف شنونده ميلى نباشد آن شير جارى نمى‏شود. اگر شنونده طالب باشد و گوينده مرده، بر اثر شوق شنونده گوينده به سخن آيد.

 مستمع چون تشنه و جوينده شد                 واعظ ار مرده بود گوينده شد

 اگر شنونده زنده دل باشد، گوينده اگر لال هم باشد به صد زبان به نطق در مى‏آيد. اگر كسى نسبت به شنيدن معارف اهليت نداشته باشد، گوينده حقايق را پنهان مى‏دارد و نمى‏گويد. هميشه هر چيز را، خوب و خوش و زيبا براى ديده اشخاص بينا كنند.

 هر چه را خوب و خوش و زيبا كنند  از براى ديده بينا كنند

آواز خوش را كى براى ناشنوا (اصم) مى‏سازند؟ مشك را خداوند براى بينى هائى معطر كرده كه حس بويايى دارند اما براى آدمهاى اخشم (شامه كسى كه كار نمى‏كند) فايده‏اى ندارد.

 67- ابجد (1-10) دعاى جوشن كبير

 ((الله:66)) ، ((رحمن:298)) ، ((رحيم:258)) ، ((كريم:270)) ، ((مقيم:190))، ((عظيم:1020)) ، ((قديم:154(( ، ((عليم:150)) ، ((حليم:88)) ، ((حكيم:78))

  68- راستگو عزيز پيامبر(ع)

 در عهد رسول الله مردى بود مولع به راست گفتن. بعضى صحابه جهت آن كه رسول(ص) را با او عنايت بود از راستى و راستگويى او، مى‏رنجيدند و او را نمى‏توانستند چيزى گفتن. از او به خاطر اين امتياز پر بودند. بر خاطرشان گذشتى كه بعد از رسول(ص) از او انتقام بكشيم. بعد از وفات رسول(ص) هم چنان راست مى‏گفت و آنان تصميم گرفتند او را از شهر بيرون كنند. در موقع بيرون كردن، زنى از بالاى بام بردويد و با صحابه جنگ مى‏كرد، كه اين عزيز نزد رسول(ص) بود، شما از روان رسول(ص) شرم نداريد كه او را بيرون مى‏كنيد، بانگ مى‏زد و جنگ مى‏كرد. او رو به زن كرد و گفت: ياران مصطفى كار به گزاف نكنند، و آن كه لايق بيرون كردن نيست بيرون نكنند.

 69- نفس و لذت

 اميرالمؤمنين(ع) فرمود:

 1- روزه گرفتن نفس از لذتهاى دنيا، سودمندترين روزه هاست.

 2- نگه دارنده نفس، از لذتها مالك(پادشاه) است و رها كننده‏اش نابود شونده است.

 3- باز داشتن نفس از لذتهاى دنيا، همان زهد ستوده (الزهد المحمود) است.

 4- نفس‏هاى خود را از آلودگى و لذتها و پى آمدهاى خواهشها، پاك كنيد.

 5- حرص نفس به لذتها، انسان را گمراه كند و به نابودى كشاند.

  70- ظاهر

 خداوند به ذات متحجب از مخلوقاتش است اما به صفت و اسم ((ظاهر)) است. پس آن چه از آيات و نشانه‏ها و براهين در مصنوعات و مخلوقات از كوچك و بزرگ است با حكمت و قدرت و علم آشكار كرد، تجلى اسم ظاهر است. گر چه هر ظاهرى باطنى دارد، اما اكثريت مردم اگر مى‏بينند، ظواهر را مى‏بينند و از باطن اطلاعى ندارند. هر چيزى كه ظاهر است، خداوند در ظهورش ظاهرتر است. در دعاى جوشن كبير بند 211 آمده است ((يا من اظهر الجميل: اى خدايى كه ظاهر كردى زيبايى‏ها را.)) امام حسين(ع) در اواخر دعاى روز عرفه عرض مى‏كند: اى خدا تويى كه خود را به هر چيزى به من معرفى كردى )فرايتك ظاهرا فى كل شئى: پس ديدم تو را آشكار در هر چيز و تو به هر چيز ظاهرى...( چطور پنهانى با اين كه آشكارى ((كيف تخفى و انت الظاهر))

 پس آن كه اهل معرفت و بصيرت است به ظهور هر چيز، علم و قدرت و حيات الهى را مى‏بيند. كثرت ظهور است كه عموم مردم گويند: خدا كجاست!!

  71- كم و زيادى معاش

 عاقل اندر بيش و نقصان ننگرد                  ز آنكه هر دو همچو سيلى بگذرد

 خواه صاف و خواه سيل تيره رو                 چون نمى‏پايد دمى، از وى مگو

 72- فضائل ابن ابى يعفور

 عبدالله بن ابى يعفور (م131) از ثقات خاص و از حواريون امام صادق(ع)، بسيار مطيع و فرمانبر بود. به امام صادق(ع) عرض كرد: به خدا قسم اگر )رمانه( انارى را به دو نيم تقسيم كنى و بفرمايى نصف آن حلال و نصف ديگرش حرام است،من هم گواهى مى‏دهم، نصف آن حلال و نيمه ديگر آن حرام است. امام دو مرتبه فرمود: خدا تو را رحمت كند، خدا تو را رحمت كند. وقتى او در گذشت، امام صادق(ع) نامه‏اى به مفضل بن عمر جعفى به اين شرح نوشت: مفضل! با تو عهد و پيمانى مى‏بندم كه قبلاً با عبدالله ابن ابى يعفور داشتم، كه درود خدا بر او باد!

 1- به عهدى كه با خدا و رسول او و امامش داشت، وفا كرد.

 2- به رحمت ايزدى پيوست.

 3- درود خدا بر روحش باد.

 4- اعمالش پسنديده بود.

 5- سعى اش مشكور و مورد رحمت خدا قرار گرفت.

 6- خدا و رسول او، از او راضى هستند.

 7- به ولادتم از رسول خداسوگند كه در عصر ما هيچ كس مانند او، از خدا و رسول و امامش اطاعت نكرد.

 8- در بهشت بين خانه محمد(ص) و اميرالمؤمنين(ع) جاى دارد.

 9- به اضافه اين كه خانه‏اش و درجه‏اش با پيامبر(ص) يكى است.

 10- خداوند به دليل فضل خود و رضايت من، از او راضى و خشنود گردد.

  73- ورق يار بخوان

 آن شخص نقصان انديش ورق خود مى‏خواند و در آن، همه خط تاريك و باطل. چون بتى خود تراشيده، درمانده ى او شد. اگر ورق يار يك سطر برخواندى از اين خرابى‏ها هيچ نمى‏گفتى.

  74- استغفار از لذت

 امام سجاد(ع) در ((مناجات خمس عشر، مناجات ذاكرين)) عرض مى‏كند: ((واستغفرك من كل لذة بغير ذكرك: خدايا طلب آمرزش مى‏جويم از تو، از هر لذتى كه بى ياد تو برده‏ام.))

 75- فتح

 فتح را بر سه گونه بيان كرده‏اند: ((فتح قريب)) و ))فتح مبين)) و ((فتح مطلق)). فتح يعنى باز كردن، گشودن، پيروزى. در سوره صف آيه 13 آمده است: ((نصر من الله و فتح قريب)): و آن اخراج جنود شيطان و نتيجه‏اش تجلى توحيد افعالى است. در سوره فتح آيه 1 آمده است: ((انا فتحنا لك فتحاً مبيناً)): و آن فتح كعبه قلب است با اخراج شيطان موسوس. در سوره نصر آيه 1 آمده است: ((اذا جاء نصرالله و الفتح)): و آن فتح مطلق است به ترك رسوم خلقيه و افناى (خوى و طبيعت) تعينات شهاديه و غيب.

  76- ضربت زدن ملائكه

 در سوره انفال آيه 50 خداوند مى‏فرمايد: ((يضربون وجوههم و ادبارهم)): هنگام مرگ، ملائكه صورت و پشت گروه كافران را مى‏زنند. عين عبارت در سوره محمدآيه 27 هم آمده است. اين گروه در دنيا عملى تحصيل نكرده‏اند، ملائكه موكل بر دنيا، پشت اينان را محكم مى‏زنند كه وقت دنيا تمام شده است از اين جا بيرون برويد. ملائكه موكل آن عالم هم مى‏بيننداين گروه روى سياه آمده‏اند به صورت اينان مى‏زنند.

  77- زاييده آفتاب

 آن كه در عين آفتاب زاييده است، از اول ولادت چشم در آفتاب باز كرده است و با آفتاب خو كرده است؛

 گويند: تو سخن از ماه و عطارد گوى! چگونه توانم گفتن؟ ماه را، سيارات را، اين بى چارگى افتاده است؛ اين ماه را همه كس مى‏بيند و در او مى‏نگرد، آفتاب را اگر چه نسبت اين نيست به نور او، وليكن كسى نتواند قرص او را ديدن، چشم طاقت ندارد. آن كه از اول عنايت خاص شامل حالش شده و در نور جذبه الهى قرار گرفته باشد، به امضاء صاحب ولايت چشم باز كرده، ديگر نگاه به ته مانده سفره غذاى ديگران نمى‏كند.

 78- چه مذلتى؟

 فاطمه نيشابوريه همسر احمد خضرويه (م 235) روزى براى ذوالنون مصرى چيزى فرستاد. ذوالنون قبول نكرد و گفت: در قبول كردن چيزى از نسوان مذلت و نقصان است. فاطمه گفت: در دنيا هيچ چيز از آن بهتر و بزرگتر نيست كه سبب در ميان نبيند.

 79- ابجد (31-40) دعاى جوشن كبير

 ((من له العزة و الجمال:349)) ، ((من له القدرة و الكمال:593)) ، ((من له الملك و الجلال:347)) ، ((من هو الكبير المتعال:936)) ، ((منشى السحاب الثقال:1155)) ((من هو شديد المحال:529)) ، ((من هو سريع الحساب:543)) ، ((من هو شديد العقاب:623)) ، ((من هو عنده حسن الثواب:888)) ، ((من هو عنده ام الكتاب:725)).

  80- اين هم جادو است؟!

 ابوجهل به پيامبر(ص) گفت: تو ساحر هستى. فرمود: مكر از كجا و من از كجا؟ من آمده‏ام كه خلق را از گمراهى برهانم. گفت: اگر تو ساحر نيستى در مشت من چيست؟ جبرئيل آمد و گفت: اى محمد!خدايت سلام مى‏رساند و فرمايد: اگر تو را نام ساحر كنند، تو را نامهاى نيكو نهاده‏ايم؛ در جواب ابو جهل بگو: بگويم در مشت تو چيست؟ يا آن چه در مشت توست، خود بگويد من كيستم. پيامبر(ص) ((بسم الله الرحمان الرحيم)) گفت و اين مطلب را به ابو جهل فرمود؛ ابو جهل گفت: دومى مهم‏تر است. پس سنگريزه‏هاى دست ابو جهل به آواز در آمدند: ((لا اله الا الله، محمداً رسول الله)) بعضى افراد كه شاهد اين ماجرا بودند ايمان آوردند؛ اما ابو جهل از غايت خشم، سنگريزه‏ها را بر زمين زد و سخت پشيمان شد و گفت: به بت لات و عزى كه اين هم جادو است.

  81- عمر عزيز

 عمر عزيز تا به كى صرف در آرزو كنم         هاى بيا كه آرزو جمله فداى هو كنم

 بار خدا بده به فيض نقد هر آنچه مى‏دهى     عمر عزيز تا به كى صرف در آرزو كنم

 82- ابجد (101-110) دعاى جوشن كبير

 ((عدتى عند شدتى:1322)) ، ((رجائى عند مصيبتى:900)) ، ((مونسى عند وحشتى:1014)) ، ((صاحبى عند غربتى:1847)) ، ((وليى عند نعمتى:750)) ، ((غياثى عند كربتى:2277)) ، ((دليلى عند حيرتى:836)) ، ((غنائى عند افتقارى: 1987)) ، ((ملجائى عند اضطرارى:1429)) ، ((معينى عند مفزعى:511))

  83- سايه هماى

 در قديم مى‏گفتند: پرنده‏اى است به نام ((هما)) كه اگر بر سر كسى فرود آيد و يا سايه اندازد، آن شخص بزرگ و صاحب منصب و سعادتمند شود. وقتى سلطان محمود غزنوى همايى ديد، به لشگرش گفت: برويد هر كه آن را گرفت و سايه‏اش بر سرش افتاد بلند مرتبه شود. همه رفتند اما سلطان اياز را نديد. گفت: باشد كه سايه هما بر او بيفتد. چون دقت كرد ديد، اياز زير اسبش سر برهنه مشغول تضرع است. گفت: چرا به طلب هما نرفتى و چه مى‏كنى؟ اياز گفت: هماى من تويى و سايه تو بالاترين سايه هاست و سايه هما زير سايه توست. پس سلطان از اين ذوق خوشش آمد و او را مورد تكريم خاص قرار داد.

  84- اخلاص

 اخلاص همه فضايل را جمع مى‏كند و كليد قبولى اعمال است. مخلص با مجاهدات، روح خود را از رذايل ذوب مى‏كند، و خون خود را در نيت و تزكيه عمل بذل مى‏كند. مخلص گر چه عملش كم باشد، لكن مقبول و مرضى خداست. كم‏ترين حد اخلاص، بذل كردن بنده آنچه در توان دارد مى‏باشد. مخلص براى عمل خود ارزشى نمى‏بيند. اميرالمؤمنين(ع) فرمود: ((صادقان هلاك شدند مگر مخلصان و مخلصان هلاك شدند مگر متقيان)) پس اخلاص با تقواى الهى مورد تأييد است و اخلاص غير اهل تقوى نتيجه‏اى تام ندارد. اگر شخص در علم و عمل موفق باشد در تصفيه معانى و نيت، نتواند خلوص را مراعات و معمول ندارد نتواند به توحيد برسد.

 85- شيوه عاشق كشى

 چون دل عشاق را در قيد كردخود نمايى كرد و دلها صيد كرد

 امتحانشان را از روى سر خوشى       پيش گيرد شيوه عاشق كشى

 در بيابان جنونشان سر دهد          ره به كوى عقلشان كمتر دهد

 دوست مى‏دارد دل پر دردشاناشكهاى سرخ و روى زردشان

 86- موكل تربت چه مى‏كند

 وحدت كرمانشاهى (سهراب قلى خان) شاعر عارف (م1311) چون در جوانى به خدمت استاد ميرزا حسن مشرف شد، مشغول تزكيه گرديد و به مجاهدت پرداخت پس از چندى، استادش به عتبات عاليات (عراق) رفت.

 چون دو سه سال گذشت، شوق ديدار عراق و استاد، به وى دست داد و به طرف كربلا رهسپار شد. چون به نزديكى كربلا رسيد در مكاشفه ديد، استادش وفات كرده است. از اين كشف محزون شد تا به كربلا رسيد. از ديگران جوياى حال استادش شد، گفتند: بيست روز است كه وفات كرده است. پس در كربلا توقف كرد و مشغول عبادت و زيارت شد. روزى از امام حسين(ع) تربت خاص تقاضا كرد. گويد: در اثناى تضرع، ديدم چيزى نزدم بر زمين افتاد آن را برداشتم و ديدم تربت خاص است. پس آن را در سبد مهرها نهادم، و بعد از مدتى به كرمانشاه بازگشتم. پس از سه روز به سراغ تربت رفتم و آن را نيافتم. در شگفت شدم و بسيار اندوهناك گشتم. روزى منزل حاج ميرزا على محمد از علماى اهل باطن رفتم. كسى از ايشان درباره نگه داشتن تربت سؤال كرد. ايشان فرمود: دعاى مخصوص از ائمه است كه تربت رابايد در پارچه‏اى نهاد و دعا بر آن خواند و سر آن را محكم مهر كرد. اگر جز اين شود ملكى كه موكل اين تربت است آن را خواهد برد. من از شنيدن اين سخن دريافتم كه تربت نگه داشتن هم آدابى دارد.

  87- مدرسه ما اين است

 روزى بعضى از صحابه به خدمت پيامبر(ص) آمدند و گفتند: شخصى هست كه با كافران مى‏آميزد و نه با مسلمانان. نه نمازش را ديده‏ايم و نه لهو و لعبش را، صفات ديوانگان را هم ندارد. نصيبه جويى عاقلان را هم در او نمى‏بينيم. جماعتى هم صفت او را آغاز كرده‏اند. پيامبر(ص) فرمود: اكنون او را ببينيد و سلام مرا برسانيد و بگوييد: پيامبر مشتاق ديدار شماست. اما حرفهاى زيادى به او مگوئيد و او را مرنجانيد. آنها سلام پيامبر(ص) را به او رساندند. بعد ساعتى بيامد و بنشست، هم پيامبر(ص) و هم او حرفى نزدند. پيامبر(ص) هم وقت آمدن و هم وقت رفتن نسبت به او فروتنى كرد. مدرسه ما اين است، مدرسش بزرگ است و كارش به دل )نه به سخن( است.

 88- روغن فروش محب

 امام صادق(ع) فرمود: مردى روغن زيتون فروش بود و بسيار به پيامبر(ص) محبت داشت. به طورى كه هر وقت مى‏خواست دنبال كارش برود اول به چهره پيامبر(ص) آنقدر نگاه مى‏كرد تا پيامبر(ص) به او بنگرد و بعد دنبال كارش مى‏رفت. روزى آمد و نگاه كرد و رفت. ولى لحظه‏اى بعد برگشت. چون پيامبر(ص) او را ديد به وى اشاره كرد كه بنشيند، چون نشست فرمود: امروز كارى كردى كه پيش از اين نكرده بودى؟ عرض كرد: به خدايى كه تو را به پيامبرى برانگيخت چنان دلم را دوستى و ياد تو پر كرده كه نتوانستم پى كارم بروم لذا به سوى شما دوباره برگشتم. پيامبر(ص) او را دعا كرد و فرمود: خوب است.

  89- حاشا

 گويند: روز عيد قربان، پسر نو رسيده شيخ ابو الحسن خرقانى را كشتند. او بعد از اين واقعه، اين رباعى را در مناجات گفته است:

 حاشا كه من از حكم تو افغان كنمى             با خود نفسى خلاف فرمان كنمى

 صد قرة عين ديگرم بايستى                       تا روز چنين بهر تو قربان كنمى

  90- كليد گشايش

 بر اثر نداشتن صبر و تحمل گشايشها بى كليدند، و اين چنين افرادى همانند كوران قدم بر مى‏دارند. اگر صبر باشد، مشقتهاى طريق هموار مى‏شود.

 گر تو كورى نيست بر اعمى حرج              ور نه رو كالصبر مفتاح الفرج

 پس صبر، داروى پرده‏هاى تاريك است كه آنها را بسوزد و شرح صدر، به دل سالك دهد.

 پرده‏هاى ديده را داروى صبر           هم بسوزد هم بسازد شرح صدر

 چون چنين شود، طبق اين آيت قرآنى (فصلت:30) آنان كه گفتند: خداى ما راست و استقامت به خرج دادند، بر آنان ملائكه نازل مى‏شود.

  91- السلام عليكما

 شخصى سوار بر اسبش بود، و پيامبر(ص) در راهى او را ملاقات كرد، پس سلام عرضه داشت و پيامبر(ص) در پاسخ فرمود: ((السلام عليكما)): سلام بر هر دو تايتان. آن شخص عرض كرد: من يك نفر هستم. فرمود: من به تو و اسبت كه صاحب روح است سلام كردم.

  92- توصيف اسماء الهى در سحرها

 در دعاى سحر كه از امام باقر(ع) نقل شده است: بعضى اسماء و صفات و افعال الهى به وصف خاص تعريف شده است كه فهميدن آن خالى از لطف و ظرافت نيست ،امام اين طور عرضه داشته است:

 1- ((كل بهائك بهى)): همه تابش تو درخشنده است.

 2- ((كل جمالك جميل)): همه زيبايى‏هاى تو زيباست.

 3- ((كل جلالك جليل)): همه شكوه‏هاى تو شكوه است.

 4- ((كل عظمتك عظيمه)): همه بزرگواريت بزرگ است.

 5- ((كل نورك نير)): همه روشنايى‏ات روشنى بخش است.

 6- ((كل رحمتك واسعه)): همه مهرت گسترده است.

 7- ((كل كلماتك تامه)): همه سخنانت رساترين است.

 8- ((كل كمالك كامل)): همه آراستگى صفاتت بى عيب است.

 9- ((كل اسمائك كبيره)): همه نامهايت بزرگ است.

 10- ((كل عزتك عزيزه)): همه سربلنديت ارجمند است.

 11- ((كل مشيتك ماضيه)): همه اراده)خواسته ات(گذرنده است.

 12- ((كل قدرتك مستطيله)): همه توانايى تو در بر گيرنده است.

 13- ((كل علمك نافذ)): همه دانش تو معتبر و قابل اجراست.

 14- ((كل قولك رضى)): همه گفتارت پسنديده است.

 15- ((كل مسائلك حبيبه)): همه درخواستهاى تو دوست داشتنى است.

 16- ((كل شرفك شريف)): همه بلند مرتبه ات بلند قدر است.

 17- ((كل سلطانك دائم)): همه فرمانروايى ات ابدى است.

 18- ((كل ملكك فاخر)): همه پادشاهى تو سرا فراز است.

 19- ((كل علوك عال)): همه برترى هايت والاست.

 20- ((كل منك قديم)): همه احسان و نيكى ات ديرينه است.

 21- ((كل آياتك كريمه)): همه نشانه هايت گرامى است.

93- موشى در كوزه

 در كتاب ((نزهة المجالس)) است كه مريدى گمان قوى داشت كه استادش اسم اعظم دارد و بسيار مصّر بود كه استاد اسم اعظم را به او تعليم دهد. روزى استاد براى امتحان كوزه‏اى سربسته به مريد داد تا هديه را براى فلان شخص بزرگ ببرد، و او را امين اين كار كرد. مريد كوزه را گرفته و در بين راه با خود گفت، سر كوزه را باز كنم و ببينم در ميان آن چيست؟ چون سر آن را باز نمود، موشى زنده از ميان كوزه جستن كرد و بيرون رفت. مريد از بين راه با كمال غضب به نزد استاد بازگشت، و اظهار داشت كه چرا مرا استهزاء مى‏كنى، و موشى داخل كوزه نموده و به دستم دادى كه به فلان كس بدهم؟ آن استاد تبسمى نمود و فرمود: مى‏خواستم به تو بفهمانم كه كسى اين قدر امانت دار نيست كه موشى را حفظ كند، چگونه مى‏تواند اسم اعظم را حفظ كند!(

  94- لطف و قهر

 وقتى مرد خدا در لذت حق مست است و غرق در نور خداست، رهبرى نشايد. زيرا كه مست است، ديگرى را چون هشيار كند؟ لطفش با قهرش برابر است؟ چون هشيارى باشد لطفش بر قهرش سبق دارد و آن كه لطف غالب باشد رهبرى را شايد. اما ذات خداوند همه لطف است، پس لطف او غالب است.

  95- ياور ما

 بدعاآمده‏ام هم بدعا دست برآر          كه وفا با تو قرين باد و خدا ياور ما

 بسرت گر همه عالم بسرم تيغ زنند    نتوان برد هواى تو برون از سر ما

 96- حسن خلق

 اخلاق خوب، جمال انسان در دنيا و گشايشى برايش در آخرت مى‏شود. به وسيله آن، دين صاحبش كامل و موجب قرب به حق مى‏شود. حسن خلق نيست مگر در هر ولى و برگزيده خدا؛ و حق تعالى اين صفت را نمى‏دهد مگر به كسانى كه متحمل نور اعلاى اويند. حسن خلق نيكو صفتى است كه مختص به اهل معرفت است. پيامبر(ص) فرمود: ((حاتم )خاتم( زمان ما كسى است كه خوش اخلاق باشد.)) لطيف‏ترين چيز در دين و سنگين‏ترين چيز در ميزان اعمال، حسن خلق است. پيامبر(ص) فرمود: اخلاق خوب درختى است در بهشت كه صاحبش به شاخه اين درخت چسبيده و وارد بهشت مى‏شود.

 97- راستان و نا راستان

 ((راستان)) يعنى افراد صالح و نيك كردار و مستقيم همانند درخت سرو كه قامتش راست و سرسبز مى‏باشد.

 سالك اگر مى‏خواهد سلوك كند، بايد با اينان انس بگيرد و روى نگرداند، تا اعوجاج‏ها و كجى‏ها راست شود.

 راست‏كن اجزات از راستان         سر مكش اى راست رو ز آن آستان

 ((ناراستان)) يعنى افراد كج فكر و مدعيان دروغين كه هر كس با اينان مصاحبت كند،عقلش به حماقت گرايش كند و متوجه خواهد شد همه‏اش كاستى؛ و همانند افراد بيهوش، سستى و بى حالى او را فراگيرد.

 هر كه با ناراستان همسنگ شد          در كمى افتاد و، عقلش دنگ شد

 98- شكم چه ريزيم؟

 سالكى گفت: شكم را سه قسمت كنيم، يك ثلث نان و يك ثلث آب و ثلث ديگر براى نفس. ديگرى گفت: شكم را دو قسمت كنم، نيمى نان و نيمى آب، نفس لطيف است. سومى گفت: من شكم را تمام پر نان كنم، آب لطيف است راه يابد. نفس خواهد برآيد، خواهد برنيايد. عارفى گفت: ما شكم پر محبت كنيم و سر چيز ديگر نداريم.

  99- دعوت اهل سفره

 پيامبر(ص) فرمود: طعام خود به اهل تقوى بخورانيد. و فرمود: كسانى را به طعام خود دعوت كن كه براى خدا دوستشان دارى.

  100- حسن روز افزون

 حافظ فرمود:

 ز عشق نا تمام ما جمال يار مستغنى است               به آب و رنگ و خال و خط چه حاجت روى زيبا را

 من از آن حسن روز افزون كه يوسف داشت دانستم            كه عشق از پرده عصمت برون آرد زليخا را

 يعنى از عشق ناقص ما، حسن جمال و كمال جانان عالم بى نياز است. همان طور كه صورت زيبا چه حاجت به آب و رنگ و خط و خال آرايشگر دارد. من از حسن و كمال فوق العاده كه يوسف داشت و هر روز افزوده مى‏شد، دانستم كه عشق پاك يوسف از پرده پاكى بيرون مى‏آيد و زليخا را رسواى كند. تعبير ديگر اين است: هر چه جمال و كمال محبوب بيشتر جلوه‏گر گردد عاشق از بى صبرى و بى قرارى رسوا گردد.

  101- فاصله زمين تا آسمان

 كسى از اميرالمؤمنين(ع) سؤال كرد: بين زمين تا آسمان چه قدر فاصله است؟ فرمود: ((مد البصر و دعوة المظلوم)): به اندازه ديدن چشم و دعاى مظلوم. در اين جواب دو واحد به كار رفته است. يكى مادى،كه ناظر به آسمان ظاهرى است كه چشم مى‏بيند. و يكى براى تعين، كه ناظر به باطن دارد كه به دعاى مظلوم تعبير شده است. يعنى دعاى مظلوم سريع به آسمان معنوى كه فرشتگان در آن هستند مى‏رسد. پس آسمان يك ظاهرى دارد كه نور ظاهرى خورشيد و ستارگان در آن است و يك نور باطنى دارد كه‏به سّر آسمان گفته مى‏شود. اگر مظلومى چشم كمك به احدى نداشته باشد دعايش زود مستجاب مى‏شود. مظلوم دو قسم است، يك دسته تكيه بر فاميل و قدرت و مقام افراد دارد كه دعايش دعاى مخلص نيست. قسم دوم مظلومى است كه دستش از همه جا كوتاه و تكيه گاهى غير خدا ندارد. اين قسم دعايشان خالص و زود مستجاب مى‏شود كه منظور امام اين دسته هستند.

 102- حالات نفس

 عارف عابد ابن فهد حلى مى‏فرمايد: نفس؛

 1- در حال شهوت حيوانى بيش نيست.

 2- در حالت غضب درنده‏اى است.

 3- در حال مصيبت بچه‏اى مى‏باشد.

 4- در حال نعمت فرعون مى‏شود.

 5- در حال سيرى او را مستكبر مى‏يابى.

 6- در حال گرسنگى مجنونش مى‏بينى.

 اگر او را سير كنى طغيان مى‏كند، اگر گرسنه‏اش نگه بدارى صيحه مى‏زند و جزع مى‏كند. نفس بسان الاغى مى‏باشد اگر علفش دهيد در مى‏رود، اگر گرسنه‏اش نگه دارى عرعر مى‏زند.

 103- صالح المؤمنين

 امام باقر(ع) فرمود: رسول خدا(ص) يك بار على(ع) را به اصحاب اين طور شناسانيد كه فرمود: ((من كنت مولاه فعلى مولاه)): هر كه را من مهتر اويم على سيد و مهتر اوست. يك بار ديگر هنگامى كه اين آيه نازل شد: ((فان الله هو مولاه و جبرئيل و صالح المؤمنين)): همانا خدا ياور پيامبر است پس از او جبرئيل و بهترين مؤمنين. (تحريم:5) پيامبر(ص) دست على(ع) را گرفته و فرمود: اى مردم! اين اميرالمؤمنين، صالح المؤمنين است.

 104- مفتاح؟

  مفتاح يعنى كليد و آن دو نوع به كار بسته مى‏شود: يك طرف مى‏بندد و به طرف ديگر باز مى‏كند. آن طرف كه بسته مى‏شود، مغلاق مى‏گويند. پس كليد هم مفتاح است و هم مغلاق. در سوره انعام آيه 59 خداوند فرمود: نزد خدا كليدهاى غيب است ((و عنده مفاتيح الغيب)) و در سوره زمر آيه 63 مى‏فرمايد: براى خدا كليدهاى آسمانها و زمين است: ((له مقاليد السموات و الارض)) به دست خدا مفتاح و باز كردن است نه مغلاق، چه آن كه بندگان با صفات رذيله درب را مى‏بندند. از كلمه مفتاح برمى آيد كه فيض هميشه است و درب رحمت هميشه باز است. از اين طرف بايد آمادگى باشد تا بگيرد. پيامبر(ص) در وصف ماه رمضان فرمود: اى مردم! ابواب بهشت در اين ماه ((مفتحه)) باز است نفرمود: مفتوحه؟ چون اگر درب به طور معمول باز باشد مفتوح گويند. اما وقتى تمام درها كاملاً باز باشد مفتحه گويند. در سوره ص آيه 50 خداوند مى‏فرمايد: ((بهشت عدن همه دربهايش مفتحه ))كاملاً باز است(( اما دربهاى جهنم هميشه بسته و كسى آزاد نيست. ولى درب بهشت هميشه باز و اهل بهشت در آزادى كامل به سر مى‏برند.

  105- خرقه از رسول الله(ص)

 شمس تبريزى فرمود: هر كس سخن از شيخ (استاد) خويش گويد. ما را رسول الله(ص) در خواب خرقه داد. نه آن خرقه كه بعد از دو روز بدرد و ژنده شود و در تون (گلخن) افتد. بلكه خرقه ى صحبت، صحبتى نه كه در فهم گنجد، صحبتى كه آن را ديروز و امروز و فردا نيست. عشق را با ديروز و امروز و فردا چه كار؟

  106- شهيد

 يكى از اسماء الهى كه در قرآن 19 مرتبه تكرار شده، ((شهيد)) است. ((شهيد)) يعنى شاهد، حاضر، امين در گواهى، ناظر. حق همه جا حاضر است و علم او حضورى به هر چيزى و به هر مكان و زمانى كه باشد. جمع آن ((شهداء)) است، شهود و ((شهيد)) به معناى شاهد هم مى‏آيد. در دنيا خدا بر فعل ما )يونس:46) و اعمال ما )آل عمران:98) گواه است. در قيامت خدا و انبياء و اولياى الهى بر امتها و خلق گواه هستند. مهم‏ترين مسئله گواهى در قيامت، خود اعضاء و جوارح اند كه همه گواهى مى‏دهند. ((تشهد عليهم السنتهم و ايديهم و ارجلهم بما كانوا يعلمون)) )نور:24): روز قيامت زبانها و دستها و پاهايشان به آنچه انجام مى‏دادند، گواهى مى‏دهند.

 از اين آيه استفاده مى‏شود كه همه اعمال ثبت و ضبط مى‏شوند، و در ديوان ملائكه نوشته مى‏گردد و به اصطلاح هر چه خوب و بد صادر شود در كامپيوتر نفس، ذخيره و نقش مى‏بندد و همه وقت جوابگوى است. و مأمورين خداى تعالى هم گواهى مى‏دهند. پس خدا ناظر به اعمال است، آگاهى مى‏دهد كه گواهى اولياء خدا و موكلّين و همه اعضاء را قبول مى‏كند، خداوند فرمود: ((هو على كل شئى شهيد)) (سباء:47): او بر هر چيزى گواه است.

  107- چهار ديوار و چهار كلمه

 كسى از امام صادق(ع) سؤال كرد: چرا كعبه را كعبه ناميدند؟ فرمود: چون چهار ديوار دارد. عرض كرد: چرا چهار ديوار دارد؟ فرمود: چون بيت المعمور كه در آسمانها هست چهار ديوار دارد. عرض كرد: چرا بيت المعمور چهار ديوار دارد؟ فرمود: براى آن كه عرش خدا چهار ضلع دارد. عرض كرد: چرا عرش خدا چهار ضلع دارد؟ فرمود: براى اين كه كلمات توحيدى خدا چهار تا است ((سبحان الله والحمدالله و لا اله الا الله و الله اكبر)) اسماء حسنى حق به اين چهار كلمه ((تنزيه)) ((تحميد)) ((تهليل)) ((تكبير)) بر مى‏ گردد و به وحدانيت و بزرگ داشت، و به مجد و منزه بودن، انسان خدا را مى‏ستايد. پس كسى که كعبه مى‏رود معرفتش تا عرش با كلمات تامات عارف شده است كه كعبه بر اين اساس بنا نهاده شده است.

 108- نفس شفاعت قبول نمى‏كند

 ابن فهد حلى در كتاب ((عدةالداعى)) مى‏نويسد، دانشمندى مى‏گويد: نفس شفاعت هيچ كس را قبول نمى‏كند. وقتى به معصيتى همت گمارد يا در شهوتى افتد، اگر خدا و پيامبرش و ملائكه و كتابهاى آسمانى را به شفاعت بياورى، بعد مرگ و قبر و قيامت و بهشت و آتش را براى وى سان دهى، نمى‏توانى او را لگام زنى، آرام نمى‏گيرد و شهوت را ترك نمى‏كند. ولى اگر او را از زنان باز دارى و يا به او نانى بدهى، آرام مى‏شود، و ترك شهوت مى‏كند. اين دليل بر پستى و نادانى نفس است، پس يك چشم به هم زدن از نفس غافل مشو.

  109- آتش و دود

 عقل در سوداى عشق استاد نيست     عشق، كار عقل مادر زاد نيست

 عشق اينجا آتشست و عقل و دود      عشق كآمد در گريزد عقل زود

 ور به چشم عقل بگشايى نظرعشق را هرگز نبينى پا و سر

 110- آينه ظاهرى و باطنى

 معيار ظاهر هر كس، چهره و شمايل اوست كه مى‏توان در آينه يا شيشه و يا چيز ديگر آن را ديد و به الفاظ و اعمال ظاهرى كه دالّ بر هويت است به ظاهر معلوم مى‏شود. اما معيار باطن و هويت قلبى را به چه آينه‏اى بايد ديد كه اين گوهر گرانبها تشخيص داده شود، تا حدش معلوم گردد؟

 آينه آهن براى پوستهاست     آينه سيماى جان سنگى بهاست

 آنانى كه غبار از دل زدوده‏اند و لوح قلب را از رذائل پاك كرده‏اند، آرامش روحى دارند و كسى را نمى‏آزارند، و بر حرم دلشان كه آينه حق نما مى‏باشد، روى يار و محبوب حقيقى را مشاهده مى‏كنند.

 آينه يار نيست الا روى يار     روى آن يارى كه باشد زآن ديار

 دل عارف چون به نور حق منور شده است، به هر چيزى كه بنگرد او را ببيند و اين دل كه آينه باطنى است، تحقق نمى‏پذيرد مگر با تخليه رذائل و تحليه فضايل.

  111- عبد الباسط

 مرحوم استاد عبدالباسط مصرى (م1367ش) از قاريان مشهور قرآن كه زبان زد همه بود. گفته اند بر اثر صوت قرآن او عده‏اى مسلمان شدند. پسرش بعد از وفات چند بار پدر را در خواب مى ‏بيند كه مى‏گويد: به شهر نجف برو و از مراجع آنجا تذكره ولايت على(ع) را برايم بگير. پسر در عالم رويا سئوال مى‏كند چه نيازى به اين رواديد است.مى‏گويد:قرآن مرا از رفتن به جهنم حفظ كرد. اما براى گذشتن از پل صراط و ورود به بهشت در حالى كه در آستانه آن قرار گرفته‏ام يك چيز كم دارم و آن تذكره ولايت على)ع( است، برو نجف آن را برايم فراهم كن.

  112- غفلت

 غفلت يعنى عدم توجه، اشتباه. از سوره نساء آيه 102 استفاده مى‏شود، كه غفلت به چيزى كه حاضر باشد ولى انسان به آن توجه نكند و فراموش كند، مى‏گويند. غفلت ضد بيدارى و توجه است و گاهى عذر مقبول است و گاهى ذم است و عذر نيست مانند سوره اعراف آيه 179 كه فرمود: ((اينان مانند چهار پايان، گمراه و غافل هستند.)) در بيشتر آيات غفلت درباره مردم و غير معذور و در مقام ذم است. در سوره كهف آيه 28 خداوند مى‏فرمايد: ((اى پيامبر!كسانى كه ما غفلت از ذكر خودمان بر قلب آنان زديم و پيروى هواى نفس مى ‏كنند را اطاعت مكن.)) كه اين جا با داشتن غفلت خودشان مقدمه آن را فراهم كردند.

  113- تمنا نه امر

 وقتى بنده مى‏گويد: اى خدا چنين كن و چنان مكن! اين گفتن همانند آن است كه رعيت به پادشاه گويد: آن كوزه را برگير اين، كوزه را مگير. يعنى مى‏گويد اين را مكن و آن را بكن! بنده بايد از نياز به بى نياز خواهش و تمنا و درخواست كند نه آن كه امر نمايد كه  در بارگاه كبريايى عين خطا و عصيان است. لذا در دعاها امامان به ما ياد دادند كه اين طور بگوييم: ((اللهم اسئلك)): خدايا از تو درخواست مى‏كنم و مسئلت مى‏نمايم. ((اللهم ادعوك)): خدايا تو را مى‏خوانم.

  114- بخل و آمال

 پيامبر(ص) فرمود: پيروان صدر اسلام به وسيله صفت يقين و زهد نجات پيدا كردند و پيروان آخر اسلام به صفت بخل و آرزو )آمال( هلاك مى‏شوند.

115- حديث ساغر

 دلم جز مهر مه رويان طريقى بر نمى‏گيرد     ز هر در مى‏دهم پندش وليكن در نمى‏گيرد

 خدا را اى نصيحت گو حديث ساغر و مى‏گوكه نقشى در خيال ما از اين خوش‏تر نمى‏گيرد

* ساغر: جام، پياله باده و مى

116- تاج كژ شد

 روزى حضرت سليمان(ع) بر تخت سلطنت نشسته بود و مرغان در هوا پر در آورده بودند و قبه كرده تا آفتاب بر سليمان نتابد. هم تخت پران ( بر ابر يا باد نشسته) هم قبه بر هوا بود. ناگاه انديشه‏اى كه لايق شكر آن نعمت نبود در خاطر سليمان بگذشت. در حال، تاج بر سرش كژ گشت. هر چند راست مى ‏كرد باز كژ مى‏شد. فرمود: اى تاج راست شو! تاج به سخن آمد و گفت: اى سليمان! تو (خاطر) راست شو. سليمان(ع) در حال به سجده افتاد كه ربنا ظلمنا: خدايا برخود ستم كرديم. (اعراف:23) در حال، تاج كژ شده بى آن كه او را راست كند، برسر راست ايستاد. سليمان(ع) به امتحان تاج را كژ مى‏ كرد، راست مى‏شد. مولانا بعد از نقل اين قضيه مى‏فرمايد: عزيز من! تاج تو، ذوق توست، وجد و گرمى توست. چون ذوق از تو رفت، افسرده شدى، تاج تو كژ شد.

 ذوقى كه ز خلق آيد زو هستى تن زايد         ذوقى كه ز حق آيد، زايد دل و جان اى جان

  117- سجده و ركوع

 اميرالمؤمنين(ع) فرمود: كسى كه علاقه‏مند باشد به آن چه در پيشگاه خداست، سجده و ركوعش بسيار باشد. ((كثر سجوده و ركوعه))

 118- بوى يوسف

 بو، دواى چشم باشد نور ساز           شد ز بويى ديده يعقوب، باز

 بوى بد، مر ديده را تارى كند           بوى يوسف، ديده را يارى كند

   119- از دانه تا ميوه

 انسان اول مثل دانه است، كه در زير خاك و ظلمت قرار دارد. وقتى مقدارى آب (محبت و معرفت) به او رسيد جوانه مى‏زند. جوانه گردنش را خم مى‏كند و به خاك فشار مى‏آورد تا آن را بشكافد. (سر به گريبان فرو بردن و عبادت و خودسازى كردن) خاك كه شكافته شد، يك جوانه زرد و نازك بيرون مى‏آيد. (كه رنجورى تن سالك پس از عبور،از حجاب طبيعت است) بعد آفتاب (حقايق) به او مى‏تابد، كم‏كم سبز رنگ مى‏شود و رشد مى‏كند و شاخ و برگ مى‏دهد، و پس از آن گل مى‏كند و ميوه مى‏دهد.

 120- جان كندن

 هزار سال اگر زندگى كنى سعدى     به نيم ساعت جان كندنش نمى‏ارزد

 اين شعر را سعدى درباره جان كندن گفت و در جاى ديگر همين سعدى از قول اميرالمؤمنين(ع) كه به حارث همدانى فرمود: مرا موقع مرگ خواهى ديد، چنين سرود:

 اى كه گفتى ((فمن يمت يرنى))                جان فداى كلام دلجويت

 اى كاش روزى هزار مرتبه من         مردمى تا بديدمى رويت

  121- توصيف خاص پيامبر(ص)

 اويس قرنى به خدمت پيامبر(ص) نرسيده بود. حضرت درباره او فرمود: چون اويس را ديديد، سلام مرا به او برسانيد ولى بااو سخن بسيار مگوييد. اويس بعد از وفات پيامبر(ص)، روزى به مدينه آمد. چون صحابه او را ديدند كمى مذمّت كردند كه تو به خاطر مادرت از ديدار پيامبر(ص) محروم شدى، ولى ما به خاطر محبت پيامبر(ص) خويشاوندان خود را مى‏كشيم، و از اين گونه حرفها زدند. اويس پرسيد: شما كه سالها پيامبر(ص) را درك كرديد، بگوييد: نشانه پيامبر(ص) چه بود؟ هر يك نشانه‏اى گفتند از قد و صورت و رنگ و تواضع و سخاوت و طاعت و علم و معجزه؛ بعد گفتند: ما جز اين نشان‏ها چيز ديگر نمى‏دانيم. گفتند: اكنون تو بگو!

 چون اويس دهان باز كرد، هفده كس به رو افتادند و بى هوش شدند؛ و بر ديگران گريه و رقت پديد آمد.

  122- كفش پاره

 پيامبر(ص) مشاهده كردند كه شخصى زمام (تسمه بين انگشتان پا كه در نعلين عربى است) كفش خويش را از آهن ساخته است، پس فرمود: اى مرد! تو؛ 1- آرزويت را دراز نمودى. 2- در امر آخرت كوتاهى مى‏نمايى.

 3- كارهاى نيك را تباه ساختى. هر كس زمام كفشش پاره شود، آنگاه ((لا اله الا الله)) بگويد، خداوند به وى درود مى‏فرستد.

 123- عفو

 عفو كردن با وجود قدرت داشتن، از روش انبياء است و تفسير مرتبه عالى عفو اين است كه: كسى به شما جرمى كرد به او اظهار اين خطا را نكنى. و آنچه از او به تو رسيده، از باطن او را ببخشى و احسان خود را بيشتر كنى. كسى به اين درجه برسد، خداوند گناهان گذشته و آينده‏اش را ببخشد. ((عفو)) و ((غفران)) دو صفت از صفات خداست، كه در باطن اصفيائش به وديعه گذاشت تا با خلق، همانند خالقشان رفتار كنند. خداوند فرمود: ((مؤمنان از يكديگر عفو طلب كنند و از هم بگذرند، آيا دوست نداريد كه خداوند شما را بيامرزد كه او غفور و رحيم است.)) (نور:22) كسى كه ديگران را مورد بخشش و عفو قرار ندهد، چه طور اميدوار است كه خداوند جبّار او را عفو كند. عفو سّر خداوند در قلوب خواهش است: كسى كه به اين صفت موفق باشد، خداوند عفوش را به او عطاء كرده است.

  124- جدا نيست

 حقيقت جز خدا ديدن روا نيست      كه بى شك، هر چه بينى جز خدا نيست

 نه او عالم شده نه عالم او شد  همه جز او، وز او چيزى جدا نيست

  125- مثال سرّ توحيد

 روزى نجيب الدين على بن بزغش عارف قرن هفتم را گفتند: سرّ توحيد را به مثالى روشن بيان كن؟ گفت: دو آينه و سيبى. شخص فاضلى حاضر بود و اين معنى را به نظم آورد:

 شيخى كاملى نجيب دين پير كهن     اين حرف نو آورده به صحراى سخن

 گفته كه ز وحدت ار مثالى خواهى    سيبى و دو آينه تصور مى‏كنى

 126- ياغى و قلعه نفس

 تا قلعه نفس ياغى بود، ويران كردن آن واجب و آبادان كردن آن خيانت و معصيت بود. چون قلعه از ياغى خالى شد و شاه و علم‏هاى شاه در آن در آمد، خراب كردن قلعه غدر و خيانت، و آبادان كردن آن واجب و طاعت و خدمت است.

  127- آرزوى دراز و مرگ

 اسامة بن زيد، كنيزكى خريد به صد دينار به مدت يك ماه. رسول خدا(ص) به اين موضوع آگاه گرديد. پس فرمود: آيا شما از معامله‏اى كه اسامه نموده در شگفت نشديد، كه تا يك ماه ديگر به خود اطمينان دارد؟ بدانيد كه اين علامت آرزوى دراز است؛ سوگند به آن خدايى كه جانم در قبضه اوست، ديده بر هم نمى‏زنم جز آن كه مى ‏انديشم الان مرگ مرا فرا مى‏رسد؛ و مژه هاى چشم من بر هم نخواهد رسيد و لقمه در دهان نمى‏گذارم جز آن كه مى‏انديشم كه در گلوى من خواهد ماند! اى مردم! اگر از خردمندانيد، خود را در زمره مردگان محسوب داريد، كه سوگند به خداوند، مرگ خواهد آمد و از چنگال او فرار نتوان نمود.

  128- دلبر جانان

 دلبر جانان من برد دل و جان من       برد دل و جان من دلبر جانان من

 از لب جانان من زنده شود جان من   زنده شود جان من از لب جانان من

 روضه رضوان من خاك سر كوى دوست      خاك سر كوى دوست روضه رضوان من

129- من و قيامت

 هر وقت پيامبر(ص) مى‏خواستند از جريان قيامت خبر دهند، رنگ رخسارشان عوض مى‏شد و خوف و خشيتى از خدا در حضرت محسوس مى‏شد. امام صادق(ع) فرمود: ((يك وقتى رسول خدا(ص) بالاى منبر گونه‏ها و چهر ه ايشان متغير شد، به مردم نگاه كرد و فرمود: من با قيامت مانند اين دو انگشت هستيم.)) توضيح آن كه دو انگشت متصل به هم، اگر يكى سرد و يا گرم باشد در ديگرى تأثير مى ‏گذارد و احساس مى ‏كند؛ پس پيامبر(ص) اين طور قيامت را احساس مى ‏نمايد.

 130- زنگ درب بهشت؟

 در كتاب امالى شيخ صدوق از پيامبر(ص) روايتى نقل كرده است كه، ((كوبه)) حلقه درب بهشت از ياقوت سرخ است. هنگامى كه زنگ بر صفحه درب مى‏كوبد، مى‏گويد: يا على! مرحوم علامه طباطبايى در شرح اين حديث فرمودند: مهمان وقتى به خانه‏اى مى‏رود، صاحب خانه را صدا مى‏زند و او را مى‏خواند، اگر صاحب خانه نام معينى داشته باشد. مهمان همان نام معين را مى‏برد. صاحب بهشت، مهماندار بهشت على بن ابيطالب(ع) است. لذا صداى كوبه درب ((يا على)) است.

  131- نماز به اندازه توجه

 پيامبر(ص) فرمود: بعضى نصف نمازشان پذيرفته مى‏شود، بعضى يك سوم و بعضى يك چهارم و تا يك دهم را نام برد. بعضى از نمازها هم چون جامه كهنه پيچيده مى‏شود و بر صورت صاحبش زده مى ‏شود. همانا بهره از نماز به اندازه توجه و حضور مى ‏باشد.

 132- سحر يا دعاى مستجاب

 امام حسن(ع) در يكى از مسافرتهايش به پاى درخت خشكيده‏اى تكيه داد؛ و شخص ديگرى هم در جوار حضرت قرار داشت. آن شخص به امام عرض كرد: اگر اين درخت سبز مى‏بود و ميوه و خرما مى‏داد، در اين هواى گرم استفاده مى‏كرديم. امام بر اساس پيشنهاد او، دعائى كردند پس درخت پژمرده و خشكيده سرسبز شد و ميوه داد. ساربانى كه آن جا بود گفت: حسن بن على(ع) سحر و جادو كرد. امام فرمود: اين سحر نيست ولكن ((دعوة ابن نبى مستجابه)) دعاى نوه پيامبر(ص) مستجاب شد.

  133- نفس سركش

 حيوان كه سركش مى‏شود، احتياج به دليل دارد. ساربان يا چاروادار، از طرفى او را تازيانه مى‏زند كه در پرتگاه نيفتد؛ و از طرفى جو و كاه نشانش مى‏دهد و تشويقش مى‏كند تا مبادا در مهلكه افتد، و بند رام شود. كودك مغرور و درس نخوان هم احتياج به معلم دارد كه او را بترساند؛ از طرف ديگر پدر و مادر او را تشويق مى‏كنند. نفس هم همين طور است، نفس حيوانى ما سركش است، ترس و تازيانه براى اين است كه در مهلكه دنيوى نيفتد، و جو و كاه )تزكيه و تهذيب( اميد به او مى‏دهد و راننده او مى‏شود. ذكر خوبان و بهشت و ثواب، نفس را ترغيب مى‏كند و آتش هلاكت، نفس را مى ‏ترساند.

 134- بوسيدن فرزند

 روايت شده كه پيامبر(ص)، حسن(ع) و حسين(ع) را بوسيد. اقرع بن حابس گفت: يا رسول الله(ص) من ده فرزند دارم و هيچ كدام از آنها را نبوسيدم. پيامبر(ص) فرمود: به من مربوط است كه خداوند رحمت را از دلت برداشته است. اميرالمؤمنين(ع) فرمود: بوسيدن فرزند رحمت است.

  135- غسلين و آتش

 ملا عبد الرزاق كاشانى (م726) شارح كتاب ((منازل السائرين)) خواجه عبدالله انصارى مى‏ گويد: ما ديديم كسانى كه دارند غسلين مى‏خورند. خداوند در سوره حاقه آيه 37 مى‏فرمايد: ((ولا طعام الا من غسلين)): خطا كاران در قيامت طعامى غير از چرك و خون نمى‏خورند. مرحوم ملاصدراى شيرازى (م1050) مى‏فرمايد: افرادى هم بودند كه مشاهده مى‏كردند، وقتى ديگران دارند حرف مى‏زنند از دهانشان آتش مى‏آيد، وقتى كه خاموش مى‏شوند مثل اينكه درب تنور را بستند. پس فحش و غيبت و تهمت و رنجاندن همه آتش است كه از دهان بيرون مى‏آيد. اين نمودارى از باطن دوزخى افراد است، كه در كشف براى اهل شهود مكشوف مى‏گردد.

136- ثناء و مدح معبود

  در معارف به عبادات، يكى از جهات اين است كه: عابد در عبادت در مقام ثناى حق تعالى باشد و او را ستايش كند و حمد و تقديس و تنزيه نمايد. چون معبود سزاوار پرستش است، عابد به ستايش او مشغول است. مدح و ثناء ذات و اسماء و صفات و الطاف خاصه و نعمتهاى بى كران او دلالت دارد كه او را به بندگى پذيرفته و در كمال عبادت تأثير مى ‏گذارد.

 137- ابوالقاسم

 كسى از امام صادق(ع) سؤال كرد: چرا پيامبر(ص) را اباالقاسم مى‏گويند؟ فرمود: به خاطر اينكه فرزندى به نام قاسم داشت. عرض كرد: اين را مى‏دانم، كمى روشن‏تر بيان كنيد. فرمود: چون على(ع) قسيم و قاسم بهشت و جهنم است، و از كودكى در دامن پيامبر(ص) بزرگ شد و پيامبر(ص) معلم على(ع) بود و شاگرد به منزله فرزند است پس پيامبر(ص) به منزله پدر و او را ابو القاسم نامند. در نهج البلاغه هم اميرالمؤمنين(ع) فرمود: پيامبر(ص) در كودكى مرا در آغوش مى‏گرفت و غذا را مى‏جويد و در دهان من مى ‏گذاشت.

 138- كم كردن شواغل

 شهيد ثانى در كتاب ((اسرارالصلوة)) مى‏فرمايد: از براى شخص ضعيف كه فكرش به اندك چيزى كه چشمش مى‏بيند، متفرق مى‏شود، علاج آن است كه: 1- چشم‏هاى خود را ببندد. 2- در خانه تاريك نماز بخواند.

 3- آن كه مقابل خود چيزى نگذارد كه جلب نظر او را كند. 4- نزديك ديوارى بايستد كه چشم انداز نداشته باشد. 5- احتراز نمايد از نماز بر شوارع و مواضع منقوشه و فرشهاى مزين. از اين جهت، اهل عبادت در خانه تنگ و تاريكى كه وسعت آن به قدرى بود كه بتواند در آن نماز كند، عبادت مى‏كردند تا آن كه هّم آنها، اجمع باشد.

 139- صلوات و دعاى محجوب

 امام صادق(ع) فرمود: ((پيوسته دعا محجوب مى‏گردد تا آن كه صلوات بر محمد و آل محمد فرستاده شود.))

 صلوات پوششى بر گناه مى‏شود، و عرضه حاجات نزد پادشاه عالميان با اين پوشش و با تقديم بهترين هديه يعنى صلوات كه اظهار ولايت و شفيع قرار دادن آنان، سبب قبولى حاجت قرار مى‏ گيرد.

 140- امواج دريا

 شيخ شبسترى فرمود:

 هزاران موج خيزد هر دم از وى        نگردد قطره هرگز كم از وى

 حق تعالى را در هستى مى‏توان به دريا تشبيه كرد، به خاطر بى نهايتى كه او را است؛ و تجليات و ظهورات، به مثابه امواج دريا مى ‏باشد. كثرت تجليات و انبساط بحر هستى، به نوعى است كه هر دم و هر لحظه و هر ساعت هزاران موج از اين بحر ظاهر مى‏شود، و هرگز يك قطره از آن دريا كم نمى‏گردد و نقصان نمى‏يابد. چون شئونات تجليات و ظهورات او غير متناهى است. لذا در سوره لقمان آيه 27 خداوند فرمود: اگر درختان روى زمين قلم شوند و درياها مركب و كلمات خدا را بنويسند، پايان نخواهد يافت. (ما نفدت كلام الله)

  141- مقام ابو حمزه ثمالى

 ثابت بن دينار معروف به ابو حمزه ثمالى چهار امام يعنى امام سجاد(ع) و امام باقر(ع) و امام صادق(ع) و امام كاظم(ع) را درك كرد. او به درجاتى رسيد كه امام رضا(ع) در وصف او فرمود: ابو حمزه لقمان زمان خود بود كه چهار نفر از ما را خدمت كرده (استفاده برده). امام صادق(ع) وقتى او را مى‏ديد، مى‏فرمود: هر وقت تو را مى ‏بينم احساس آرامش مى‏كنم: ((انى لاستريح اذا رأيتك)) دعاى سحر كه از امام سجاد(ع) است معادل دو جزء قرآن مى ‏باشد كه، به نام راوى آن ابو حمزه معروف گرديده است، خودش گفت: امام سجاد(ع) شبهاى ماه رمضان تا سحر مشغول نماز بود، چون سحر مى ‏رسيد اين دعا را مى ‏خواند: ((الهى لا تؤدبنى بعقوبتك)) از اين بيان معلوم مى ‏شود كه همواره از فيض امام در سحرها استفاده مى ‏برد.

 142- ذكر زبانى

 اميرالمؤمنين(ع) فرمود: خوش به حال نفسى كه فرايض خداوندى را اداء كند...و لبهاشان به ذكر خداى آهسته گويا است ((همهمت بذكر ربهم شفاههم)) در ((مناجات الذاكرين)) امام سجاد(ع) آمده است: از بزرگترين نعمتها بر ما اين است، كه ذكر تو بر زبانهاى ما جارى است.

 143- سوره زلزال

 1- پيامبر(ص) فرمود: هر كه سوره زلزال را چهار مرتبه بخواند، مانند آن است كه تمام قرآن را خوانده است. 2- ((در تفسيرالدر المنثور)) از اهل سنت نقل كرده است، كه پيامبر(ص) فرمود: يك بار خواندن سوره زلزال معادل نصف قرآن است. 3- امام صادق(ع) فرمود: از خواندن سوره زلزال خسته و ملول نشويد، هر كس در نوافل اين سوره را بخواند، هيچ گاه دچار زلزله نمى‏شود؛ و به زلزله و صاعقه و آفتى از آفات دنيا نمى‏ميرد. وقتى بميرد امر مى‏شود به بهشت او را ببرند، و خداوند عزوجل مى‏فرمايد: بنده‏ام! بهشت خود را برايت مباح كردم، هر جا خواهى در آن ساكن شو و چيزى تو را مانع نخواهد بود.

  144- حالات دعا كننده

 امام كاظم(ع) فرمود: هنگام دعا:

 1- ((تبتل)) و آن تقلب كفين است.

 2- ((ابتهال)) و آن گشودن كف دست هاست و مقدم داشتن آنها مقابل صورت است.

 3- ((رغبت)) و آن كف دست‏ها را رو به آسمان نمودن است (يا در مقابل صورت نگاه داشتن.)

 4- ((رهبت)) و آن انداختن كفين است و بلند نمودن تا مقابل صورت.

 5- ((تضرع)) و آن حركت دادن انگشت سبابه است و اشاره كردن به او به سوى آسمان.

 در روايت ديگر((تبصبص)) آمده است يعنى بلند نمودن هر دو انگشت سبابه به سوى آسمان.

  145- آب خوار؟

 آب كم جو، تشنگى آور به دست      تا بجوشد آبت از بالا و پست

 تشنه مى‏نالد كه كو آب گوار؟آب مى‏ گويد كه كو آن آب خوار؟                           

 146- استقامت امت!!

 در حديث است كه رسول خدا(ص) خطى مستقيم كشيدند، و خطوطى در اطراف آن، هم نگاشتند فرمودند: اين خط مستقيم طريقه من است. پس فرمود: سوره هود مرا پير كرد، به خاطر آيه 112 ((فاستقم كما امرت و من تاب معك)): همان گونه كه فرمان يافته‏اى، استقامت كن و هم چنين كسانى كه با تو به سوى خدا آمده‏اند ( بايد استقامت كنند). علت پير كردن، آن است كه استقامت امت از پيامبر(ص) خواسته شد.

 147- سخن بد را نرساند

 پيامبر(ص) فرمود: هيچ كس از اصحاب من برايم سخن چينى نكند، و چيزى را كه پشت سرم شنيده به من نرساند، كه دوست دارم با دلى صاف و سينه‏اى سالم از بين شما بروم.

  148- سخن در رضا و غضب

 وقتى پيامبر(ص) مطالبى را مى ‏فرمودند: عده‏اى مى‏نوشتند، بعضى ‏ها اعتراض مى‏كردند؛ كه پيامبر(ص) گاهى در نشاط است و گاهى در حال ناراحتى است، و در حال عصبانيت، كلماتش قابل نوشتن نيست!!  به پيامبر(ص) اين مطلب را رساندند كه در هر حال، شما چيزى فرموديد، بنويسيم؟! فرمود: ((من هر چه مى‏گويم، حتى در حال رضا و غضب بنويسيد.)) چون پيامبر(ص) در حال سرور براى خدا مى‏گويد؛ در حال غضب هم براى خدا مى‏گويد. زيرا پيامبر(ص) را چيزى مشغول نمى‏كند، تا حرفى به غير رضاى خدا بزند.

  149- وجود مطلق

 كسى بر سر وحدت گشت واقف      كه واقف نشد اندر موافق

 دل عارف شناساى وجود است         وجود مطلق او را در شهود است

150- فرق احد و واحد

 كلمه ((احد)) به معنى يكتاست و هر نوع جزء و شبيه و شريك، از ذات او به دور است. كلمه ((واحد)) مبدأ اعداد است، و در رديف او اعداد بعدى مى‏آيد. و به تعبير ديگر داراى مشابه و رديف مى‏باشد، واحد،اثنان، ثلاث. اسم ((احد)) مبدأ اعداد نيست، و نوعاً كلمه ((احد)) را در عاقل و ((واحد)) را در عاقل و غير عاقل استعمال مى‏ كنند. آياتى كه ((واحد)) در آنها آمده است، در مقابل خدايان بسيار استعمال شده است مانند سوره ص آيه 5 ((اجعل الالهة الهاً واحداً)): كافران گفتند: آيا پيامبر با اين همه خدايان بسيار، خداى واحد قرار داده است، مراد در آيات بى همتايى نيست كه در ((احد)) بدان معنى است. و در سوره نساء آيه 171: نصارى درباره عيسى(ع) گفتند: او خداست و بعضى گفتند: پسر خداست، و گروه سومى گفتند: پدر و پسر و روح القدس، خداوند فرمود: ((نگوييد خدا سه است، او خداى واحد است.)) در احد بى همتايى و يكتايى وصف مى‏شود كه فقط به ذات خداوند اطلاق مى‏شود و دوئيت در آن راه ندارد.

  151- جاى محبوب

 وجود تو همه خار است و خاشاك       برون انداز، از خود جمله را پاك

 برو تو خانه دل را فرو روب            مهيا كن مقام و جاى محبوب

152- نقش و نقاش

 عالم دنيا و آخرت، نقش صورت دوست مى ‏باشد و همه نقوش از اوست. هر آبى كه از دريا روان است، چون از درياست، آن آب جذب همان درياست. يك دانه در زير زمين گذارده مى ‏شود پس از كاشت كم‏كم درخت و برگ و پوست و ميوه مى‏دهد، در واقع مجموع همان دانه از دانه است. هر نقشى كه ديده مى ‏شود، چون نقاش اوست نقش هم نيكوست، چه اينكه از اوست اين چشم و ابرو كه ديده مى‏شود. بهتر آن است كه انسان در خوبان نظر كند، كه حسن رخ دوست در اينان تجلى كرده است، و مظهر روى نگارند، گر چه انسان از كثرت نقوش و مظاهر، حيران مى‏شود.

 153- نشانه جهل

 اميرالمؤمنين(ع) در ((نهج البلاغه)) حكمت 384 مى‏فرمايد: به طرف دنيا رفتن )آرامش گرفتن در دنيا( با ديدن ناپايدارى )تغييرات( از نادانى است.

  154- ذكر يونسيه

 ابن جرير گفت: شنيدم از رسول الله(ص) كه فرمود: اسم خدايى كه خوانده شود و جواب داده گرديد و سئوال شود پس عطاء گرديد، خواندن حضرت يونس بن متى(ع) است. گفتم: يا رسول الله(ص) آيا اين ذكر ((لا اله الا انت سبحانك انى كنت من الظالمين)) مخصوص يونس(ع) بوده يا مسلمانان هم مى‏توانند بخوانند؟ فرمود: هم براى يونس و هم براى مؤمنين است هر گاه خدا را بخوانند. مگر نشنيدى قول خداوند را كه فرمود: ((و كذلك ننجى المؤمنين: همين طور ما مؤمنين را نجات مى‏دهيم)) پس شرط خواندن مؤمن بايد باشد.

  155- ناله چرا؟

 در جواب گفته مى ‏شود: 1- ناله براى دوست مى‏كنم كه او خوشش مى ‏آيد، زيرا كه در دو عالم معشوق ناله و اندوه عاشق را دوست دارد. 2- چرا از حيله و داستان او ننالم، چون نتوانستم در حلقه مستان او در آيم.

چون ننالم تلخ از دستان او؟             چون نيم در حلقه مستان او

* دستان به معنى حيله يا چاره جويى مى آيد

 3- ناله شب و روز براى آن است، كه به وصال روى زيبا و پر فروغش نرسيده‏ام. 4- من بر رنج و درد خويش، به خاطر خشنودى شاه بى نظيرم، عاشقم. 5- هر نا خوشى از او بر من آيد، در معنى و باطن خوش‏ام اگر چه دلم را مى‏رنجاند. 6- خاك غم را سرمه چشمم مى‏سازم، تا از دو ديده‏ام از گوهر اشك پر شود.

 خاك غم را سرمه سازم بهر چشم               تا ز گوهر پر شود دو بحر چشم

 7- اگر از ناله اشك جارى مى‏شود، اشك عارفان در واقع گوهر و مرواريد است. 8- در ظاهر از حضرت دوست شكايت مى‏كنم اما در باطن من روايت كننده هستم. 9- نفسم به من مى‏گويد از او رنجيده هستى، من بر سستى اين گفته مى‏خندم، چرا كه بلا و ناله همه از لطف اوست كه نصيبم شده است.

 دل همى گويد: از و رنجيده‏امو ز نفاق سست مى‏خنديده‏ام

 156- خر دل

 در دو جاى قرآن يعنى سوره انبياء آيه 47 و سوره لقمان آيه 16 كلمه ((خردل)) استعمال شده است. خردل علفى است كه تخم‏هاى سياه و بسيار ريز دارد. خردل در زبان فارسى و عربى استعمال مى‏شود. آن را تخم تره تيزك گفته‏اند چنان كه در كتاب ((اقرب الموارد و برهان قاطع)) اشاره كرده‏اند و به عربى ((حب الرشاد)) گويند. خداوند به ريز بودن اين تخم چنين اشاره فرمود: كه عمل هر چند كوچك و ريز و به اندازه خردل باشد، آن را حساب مى‏كند و در علم خود مورد ثواب و عقاب قرار دهد. در سوره انبياء آيه 47 مى‏فرمايد: ما ترازوهاى عدل را در روز قيامت بر پا مى‏كنيم، پس به هيچ كس كم‏ترين ظلمى نمى‏شود و اگر به مقدار سنگينى يك دانه خردل باشد، ما آن را حاضر مى‏كنيم و كافى است كه ما حساب كننده باشيم (ان كان مثقال حبة من خردل))

  157- انبان خالى

 تو چه دانى ذوق آب ديدگان            عاشق نانى تو چون نا ديدگان

 گر تو اين انبان ز نان خالى كنى        پر ز گوهرهاى اجلالى كنى

158- بيكارى(بطالة)

 اميرالمؤمنين(ع) فرمود: چه دور است از رسيدن به سعادت، كسى كه به تن آسايى و بيكارى تن داده است. و فرمود: آفت عمل، تن آسايى است.

  159- چيست توحيد؟

 چيست توحيد خدا آموختن       خويشتن را پيش واحد سوختن

 گر همى خواهى كه بفروزى چو روزهستى هم چون شب خود را بسوز         

160- بله!!

 بعضى افراد نزد عارف كامل سيد على آقا قاضى مى‏آمدند و مى‏نشستند و نيم ساعت از مكاشفاتِ خود نقل مى ‏كردند. براى آقاى قاضى، مكاشفات دراز مثل روزنامه خواندن بود و ايشان هيچ صحبتى نمى‏كردند. گاهى وقت‏ها بعضى نزد ايشان مى‏آمدند و هر چه مى‏گفتند، مى‏فرمودند: بله و ديگر هيچ نمى‏گفتند. فقير گويد: بسيار شاهد بودم كه بعضى نزد حضرت استاد عارف مرحوم آقاى كشميرى رضوان الله عليه مى‏آمدند و از خواب و مكاشفات خود تعريف مى‏ كردند، ايشان هم گاهى مى ‏گفتند: عجيب است؛ گاهى سكوت مى‏كردند و گاهى كلمه بسيار مختصر مى‏گفتند، كه در معنى دلالت بر اين داشت كه نوع خواب و كشف اين نوع افراد، حقيقى نيست و بر تخيل است. روزى شيخى آمد و گفت: مرجع متوفى آيت الله سيد ابوالحسن اصفهانى را در خواب ديدم، به من گفت: رساله بنويس. حضرت استاد هيچ نفرمودند؛ و جالب اين است كه بعداً همان شخص به خواب خود عمل كرد و....

  161- حسن رخ دوست

 دو عالم چيست نقش صورت دوستچه جاى نقش و صورت، بلكه خود اوست

 نظر كن باز در خوبان نظر كنبه ايشان بين عيان حسن رخ دوست

162- نظر بر عيب نيست

 استادى با مريدان بر مردارى گذر كردند. همه دست‏ها بر بينى نهاده بودند و رو مى‏گردانيدند و با شتاب مى‏گذشتند. استاد نه بينى گرفت و نه روى گردانيد و نه گام تيز كرد. گفتند: استاد چه مى‏نگرى؟ فرمود: آن دندان هايش چه سپيد است و خوب! آرى! مرد نيك را نظر بر عيب كى باشد.

  163- حكايت ديوانه

 نصيحت من ديوانه در طريقت عشق            همان حكايت ديوانه است و سنگ و سبوست

 حكايت در بيت، اشاره است به قضيه حميد الدين بلخى براى انورى شاعر به وسيله حسين نامى كه ديوانه و مجذوب بود، در يك كوزه دستى، شيره اعلاء مى‏فرستد و ضمناً نامه‏اى هم به دستش مى‏دهد كه به انورى بدهد.

 حسين ديوانه در بين راه كوزه را به سنگى مى‏ زند و مى ‏شكند، و دسته و گردن كوزه را مى‏ گيرد، با نامه نزد انورى مى ‏برد. انورى وقتى نامه را از او مى‏گيرد و مى‏خواند، مى‏گويد: پس كوزه شيره اعلاء كو؟ ديوانه دسته كوزه شكسته را به او مى‏دهد. او مى‏گويد: چه طور شد كه كوزه شكست؟ ديوانه مى‏گويد: يك سنگ خيلى كوچك كوزه را از دستم ربود. انورى مى‏گويد: پس دسته كوزه را براى چه آوردى؟ گفت: براى اين كه خبر مرا تصديق نمايى. حافظ مى‏فرمايد: در طريق عشق نصيحت كردن به من ديوانه همان حكايت حسين ديوانه و سنگ و سبوست. همان طور كه كوزه به سنگ بخورد مى‏شكند نصيحت كردن به من هم، در غلبات بى فايده است چراكه عاشق، مجال صبر ندارد.

 164- وقايع

 اگر سالك خود را بر حيوان‏ها قادر ببيند، عبور و استيلاى اوست بر آن صفت، و اگر خود را اسير حيوان ببيند، يا از آن ترسان باشد، نشان غلبه آن صفت بر نفس اوست. سالك مى‏بايد از عوالم مختلف عبور كند؛ چه آن كه هر عالم مناسب آن مشاهدات و وقايع پديد مى‏آيد. تفاوت در وقايع، فقط استاد كامل است كه مى‏تواند تشخيص بدهد نه سالكى كه وقايع شناس نبود و در وقايع بند شود. هر چيز در حال استغراق ذكر و فكر، بين خواب و بيدارى به دل آيد؛ آن از غيب بود و واقعه است. البته تشخيص بسيار مشكل است، چه آن كه هر چه سالك به دلش آيد، اگر چه يك اسم داشته باشد، مانند آب؛ اما انواع آبها و آن از بالا و پائين آمدن و امتزاج آن با چيز ديگر و امثال اينها كارشناسى آن به استاد راه رفته است.

 165- بى تو!!

 درد مرا دوا توئى، رنج مرا شفا توئى            تشنه‏ام و سقا توئى، بى تو به سر نمى‏شود

 در دل و جان من توئى، گنج نهان من توئى             جان و جهان من توئى، بى تو به سر نمى‏شود

 آب حيات من توئى، فوز و نجات من توئى             صوم و صلواة من توئى، بى تو به سر نمى‏شود

166- روندگان معاد

 روندگان به معاد دو طايفه‏اند: سعداء و اشقياء. اما سعداء دو دسته‏اند: خواص و عوام. عوام به قدم مخالفت نفس و ترك شهوات بر فرمان شريعت و متابعت سنت مى‏رسند: ((فاما من خاف مقام ربه و نهى النفس عن الهوى فان الجنة هى المأوى)): آن كس كه از مقام پروردگارش ترسان باشد و نفس را از هوى باز دارد، قطعاً بهشت جايگاه اوست.(نازعات:40-41) و خواص به قدم ((يحبهم)): خدا آنان را دوست دارد. بر جاده ((يحبونه)): آنان خدا را دوست دارند (مائده:54) به معاد ((مقعد صدق)): در جايگاه صدق نزد خداوند مالك مقتدر مى‏رسند.(قمر:55)

 اما اشقياء هم دو دسته‏اند: يكى شقى و ديگر اشقى. شقى بعضى عاصيان امت اند كه بر موافقت هواى نفس ثابت قدم و بر جاده عصيان به معاد روند. ((فاما من طغى و آثر الحيوة الدنيا فان الجحيم هى المأوى)): اما آن كس كه طغيان كند و زندگى دنيا را مقدم بدارد، مسلماً دوزخ جايگاه اوست.(نازعات:37-39) اما اشقى صفت كافران و منافقان است، كه به كلى روى به طلب دنيا و لذات و شهوات حيوانى و نفسانى آورده و پشت بر كار دين و آخرت زدند. ((اما الذين شقوا ففى النار)): اما آنها كه بد بخت شدند در آتشند.)(هود:105) شقى اگر چه نفس او عصيان مى‏كند، اما دلش قبول ايمان و خدا را دارد و حريف نفسش نمى‏شود. اما اشقى چيزى را به قلب قبول ندارد و در دوزخ مؤيد و مخلد است ((لا يصلها الا الاشقى الذى كذب و تولى)): وارد آتش جهنم نمى‏شود مگر بد بخت‏ترين مردم همان كسانى كه آيات خدا را تكذيب كردند و به آن پشت نمودند.(الليل:149)

 167- متجلى به صفات

 1- حق تعالى اگر به صفت عالمى متجلى شود؛ چنان بود كه خضر را عطاء فرمود: ((و علمناه من لدنا علماً)) (كهف:65): ما به خضر از نزد خودمان علم )لدنى( آموختيم. 2- اگر به صفت قدرت متجلى شود؛ چنان بود كه پيامبر(ص) را بود، كه به يك مشت خاك در جنگ بدر لشكرى را هزيمت داد: ((ما رميت اذ رميت و لكن الله رمى)) )انفال:17): تو )آن خاك را( كه افكندى در واقع خدا افكند. 3- اگر به صفت سميعى متجلى شود؛ چنان بود كه سليمان را آوازها و آواز مورچه مى‏شنيد: ((و قالت نملة يا ايها النمل ادخلوا مساكنكم)) (نمل:18)(سليمان شنيد كه مهتر مورچگان گفت) اى مورچگان در جاهاى خود در آئيد تا سليمان و لشگرش شما را پا مال نكنند.

 4- اگر به صفت حيات متجلى شود؛ چنان بود كه حضرت خضر و الياس را هست. 5- اگر به صفت كلام متجلى شود؛ چنان بود كه موسى را بود: ((و كلم الله موسى تكليماً)) (نساء:164): خدا با موسى (بى واسطه) سخن گفت سخن گفتنى. 6- اگر به صفت بقاء متجلى شود؛ ثبوت صفات ربانى و رفع انانيت انسانى كند: ((يمحوا الله ما يشاء و يثبت)) (رعد:39): خدا محو و نابود مى‏كند و ثابت و پا بر جا مى‏كند هر چه را بخواهد.

 7- اگر به صفت رزاقى متجلى شود؛ چنان بود كه مريم را بود: ((و هزى اليك بجذع النخلة تساقط عليك رطباً جنياً)) (مريم:25): اى مريم تنه درخت خرماى خشك را بجنبان تا براى تو خرماى تازه بيفكند. 8- اگر به صفت خالقى متجلى شود؛ چنان بود كه عيسى را بود: ((و اذ تخلق من الطين كهيئة الطير)) )مائده:110): چون از گل به اذن من مانند شكل مرغى ميساختى و در آن مى‏دميدى و به اذنم مرغى مى‏شد. 9- اگر به صفت احياء متجلى شود؛ چنان بود كه ابراهيم را بنمود: ((رب ارنى كيف تحيى الموتى)) (بقره:260): ابراهيم گفت: خدايا به من نشان بده كه چگونه مرده‏ها را زنده مى‏كنى.

 168- مغزش نباشد

 شمس تبريزى فرمود: هر كه از اين جنس، هستى و انانيت آغاز كرد كه من چنين و من چنان، مغزش نباشد.

 169- وادى معرفت

 عطار در ((منطق الطير)) وادى معرفت را وادى سوم نام برده است. در راه سلوك، ترقى و زوال دائماً در كار است؛ هر كس به حد و ظرف خودش راه مى‏رود يعنى سير به كمال و قرب، به حسب حال رونده است. مثلاً اگر پشه‏اى به آسمان بپرد، به تند بادى ازبين مى‏رود و از سير باز مى‏ماند. چون آفتاب معرفت بر قابلى بتابد، جانش بينا شود و به صدر نشيند و مغز و دوست را ببيند نه پوست و دشمن را. هر چه بيند ذره ذره به كوى دوست رود، و دوست از زير نقاب همانند روز، خودش را بنمايد. البته از صد هزاران، يكى اهل معرفت شود و اسرار را ببيند. با استاد غواص مى‏توان راه رفت، شوق و تشنگى لازمه وادى معرفت است و از اكتساب و ازدياد كيفى معارف كوتاهى نبايد كرد. نشستن و دست روى دست گذاشتن، قوه طلب از بين مى‏رود و به هيچ اسرارى پى نتوان برد. آن كس كه اين وادى را پيش نبرد، بايد لباس تعزيت و ماتم هجران بپوشد.

 170- نغمه ها

 انبياء را در درون هم نغمه هاست                طالبان را ز آن حيات بى بهاست

درون و باطن انبياء از نغمه‏هاى الهى است. فقط طالبان آن نغمه، براى حيات معنوى كه قيمت نمى‏توان برايش گذاشت، استفاده مى‏برند. گوشهاى حس ظاهر آن نغمه را نمى‏شنوند، چون انواع ستم‏ها از انسان سر زده و نا پاك است. انسان نغمه جن و پريان را نمى‏شنود، چون آشنا نيست. گر چه نغمه پريان از اين جهان است، نغمه قلب از سخنان آدمى و جن برتر است، چرا كه اين دو دسته در حبس و نادانى هستند. نغمه‏هاى درون اولياء، هميشه با زبان حال گويند: اى اجزاى جهان ماده و جسم‏هاى پوسيده، از ما سوى حق، رخ برگردانيد و از خيال سر بيرون كنيد.

گوش را نزديك كن، كآن دور نيست            ليك نقل آن به تو، دستور نيست

نغمه رحمانى با زبان مى‏گويد: گوش جانت را نزديك كن، ولى اجازه ندارد به آدم ناقابل انتقال دهد. كسى كه با آواز اولياء زنده شده باشد، گويد اين نغمه از همه آوازها جداست، و مختص آنان است.

 ما بمرديم و بكلى كاستيم       بانگ حق آمد، همه برخاستيم

 ما مرديم و محو شديم، وقتى نغمه حق رسيد همه به حيات معنوى بر مى‏خيزيم.

 مطلق آن آواز، خود از شه بودگر چه از حلقوم عبدالله بود

 بانگى كه مرده دلان را زنده كند از حضرت حق است، ليكن از دهان بنده كامل (عبدالله)بيرون آيد.

  171- خاك پاى على(ع)

 پيامبر(ص) به اميرالمؤمنين(ع) فرمود: اگر گروهى از امت من نمى‏گفتند آنچه را كه نصارى درباره عيسى بن مريم(ع) گفتند، امروز درباره تو گفتارى در ميان مسلمانان مى‏گفتم كه خاك پاى تو و ريزش زيادى آب وضوى تو را بگيرند و به آن طلب شفا كنند، ولكن تو را بس است كه تو از من باشى و من از تو باشم؛ تو از من ارث ببرى و من از تو ارث ببرم.

  172- كوه نفس

چون حضرت موسى(ع) (براى گرفتن تورات) به وعده‏گاه آمد و خداى (بى واسطه) با او سخن گفت. موسى(به درخواست قومش) گفت: خدايا! خودت را به من نشان بده تا به سويت بنگرم. خداوند فرمود: هرگز (به چشم سر)نخواهى ديد. ولكن به كوه نگاه كن (زبير از كوههاى مدين، نام ده حضرت شعيب) نگاه كن اگر كوه ثابت و پا برجا ماند، تو هم به زودى مرا خواهى ديد. چون خداوند تجلى بر كوه كرد، آن را از هم پاشيد و موسى(ع) بيهوش برو در افتاد. چون به هوش آمد گفت: خدايا! تو منزهى و به سوى تو توبه مى‏كنم.(اعراف:142-143)

 در استفادات عرفانى چنين آمده است كه: كوه، ذات موسى(ع) است كه از عظمت و پا برجايى و ثبات كوهش خواند. يعنى در خودت بنگرى مرا مى‏بينى همانند حديث: ((من عرف نفسه فقد عرف ربه)): هر كه خود را شناخت خدايش را شناخت. چون موسى(ع) در خود نظر كرد حق را از تجلى بديد. خود او چون كوه بود مندك شد. بعد موسى(ع) گفت: توبه كردم و از اين گنه كه غرقه در ديدار باشم و ديدار خواهم. چون قبل از رؤيت خدا با او صحبت كرد در رؤيت مستغرق شد گفت: خودت را نشان بده.

173- حلم

 در دعا وارد است كه مى‏گوييم: ((خدايا فضلت وسيع و حلمت اعظم است از اين كه به عمل من مرا مؤاخذه كنى و به گناهانم مرا خوار كنى.)) حلم چراغ حق است و شخص حليم نمى‏شود، مگر به انوار معرفت و توحيد مؤيد شده باشد. حليم در پنج صورت اعمالش به جا است:

 1- وقتى عزيز بوده و حال ذليل شده.

 2- وقتى صادق در گفتار بوده، حال او را متهم به كذب مى‏كنند.

 3- مردم را به حق دعوت نموده اما او را كوچك مى ‏شمارند.

 4- با عدم جرم او را آزار مى‏دهند.

 5- مطالبه حق مى‏كند اما در آن حق بااو مخالفت مى ‏نمايند.

 اگر كسى آن چه سزاوار موارد مذكوره بود و حلم ورزيد، واقعاً حليم و قابل ستايش است.

 حليم در مقابل فرد سفيه، دورى مى‏كند و جوابش را نمى‏دهد. پيامبر(ص) فرمود: ((مثل مؤمن مانند زمين است كه همه از منافع اش استفاده مى‏برند و اذيت آنان هم بر روى همين زمين است.)) و در حديث ديگر فرمود: ((من مبعوث به رسالت شدم تا مركز حلم و معدن علم و مسكن صبر باشم.)) هر كس بر جفاى خلق صبر نكند، به رضاى الهى نمى‏رسد و حقيقت حلم همين است كه وقتى بدى به شخص رسانند، در گذرد.

 174- معرف پيامبر(ص) كيست؟

 انبياء همه معرف همديگرند. سخن آنان شارح و مبين يكديگر است. حضرت محمد(ص) مى‏فرمايد: اى نصرانى، اى جهود! موسى و عيسى را نيكو نشناختيد، بياييد مرا ببينيد تا ايشان را بشناسيد. ياران پيامبر(ص) گفتند: يا رسول الله! هر نبى معرف نبى قبل خود بود، اكنون شما كه خاتم انبياء هستى، معرف تو كه باشد؟

 فرمود: ((هر كس نفس خود را شناخت خدايش را شناخت))، يعنى هر كس مرا شناخت خدايم را شناخت.

 او كه در خلق سر آمد اولين و آخرين شد خطاب آمد ((انك لعلى خلق عظيم)): همانا تو داراى خلق بزرگ هستى.(قلم:4) معرف او خداست كه به صفات جمال و جلال به نحو اتم و اكمل ظهور كرده است و ختم رسولان به او پايان پذيرفت. (احزاب:40) و همه انبياء به آمدن او بشارت دادند، چنان كه عيسى بن مريم به امت خود فرمود: پس از من فرستاده الهى مى‏آيد كه اسمش احمد است. ((مبشراً برسول يأتى من بعدى اسمه احمد))(صف:6)

  175- منفق و ممسك

 گفت پيغمبر كه دايم به هر پند         دو فرشته خوش منادى مى‏كنند

 كاى خدايا منفقان را سير دار            هر درمشان را عوض ده، صد هزار

 اى خدايا ممسكان را در جهان          تو مده الا زيان اندر زيان

 استفاده اين ابيات از حديث پيامبر(ص) است كه فرمود: روزى نيست كه بندگان حق به بامداد در آيند مگر آن كه دو فرشته از آسمان فرود آيند؛ يكى مى‏گويد: خدايا بخشندگان را عوض ده و آن ديگرى مى‏گويد: خدايا مردم ممسك را تباهى مال ده.

 176- دل گم شده

 جنيد بغدادى فرمود: يك روز دلم گم شده بود.گفتم: الهى! دل من باز ده. ندايى شنيدم كه: اى جنيد! ما دل بدان ربوده‏ايم كه با ما بمانى، تو باز مى‏خواهى تا با غير ما بمانى؟

 177- ز تست

 ما چو ناييم و نوا در ما ز تست         ما چو كوهيم و صدا در ما ز تست

 ما چو چنگيم و تو زخمه مى‏زنى      زارى از ما نى، تو زارى مى‏كنى

 باد ما و بود ما از داد تست               هستى ما جمله از ايجاد تست 

178- ندايى شنيدم

 ابراهيم ادهم گفت: ندايى شنيدم؛

 1- اگر ملك جاويدان خواهى به كار درآ.

 2- اگر وصل جانان خواهى از جان برآ.

 3- اگر منعم مى‏طلبى عاشقى كن.

 4- اگر نعمت مى‏خواهى بندگى كن.

 5- هدهد شو تا سليمان نامه بلقيس(ملكه سباء) را به تو بدهد.

 6- باد شو تا يعقوب خبر وصل يوسف از تو پرسد.

 7- چون تذرو(مرغى سخت رنگين) رنگين مباش.

 179- نيت در هر چيز

 پيامبر(ص) به اباذر فرمود: اى اباذر! در هر چيزى حتى در خوابيدن و خوردن، نيت صالح (پاك) داشته باش. (فى كل شى نية صالحة)).

  180- برهان به مى

 نه ره و نه رسم دارم،نه دل و نه دين نه دنيى            منم و حريف و كنجى و نواى بى نوايى

 زغم زمانه ما را برهان به مى زمانى              كه نيافت جز به مى كس، ز غم زمان رهايى

 181- حيات حقيقى

 حيات حقيقى عاشقان اين است، كه در راه معشوق بميرند. تا به معشوق كاملاً دل داده نشود، سالك صاحب دل نشود.

 اى حيات عاشقان در مردگى            دل نيابى جز كه در دل بردگى

 هر چه عاشق در درياى عشق معشوق، غرق‏تر و زير و روتر گردد بهتر است، تا از عالم كثرات و دوبينى بگذرد.

 غرق حق، خواهد كه باشد غرق تر              همچو موج بحر جان، زير و زبر

 چون عاشق بايد به مقام رضا برسد، زير دريا باشد، و يا در معرض تير معشوق باشد؛ كه كنايه از صفت قهر و جلال است؛ يا در روى دريا و سپر معشوق باشد، كنايه از صفت لطف و جمال است،براى او فرقى ندارد.

 زير دريا خوش‏تر آيد، يا زبر؟          تير او دلكش‏تر آيد، يا سپر؟

 اما آن كه شادى از معشوق مى ‏خواهد، از بلا رو گردان است، وصل را مى‏خواهد از هجران خوشش نمى‏آيد، نمى‏تواند به حيات حقيقى و مقام رضا برسد، چه آن كه خواسته خود را بر خواسته معشوق ترجيح مى‏دهد.

 182- مقام ابرار

 بشر حافى گفت: پيامبر(ص) را به خواب ديدم. فرمود: اى بشر! هيچ مى‏دانى كه چرا حق تعالى تو را برگزيد از ميان اقران، بلند گردانيد درجه تو را؟ گفتم: نه يا رسول الله! فرمود: 1- متابعت سنت من كردى. 2- صالحان را حرمت داشتى. 3-برادران را نصيحت كردى. 4- اصحاب مرا و اهل بيت مرا دوست داشتى. از اين جهت تو را به مقام ابرار رسانيدم.

 183- خاك زر شود

 از هر كرانه تير دعا كرده‏ام روان        باشد كز آن ميانه يكى كارگر شود

 از كيمياى مهر تو زر گشت روى منآرى به يمن لطف شما خاك زر شود

 184- ريا

 در عمل نبايد ريا كرد؛ در مقابل كسى كه نه زنده كند و نه ميراند، و نه تواند از چيزى تو را بى نياز كند. ريا درختى است كه ثمره‏اش  شرك خفى است و منشاء آن نفاق مى‏باشد. روز قيامت هنگام حساب به شخص ريا كار گفته مى‏شود: ثواب عمل خود كه براى ديگرى انجام دادى و با من شريك قرار دادى، از او بگير. ريا بيشتر اوقات در چشم و خوردن و حرف زدن و راه رفتن و مجالست و لباس پوشيدن و نماز و حج و جهاد و قرائت قرآن و ساير عبادات به وقوع مى‏پيوندد. اگر باطن براى خدا خالص و خشوع در قلب آمد، و خود را مقصر دانست از كسانى خواهد بود كه اميد خلاصى از ريا حاصل مى ‏شود به شرط آن كه استقامت داشته باشد.

  185- علم الافراد

 محى الدين عربى گويد: على بن ابيطالب(ع) هنگامى كه دستش را به سينه‏اش مى‏زده و آن را جلو مى‏آورده، مى‏فرمود: همانا در اين جا علوم كثيرى است، اگر براى آن‏ها پذيرندگانى بيابم. زين العابدين على بن الحسين فرمود: چه بسا جوهر علمى، كه اگر آن را آشكار بسازم، مرا متهم مى‏دارند كه از بت پرستانم و مردان مسلمان خونم را حلال مى‏شمارند؛ و زشت‏ترين چيزى را كه به جا مى‏آورند، نيكو مى‏پندارند. علم الافراد، علمى است كه اختصاص به افراد خاص دارد و ديگران از آن بى بهره‏اند. چه بسا كه ديگران استعداد و پذيرش آن را ندارند.

 علم خضر(ع) مختص به خودش بود و علم موسى(ع) اختصاص به خودش داشت. لذا خضر(ع) به موسى(ع) گفت: اى موسى! من داراى علمى هستم كه خداوند آن را به من تعليم كرده است و تو آن را نمى‏دانى؛ و خضر در سه مورد با اعتراض موسى(ع) روبرو شد.

  186- جانانش

 هر كه از تن بگذرد جانش دهند       هر كه جان در باخت جانانش دهند

 هر كه در سجن رياضت سر كند       يوسف آسا مصر عرفانش دهند

 هر كه گردد مبتلاى درد هجر           از وصال دوست درمانش دهند

 هر كه نفس بت صفت را بشكند       در دل آتش، گلستانش دهند

 187- غنى

 ((غنى)) 20 مرتبه در قرآن به كار رفته است، كه 18 بار درباره خدا و 2 بار درباره انسان تكرار شده است.

 ((غنى)) يعنى كفايت و بى نيازى؛ و در قرآن بيشتر به اين دو معنى آمده است. خداوند بى نياز مطلق است. اما درباره انسان نسبى است. استغناء، طلب غنى كردن است و خداوند كه غنى بالذات است پس همه موجودات اظهار كفايت از او مى‏كنند. اغناء يعنى كفايت و بى نيازكردن است.

188- بينايى و بينش(بصيرت)

 اميرالمؤمنين(ع) فرمود: 1- بيناترين مردم كسى است كه عيبهاى خود را ببيند و از گناهانش كنده و جدا شود.

 2- كورى ديده، بهتر از كورى بصيرت است. (ذهاب البصر خير من عمى البصيرة) 3- كسى كه بصيرت و بينايى ندارد، دانش ندارد. 4- نگاه ديده سود ندهد، آن جا كه چشم دل كور باشد. 5- گاه مى‏شود كه شخص بينا، در رسيدن و پيدا كردن رشد و راه درست، به خطا رود. 6- براى اهل بينش، پوشيده‏ها نمودار مى‏شود.

  189- سير كنيد!!

 در قرآن در سه آيه مى ‏فرمايد: در روى زمين سير(گردش) كنيد و ببينيد سرانجام تكذيب كنندگان چگونه بود. (آل عمران:13)(انعام:11)(نمل:36)

 در سوره نمل آيه 69 مى ‏فرمايد: ((سير در زمين كنيد و ببينيد عاقبت كار مجرمان به كجا رسيد.))

 در سوره عنكبوت آيه 20 مى‏فرمايد: ((در زمين سير كنيد و بنگريد چگونه خداوند آفرينش را آغاز كرد.))

 در سوره روم آيه 42 مى‏فرمايد: ((در زمين سير كنيد و بنگريد عاقبت كسانى كه قبل از شما بودند چگونه بود! كه بيشتر آن‏ها مشرك بودند.))

 190- چرا سير نكردند؟

 در هفت جاى قرآن خداوند فرمود چرا سير نكردند: 1- آيا)مخالفان دعوت تو( در زمين سير نكردند، تا ببينند عاقبت كسانى كه پيش از آن‏ها بودند، چه شد؟ كه سراى آخرت براى پرهيزكاران بهتر است.(يوسف:109)

 2- چه بسيار شهرها و آباديهايى كه آن‏ها را نابود كرديم، در حالى كه مردمش ستمگر بودند به گونه‏اى كه سقفها(و ديوارهايشان) خود فرو ريخت، چه بسيار چاه پر آب معطل، چه بسيار قصرهاى محكم و مرتفع بى صاحب ماند. آيا آنان در زمين سير نكردند تا دلهايى داشته باشند كه حقيقت را با آن درك كنند.(حج:46)

 3- آيا در زمين گردش نكردند تا ببينند عاقبت كسانى كه قبل از آنان بودند چگونه بود؟ آنها نيرومندتر از اينان بودند و زمين را (براى زراعت و آبادانى) بيش از اينان دگرگون ساختند و آباد كردند و پيامبرانشان با دلايل روشن به سراغ شان آمدند، و آنان به خودشان ستم كردند و خداوند به آنها ستم نكرد.(روم:9) 4- آيا آنان در زمين سير نكردند تا ببينند عاقبت كسانى كه پيش از آنها بودند چگونه بود؟ همانها از اينان قوى‏تر بودند.(فاطر:44) 5- آيا آن‏ها روى زمين سير نكردند تا ببينند عاقبت كسانى كه پيش از آنان بودند چگونه بود؟ آن‏ها در قدرت و ايجاد آثار مهم در زمين از اينها برتر بودند، ولى خداوند ايشان را به گناهانشان گرفت و در برابر عذاب او مدافعى نداشتند.(غافر:21) 6- آيا آن‏ها روى زمين سير نكردند تا ببينند عاقبت كسانى كه پيش از آنها بودند چه شد؟ همانها كه نفراتشان از اين‏ها بيشتر، و نيرو و آثارشان در زمين فزون‏تر بود، اما هرگز آن چه را به دست آوردند، نتوانست آن‏ها را بى نياز سازد )و عذاب را از آنها دور كند.)(غافر:82) 7- آيا در زمين سير نكردند تا ببينند عاقبت كسانى كه قبل از آنان بودند چگونه بود؟ خداوند آن‏ها را هلاك كرد؛ و براى كافران مانند اين مجازاتها خواهد بود.(محمد:10) از مجموع آيات استفاده مى‏شود كه انسانها براى عبرت و تنبه و بيدارى، در زمين گردش كنند و سرگذشت و تاريخچه زندگانى گذشتگان را ببينند و بخوانند، كه چه كارهاى خلاف كردند با اين كه از نظر ظاهرى نيرومند بودند ولى بر اثر عمل زشت شان به مجازات سخت دچار شدند و اين نگرش براى سير انفسى لازم است. اما سير در آفرينش زمين و آسمان و موجودات كه خداوند در قرآن اشاره فرموده است سير آفاقى مى‏باشد.

191- تمثيلى در نمودها

 عارف شبسترى در ((گلشن راز)) مى‏فرمايد:

 وجود خلق و كثرت در نمود است              نه هر چه آن مى‏نمايد عين بود است

 بنه آينه‏اى اندر برابر                                در او بنگر ببين آن شخص ديگر

 يكى ره باز بين تا چيست آن عكس             نه اينست و نه آن، پس كيست آن كس

 چو من هستم بذات خود معين                   ندانم تا چه باشد سايه من

 همه خلائق و ممكنات و كثرات عين ذات حق نيستند، بلكه نمودى از تجلى او هستند كه همانند موج‏ها در نمايشند؛ همه عكسى از او دارند كه در مظاهر جلوه كرده‏اند. اگر آينه‏اى برابر خود نگه داشته باشى، آن چه در آينه ديده مى‏شود، نمود است نه ذات شخص. باز هم در آينه خودت را ببينى، عكس و نمايش صورت مى‏بينى.

 انسان ذاتش معين است، پس سايه او چيست؟ سايه حقيقتاً انسان نيست، بلكه نمود و نمايشى از هيكل انسانى است. عين ذات احديت يكى است، و همه ممكنات در واحديت، جلوه و نمود و عكس او هستند كه در آينه‏ها نمايش دارند.

 192- صد هزار جلوه

 كى رفته‏اى ز دل كه تمنا كنم ترا؟               كى بوده‏اى نهفته كه پيدا كنم ترا؟

 غيبت نكرده‏اى كه شوم طالب حضورپنهان نگشته‏اى كه هويدا كنم ترا

 با صد هزار جلوه برون آمدى كه من            با صد هزار ديده تماشا كنم ترا

 193- پوشيدن چشم

 ((از اميرالمؤمنين(ع) پرسش شد، به چه چيزى انسان مى‏تواند چشم از محرمات بپوشاند؟ فرمود: به وسيله خاموشى)نفس(و اطمينان در تحت سلطنت خداوندى كه آگاه بر باطن است.)) چشم جاسوس دل و سفير عقل است. پس از هر چه لايق دل نيست و عقل منكر آنست، چشم بپوشان. پيامبر(ص) فرمود: ((اگر چشم‏هاى خود را از محرمات بپوشانيد چيزهاى عجيب مشاهده خواهيد كرد.)) حضرت عيسى (ع) به حواريون فرمود: ((از نظر به سوى زنان پرهيز كنيد كه در آن بذر شهوت و موجب رويش قساوت قلب مى‏شود.)) حضرت يحيى بن زكريا فرمود: ((مرگ برايم بهتر است از نگاهى كه واجب نباشد.)) ((مردى به عيادت زن بيمارى رفت، و نگاه به صورت آن زن مى‏كرد. عبدالله بن مسعود از اصحاب پيامبر(ص) به او فرمود: اگر چشمت كور بود، بهتر از اين عيادت كردنت بود.)) هيچ چشمى نيست كه نظر به حرامى كند مگر آن كه در قلبش گره‏اى از آرزو منعقد مى‏شود. و اين گره باز نمى‏شود مگر به دو چيز: گريه ندامت و حسرت با توبه واقعى. اگر موفق به توبه و اشك حسرت نشد، به آتش دچار خواهد شد.

 194- درد

 درد بر من ريز و درمانم مكن           ز آن كه درد تو، ز درمان خوشتر است

 درد عشق تو كه جان مى‏سوزدم        گر همه زهر است، از جان خوشتر است

195- مهيمن

 يكى از اسماءالهى كه فقط يك بار در سوره حشر آيه 23 آمده است ((مهيمن)) مى‏باشد كه به معنى ناظر، نگهبان و سرپرست مى‏آيد. خداوند سرپرست كل جهان با قدرت نفوذناپذير خود است. و همه چيز تحت نظارت اوست، و ناظر و حافظ مطلق است. مهيمن به معنى شاهد و حفيظ هم مى‏آيد. در مجموع آن چه تحت قدرت اوست، احاطه تام دارد؛ و براى سير تكاملى، نظارتى خاص با تدبير و تقدير در موجودات روا مى‏دارد. پس مربى و حافظ همه مخصوصاً بندگان اوست، تا آنها را به كمال و جايگاه مقدر شده شان برساند. در قرآن و دعاى جوشن كبير و دعاى مجير و بعضى ادعيه بعد از اسم ((مؤمن))، ((مهيمن)) آمده است.

  196- سيره ممتاز

 شمس تبريزى گفت: من خويى دارم كه جهودان)يهوديان( را دعا كنم. گويم كه خداش هدايت دهاد. آن را كه مرا دشنام مى‏دهد، دعا مى‏گويم كه خدايا! او را از اين دشنام دادن بهتر و خوشتر كارى بده، تا عوض اين، تسبيحى گويد و تهليلى، مشغول عالم حق گردد.

 197- ابجد (21-30) دعاى جوشن كبير

 ((خيرالغافرين:2182)) ، ((خيرالفاتحين:1390)) ، ((خيرالناصرين:1242)) ، ((خيرالحاكمين:970)) ، ((خيرالرازقين:1209)) ، ((خيرالوارثين:1608)) ، ((خيرالحامدين:954)) ، ((خيرالذاكرين:1822)) ، ((خيرالمنزلين:1028)) ، ((خيرالمحسنين:1059)).

  198- دو نمونه براى اكرميت

 1- در كتاب ((معارج النبوة))است كه: روزى حاتم طايى سفره ميهمانى پهن كرد و بزرگان عرب را دعوت، در جايگاه بنشانده بود. فقيرى برهنه از در آمد، حاتم دست او را گرفت و بر صدر مجلس بنشاند. گفتند:ا ى حاتم ما را دعوت مى‏كنى و فقير برهنه‏اى را صدر مجلس مى نشانى؟ فرمود: شما را قدر و منزلت شما اينجا نشانده، و اين بيچاره برهنه را كرم ما اينجا رسانده است. 2- در كتاب ((جامع الحكايات)) است كه در بغداد جوانى اموال موروثى پدر را تلف كرد و به فقر دچار شد. پس از نهايت تنگدستى، تصميم گرفت بر لب رودخانه دجله برود و خود را غرق كند. پس كشتى ديد و خود را داخل آن كرد. ملاح)كشتى بان( پرسيد: به كجا مى‏روى؟ گفت: نمى‏دانم، پرسيد: مفلسى يا عاشق؟ گفت: مفلس. گفت: تو را به آن ور آب مى‏برم، شايد خدا در كارت فرجى نمايد. چون از كشتى پياده شد، ديد عده‏اى علماء و فضلا به جايى مى‏روند. او هم با آنان همراه شد. از قضا، مأمون خليفه عباسى يكى از خويشان خود را با ديگرى عقد مى‏بست. چون عقد خوانده شد، نزد هر يك از حضار طبقى نهادند. اما نزد آن جوان چيزى ننهادند. گفتند: خليفه جوانى مانده است بدون دعوت، كه چيزى به نزدش ننهاديم! گفت: اسم او در ليست دعوت شده‏ها نيست، پس براى چه خودش را قاطى مهمانها كرده؟ جوان در جواب خليفه گفت: من ناخوانده نيامدم، اينان با دعوت خدام تو آمدند و من به دعوت كرم تو آمدم. خليفه را اين سخن خوش آمد و طبقى از زر و لباس فاخر به جوان داد. اى عزيز! وقتى بنده به كرم بنده ديگر اميدوار باشد و چنين نصيبش شود، پس چه طور به كرم اكرم الاكرمين اميدوار نباشد.

 199- حسيب

 يكى از اسماء الهى حسيب است كه به معنى حسابگر، حساب كننده و حساب گيرنده آمده است. اعمال همه انسانها در تمام اوقات از كوچك و بزرگ و ظاهر و پنهان در تحت نظر ملائكه‏اى هستند كه آنها را مى ‏نويسند و حساب مى‏كنند. خداوند به اندازه اعمال خوب و بد، به حساب مى ‏رسد. كسى از اميرالمؤمنين(ع) سؤال كرد، چگونه خداى تعالى در يك حال حساب همه را يك دفعه مى‏رسد؟ فرمود: همان طورى كه همه را يك دفعه روزى مى ‏دهد. خداوند در سوره رعد آيه 40 مى‏فرمايد: ((عليك البلاغ)): بر تو ابلاغ رسالت است ((وعليناالحساب)): بر ماست حساب كشيدن از آنان. در واقع جزا و پاداش و قبولى و مردودى انسان ها، به ظهور اين اسم پديدار مى‏شود. حق تعالى ((سريع الحساب، بقره:202)است، كه به حساب رسى همه با سرعت و بدون هيچ وقفه‏اى رسيدگى مى ‏كند. چون در دنيا همه اعمال ضبط و ثبت شده بود ((ان الله على كل شئى حسيباً))(نساء:86) پس خداوند حساب همه چيز را دارد، در برزخ و قيامت كه عالم ملكوت است، همه چيز عيان است، بنده خودش حساب اعمال خود را مى‏بيند. از اين جهت هيچ وقفه‏اى در حساب رسى نخواهد بود.

  200- به هر حرف

 زرارة بن اعين از حواريين امام باقر(ع) و امام صادق(ع) بود. امام صادق(ع) فرمود: او از اوتاد زمين بود. زرارة گفت: به هر حرف كه از امام جعفر صادق(ع) مى‏شنوم ايمان من زياد مى‏شود. امام صادق(ع) فرمود: اگر زرارة نبود، مى‏گفتم: احاديث پدرم امام باقر(ع)  همه از بين مى‏رفت.

  201- در درجات امام

 در زمان كسالت ابو حمزه ثمالى، ابو بصير خدمت امام صادق(ع) رسيد. حضرت احوال ابو حمزه را پرسيد، ابو بصير عرض كرد: او مريض بود. فرمود: هر گاه به نزد او برگشتى، سلام مرا به او برسان و بگو در فلان ماه و فلان روز وفات خواهى كرد. عرض كرد: فدايت شوم، به خدا ما با او انس داشتيم و او از شيعيان شما است.

 فرمود: راست گفتى. آن چه نزد ما براى شماست، بهتر است براى شما. عرض كرد: شيعه شما با شماست؟

 فرمود: هر گاه از خدا بترسد، و مراقب پيغمبر خود باشد و از گناهان خود را نگاه دارد با ما در درجات ما خواهدبود.

 202- جفت همتا

 هر جفت و زوجى بايد هم صفت و همتاى هم باشند، تا كارها بر مصلحت و حكمت جلو برود. جفت اگر نظير يگديگر نباشد، مشكل ايجاد شود. مثلاً دو لنگه كفش يكى تنگ و ديگرى گشاد باشد، آن وقت هيچ كدام به درد نمى‏خورد، چون تعادل براى راه رفتن پيدا نمى‏شود. هيچ گاه ديده‏اى كه دو لنگه در خانه يكى بزرگ و ديگرى كوچك باشد؟ هيچ گاه ديده‏اى كه جفت شير بيشه گرگ باشد. اگر جوال و خورجين شتر و يا الاغ يكى كوچك و ديگرى بزرگ باشد، تعادل بر قرار نمى‏شود و ناهموار مى‏گردد. اگر زنى سخاوتمند و مرد او بخيل باشد، زندگى به دشوارى‏ها برخورد مى‏كند. پس بهتر آنست براى تعادل و دل پذيرى زندگى سعادتمندانه، جفتها هم نظير و همتا باشند.

  203- دو دسته

 قلبهاى صاف و بى آلايش براى تعليم و درك حقايق بهتر است از قلبهاى كار كرده و پر زنگار و سر و صدادار.

 چه آن كه در دسته اول دقيقاً معانى و حقايق نقش مى‏بندد؛ و از قبل زنگارى ندارد تا آن را از بين ببرد. در دسته دوم، اول تخليه را به جاى آور، و زنگارها را برطرف كند، تا قابليت پذيرش حقيقت و معانى شود.

 204- مارگير(مرادان دروغين)

 بعضى‏ها هم مارند و هم افسونگر(جادوگر). يعنى هم مارگيرند و هم مار؛ با تزوير خاص، بندگان را صيد مى‏كنند. اول مار، مارگير را شيفته خود مى‏كند، و سپس مارگير با خواندن دعوات افسونى آن را صيد مى‏نمايد.

 مرد مارگير از حرص و كسب و كار افسون مار را مى‏خواند، خودش متوجه نمى‏شود كه مريد مريدان خود هم شده است.

 مرد افسونگر، ز حرص و كسب و كار         در نيابد آن زمان، افسون مار

 زبان حال مار اين است: نتيجه افسون خود را ديدى، كه به نام خدا مرا فريب دادى و به خاطر حق مطيع تو شدم نه به خاطر خودت، ولى بدان اى ابليس روى، اى قطب مكار،يا با زخم من، رگ عمرت را مى‏برد يا همانند من به زندان گرفتارت مى‏سازد.

 يا به زخم من رگ جانت برد           يا تو را چون من به زندانى برد

 205- علم و تلون

 بعضى علم دارند، ليكن از حالى به حال ديگر مى‏گردند، تا دانسته شود علمها را به اندرون هيچ تعلقى نيست. زيرا كه قوت اندرون اين تقاضا كند؛ آن كه خود را عالم مى‏داند، فارغ از عالم ماست.

  206- خان الصعاليك

 هنگامى كه امام عسگرى(ع) را در محل بد آب و هوايى به نام ((خان الصعاليك)) وارد كردند، صالح بن سعيد گويد: به خدمتش مشرف شدم و عرض كردم: فدايتان گردم، هميشه به شما ظلم كردند و خواستند نور شما را خاموش كنند. الان هم كه شما را به جاى نامناسب، در اين جا آورده‏اند!! امام فرمود: اى پسر سعيد! تو اين جا هستى نه ما،سپس فرمود: ببين، چون نظر كردم، باغهاى بسيار زيبا و با شكوه و نهرهاى روان و حوريانى خوش بو و معطر، و كودكانى همچون دانه‏هاى مرواريد در آن جا ديدم. از ديدن اين مناظر بسيار حيران و متعجب گشتم. امام فرمود: اينها مال ماست نه خان الصعاليك.

  207- وطن

 پيامبر(ص) فرمود: ((حب الوطن من الايمان)): دوستى وطن از ايمان است. آيا مراد از دوستى، خاك و شهر و روستاى هر كسى است، كه دوستى آن نشانه ايمان باشد؟ يا مراد وطن اصلى و محبوب مااست كه جنبه خاكى ندارد؟

 اين وطن مصر و عراق و شام نيست            اين وطن شهريست كه او را نام نيست

 آن وطن عالم معنى و ارواح و ملكوتيان است، كه امنيت و عشق و قرب در آن جا مى‏باشد. اميرالمؤمنين(ع) فرمود: بدترين وطنها(روى زمين) آن جايى است كه مردم ساكن در آن امنيت ندارند.

  208- عودت حافظه

 هشام بن محمد كلبى كوفى از شاگردان برجسته امام صادق(ع) كه عالم نسابه بود، حضرت عنايت خاص به او داشت، و با گشاده رويى با وى صحبت مى‏كرد. او كتابى درباره مادران پيامبر(ص) نوشت، كه از حضرت حوا تا آمنه (ظاهراً) پانصد نفر از آنها را استخراج كرد. حافظه عجيبى داشت، كه ظرف سه روز قرآن را حفظ كرد. خودش مى‏گويد: مرض سختى مرا عارض شد كه محفوظاتم را فراموش، و حواس پرتى مرا غالب شد كه كارهاى روزمره را عوضى انجام مى‏دادم. از فراموشى به ستوه آمدم، پس خدمت امام صادق(ع) رسيدم، و اين مشكل را عرضه داشتم. امام كاسه‏اى(از آب يا شير) به من دادند و آشاميدم، به محض نوشيدن دانشم و حافظه‏ام عود كرد.

 209- جزو مرگ

 دردهاى فرستاده شده حاكم مرگ هستند، از پيك مرگ روى مگردان. چون از جزء مرگ نمى‏توان گريخت، حتماً كل مرگ بر سر خواهد آمد و تو را درمى‏يابد.

 چون ز جزو مرگ نتوانى گريخت               دان كه كلش بر سرت خواهند ريخت

 جزو مرگ ارگشت شيرين مر تو را             دان كه شيرين مى‏كند كل را خدا

 اگر از جز مرگ يعنى دردها، برايت آسان و قابل قبول باشد، مرگ حقيقى را هم خدا برايت شيرين مى‏كند.

 هر كس زندگى را به شيرينى بسپرد، به تلخى خواهد مرد و هر كس تن را پرورش دهد از سختى مرگ در امان نخواهد بود.

 هر كه شيرين مى‏زيد، او تلخ مرد                هر كه او تن را پرستد، جان نبرد

 210- واصل

 واصل شدن به حق به وسيله رياضت و دفع انيت متحقق مى‏شود. سالك چون از خودى خود بيگانه گشت و فانى در او شد، آن وقت به حق آشنا و واصل مى‏گردد. وقتى گرد و غبارى كه بر صفحه وجود او نشسته است را، با پاك كردن از بين ببرد، چيزى جز وجود حق نماند. چون سالك رفع تعين و همى كرد، واصل مى‏شود.

 چو ممكن گرد امكان برفشاندبه جز واجب دگر چيزى نماند

 211- رب

 يكى از اسماء الهى ((رب)) است كه به معنى تربيت كننده و آقا و ارباب و مالك مى‏آيد. هر چيزى را كه انسان مالك شود رب آن چيز است. خداوند كه رب الارباب است، پس مربى همه موجودات مى‏باشد. ((رب العالمين)) تكرار آن در ادعيه ((سه مرتبه، يا هفت مرتبه و تا وقتى نفس قطع شود،)) دليل بر توجه تام و اهميت خاص اين اسم است. بعد از اسم ((الله)) در اول هر سوره اسم ((رب)) آمده است. اسماء ديگر از صفتى خاص تعريف مى‏كنند، اما اسم ((رب)) عام آمده است يعنى: او همه چيز را پرورش دهنده و تربيت كننده و مالك است. بهترين نمونه در دعاى جوشن كبير آمده: (بند:250-260) و (بند:530-540)

 1-((رب النبيين و الابرار))، 2-((رب الصديقين و الاخيار))، 3-((رب الجنة و النار))، 4-((رب الصغار و الكبار))، 5-((رب الحبوب و الثمار))، 6-((رب الانهار و الاشجار))، 7-((رب الصحارى و القفار))، 8-((رب البرارى و البحار))، 9-((رب الليل و النهار))، 10-((رب الاعلان و الاسرار))

 در قرآن به صورتهاى مختلف اين اسم 981 بار تكرار شده است، و اكثر انبياء اين اسم را مى‏خواندند، و قرآن شاهد بر اين مطلب است.

  212- فرق تجلى ربانى و روحانى

 فرق ميان تجلى روحانى(نفسانى) و ربانى در اين است كه در تجلى روحانى چون تجلى حدوث يابد بعد از اتمام، صفات بشرى معاودت كند. اما در تجلى ربانى زهوق صفات بشرى آيد.((جاء الحق و زهق الباطل)) (كهف:81) در تجلى روحانى طمأنينه دل پديد نيايد و در تجلى ربانى طمأنينه پديد آيد. در تجلى روحانى غرور و عجب بيفزايد و درد طلب نقصان پذيرد و نياز كم شود اما در تجلى ربانى هستى به نيستى مبدل شود، درد طلب بيفزايد، تشنگى زيادت شود.

 213- بهره دوستى

 امام باقر(ع) فرمود: مردى نزد پيامبر(ص) آمد و گفت: اى پيامبر خدا! نمازگزاران را دوست دارم، اما خودم نماز نمى‏خوانم. روزه داران را دوست مى‏دارم ولى خودم روزه نمى‏گيرم. پيامبر(ص) فرمود: تو با كسى هستى كه او را دوست مى‏دارى و بهره‏ات همان است كه اكتساب كرده‏اى.

  214- پناه از شر انواع بدى ها

 در پايان دعاى سمات كه عصر جمعه‏ها خوانده مى‏شود و از امام باقر(ع) نقل شده است، به خداوند عرض مى‏كرد: خدايا مرا كفايت كن از، 1- يارى انسان بد سوء(بد)، 2- همسايه بد، 3- سلطان بد، 4- هم‏نشين بد، 5- روز بد، 6- ساعت بد.

  215- خشيت و خوف

 خشيت يعنى ترس شديد و اين كلمه مأخوذ از درختى است كه بالكلية بخشكد. خوف به معنى نقصان و از شتر مريض أخذ شده؛ كه مريضى دارد و هنوز از بين نرفته است. خشيت از خوف شديدتر است. هر گاه شئى مخوف داراى عظمت باشد، بيم توأم با پرهيز در بر دارد. خوف در بسيارى از موارد قرآن ممدوح است، مانند سوره مائده آيه 28 ((انى اخاف الله)): من از خدا مى‏ ترسم. در سوره بقره آيه 74 مى‏فرمايد: ((بعضى از سنگها از خشيت خدا، فرو افتند.)) معلوم مى‏شود كه به سنگها نسبت خشيت داده، كه از افعال ذى شعور است. در سوره حشر آيه 21 مى ‏فرمايد: ((كوهها از خشيت خدا خاشع مى‏شوند.)) خوف؛ ترس است و تخويف به معنى ترساندن است و تخوف به معنى ظهور خوف است. خوف از صفات نيك انسان است، كه موجب نجات مى‏شود مانند خوف از عذاب و ذلت و دنياپرستى؛ و اين از صفات و شعار بندگان خداست. خداوند در سوره نازعات آيه 40-41 فرمود: ((اما من خاف مقام ربه و نهى النفس عن الهوى فان الجنة هى المأوى)): آن كس كه از مقام پروردگارش ترسان باشد و نفس را از هوى باز دارد، قطعاً بهشت جايگاه اوست.

  216- كودك و تير تدبير

 گه بود كه از حكيم روشن رأى         برنيايد درست تدبيرى

 گاه باشد كه كودكى نادان                به غلط بر هدف زند تيرى

 217- سؤال از اشتر

 استر(قاطر) اشتر را پرسيد كه چون است، كه من بسيار در سر مى‏ آيم، تو كم در سر مى‏آيى؟ اشتر جواب داد: كه من چون بر سر عقبه (گردنه،بالاى كوه) برآيم نظر كنم، تا پايان عقبه ببينم، زيرا بلند سرم و بلند همتم و روشن چشمم: يك نظر به پيش پا و يك نظر به پايان عقبه مى‏نگرم. مراد از اشتر استاداست كه كامل نظر است، و هر كسى كه به او پيوستگى دارد، در دزديدن اخلاق او پيشتر است.

  218- تجلى روح نه حق

 بدان كه گاه ذات و صفات روح تجلى كند، و سالك پندارد كه حق تعالى تجلى نموده است، و بسى روندگان در اين مقام، مغرور شوند كه حق تجلى كرده است. اگر استادى كامل صاحب تصرف نباشد، مشكل است كه از اين ورطه خلاص يابد. لذا بس مدعيان بى معنى در اين ميان پيدا شده‏اند، و به حرفى از اين آثار خويش، پنداشته‏اند كه به كمال مقصود رسيده‏اند، و در اين مقام مغرور شوند. هر چند حقايق تجلى ربانى بر اولياء خاص الهى آيد، تا توانسته‏اند از نظر اغيار پوشيده‏اند و آن كه از تجلى روحانى برخيزد، از نور ذكر و طاعت و نيت بود و آن تجلى حقانى باشد.

 219- نفاثات

 در سوره فلق آيه 4 مى ‏فرمايد: بگو پناه مى‏برم از بدى دمندگان در گره‏ها ((نفث)) يعنى دميدن شبيه نفخ است.

 در نهج البلاغه خطبه 191 آمده است كه: اميرالمؤمنين(ع) به شخصى فرمود: شيطان ((نفث)) بر زبان تو دميد كه اين سخن را گفتى. در خطبه 81 فرمود: شما را بر حذر مى‏دارم از دشمنى)شيطان( كه به طور مخفى در سينه‏ها نفوذ كرده و در گوشها نجوى‏كنان (نفث) دميده است. در كتاب ((كافى))از امام صادق(ع) روايت است كه: مؤمن قلبش دو گوش دارد يكى را وسواس و خناس(شيطان) مى‏دمد و ديگرى را ملك مى‏دمد. از پيامبر(ص) نقل شده است، كه روح امين جبرئيل در روع ام دميد يعنى در فكرم يا در ترسم دميد. بعضى خواستند كه بگويند كه نفث مانند بزاق است كه صحيح نيست.

 220- رياضت نفس

 اميرالمؤمنين(ع) فرمود: 1- شريعت، رياضت (رام كردن) نفس است (براى اطاعت) 2- بارور كردن رياضت به خواندن حكمت و غلبه كردن بر عادتهاى (ناپسند) است. 3- كسى كه رياضت نفس خود را ادامه دهد، سود برد. (من استدام رياضته نفسه انتفع)

 221- ياد مرگ

 ياد مرگ شهوات نفسانى را مى‏ميراند، و دنيا را در نظر كوچك مى‏نمايد. پيامبر(ص) فرمود: ((زياد ياد محو كننده لذات كنيد، عرض كردند: آن چيست؟ فرمود: مرگ است.)) مخلصين به مرگ مشتاق هستند و مجرمين از مرگ كراهت دارند. پيامبر(ص) فرمود: ((كسى كه لقاء خداوند را دوست دارد خدا هم لقاء او را دوست دارد و كسى كه ملاقات با خدا را كراهت دارد،خدا هم از لقايش كراهت دارد.)) مرگ ملاقات و لقاء است. و نزديك ترين چيز به آدمى است، در حالى كه او دور مى‏پندارد، اما نزديك است. مرگ اول منزل از منازل آخرت است. خوش به حال كسى كه ورودش به منزل اول مورد تكريم واقع شود. ياد مرگ ريشه‏هاى غفلت را قطع مى‏كند و وعده‏هاى حق را تقويت مى‏ نمايد. پس ريسمان خيمه‏ هاى دنيا، بايد كنده شود، و ريسمان خيمه‏هاى آخرت را محكم بست. در اين صورت، رحمت بر چنين كسى نازل مى‏شود. اما آن كسى كه در غفلت غرق و به آمال طولانى مبتلا و به نقد فانى دنيا بسنده كرده، اميدى به خير بودن مرگ، براى او نيست.

  222- از بالا به پائين

 حضرت زهرا(ع) فرمود: هر كه عبادت خالصش را به سوى خدا بالا فرستد، خداوند برترين مصلحتش را به سوى او پائين مى‏فرستد.

 223- ترازوى انانيت

 پيامبر(ص) فرمود: فرداى قيامت كه صف خلايق بر كشند، و ترازوى عدل در آويزند پيرى را ضعيف و نحيف گشته بياورند و بر كنار آن ترازو بدارند. فرشتگان عرض كنند: بار خدايا با اين پير ضعيف چه خواهى كرد؟

 خطاب آيد، كه اين پير در دنيا، صد سالش عمر با نعمت و صحت دادم، و او هيچ كار نداشتى الا آن كه گفتى: غلام من، ملك من، مال من. به ترازوى انانيت وزنش كنيد تا چند من از ترازوى من او برآيد.(

  224- اين چنين اند مردان خدا

 وقتى يكى صفت بزرگى مى‏كرد، و اسرار و احوال او مى‏گفت، يكى را وجد آمد و گفت: كاشكى او را مى ‏ديدم.

 رندى گفتش: او صفت آن بزرگ مى‏گويد، شايد اين خود اوست كه روپوش مى‏كند.

  225- خوشا

 خوشا آن كس كه دامن چيد از اغيار            بيار واحد فرد اكتفا كرد

 خوشا آن كو دلش شد از جهان سرد            گذشت از هر هوس، ترك هوا كرد

 226- نظارگى!!

 طاوس اگر چه جمال به كمال دارد، و بلبل اگر چه الحان)آوازها( هزار دستان دارد، و طوطى اگر چه زبان انسان دارد، اما اينها براى نظارگى باشند. آن جا كه بر جمال شعله شمع جانبازى بايد كرد، جز پروانه ديوانه به كار نيايد، كه عاقل جز نظارگى را ندارد.

  227- وادى حيرت

 شيخ فريد الدين عطار نيشابورى در ((منطق الطير)) درباره وادى حيرت مى‏فرمايد: واديى است كه درد و حسرت دارد، آه و سوز به بار آورد. شب و روز يا در آتش باشد و يا همانند يخ سرد باشد. آن چه از توحيد بر جانش افتاده بود، جمله گم گردد. اگر به اين سالك گويند: تو مستى يا پندار، هستى يا نيستى، در ظاهرى يا در باطن، بر كنارى يا در عيانى، در مقام فناء هستى يا بقاء. او گويد: نمى‏دانم كجايم و كيستم. عاشقم اما ندانم بركيم و از عشق خود هم خبر ندارم، گاهى دلى پر عشق دارم و گاهى خالى.

  228- قلب يس

 از استاد مسموع شده كه: سوره يس قلب قرآن است، و قلب سوره يس اين آيت است: ((سلام قولاً من رب رحيم)))آيه:58) كه سه اسم((سلام))، ((رب)) و ((رحيم)) را در بر دارد و عدد اين آيه به ابجد (818) مى‏باشد.

 در خواص الآيات ص 109 نوشته است كه خواندن اين آيت در شب، براى دفع غم و قضاء حوائج نافع است.

  229- فاصله عقل و عشق

 دور بادا عاقلان از عاشقان               دور بادا گلخن از صبا

 عقل تا تدبير و انديشه كند              رفته باشد عشق تا هفتم سما

 عقل تا جويد شتر از بهر حج           رفته باشد عشق بر كوه صفا

 230- يك سفارش جامع

 خداوند در سوره نساء آيه 131 مى‏فرمايد: هر آينه وصيت(سفارش) كرديم قبل از شما به دارندگان كتابهاى آسمانى(يهود و نصارى و ديگر امتها)، و شما را (در قرآن) كه تقواى خداى بورزيد. ((لقد وصينا الذين اوتو الكتاب من قبلكم و اياكم ان اتقوا الله))

 231- صدق

 صدق نورى است كه مانند خورشيد مى ‏درخشد، و همه چيز به آن روشن است. بعضى به قدرى در اين صفت حقيقت دارند، كه هر چه مى ‏شنوند را درست و راست مى ‏پندارند. حضرت آدم فكر مى ‏كرد، ابليس راست مى ‏گويد، لذا به وسوسه دچار شد، اما چون صدق محض بود، خداوند او را پيامبر اوالعزم قرار داد و از مقامش تنزل نداد. خداوند حضرت عيسى را به خاطر صدق، در روز قيامت به عنوان مرأت صادقين مدح مى‏ كند.

 خداوند در سوره مائده آيه 119 مى‏فرمايد: ((روز قيامت روزيست كه راستگويان را صدقشان نفع دهد.))

 اميرالمؤمنين(ع) فرمود: ((صدق همانند شمشير خداوند در زمين و آسمان است، هر آن جا كه صدق فرود آيد در دلها نفوذ پيدا مى‏كند.)) دليل بر راست گويى، تطابق زبان و آن چه در دل از نيت است كه در ترازوى مساوات گذاشته شود. خداوند در سوره اعراف آيه 8 فرمود: ((در روز قيامت به مردم به اندازه حق و راستى اعمالشان در ترازوى ميزان سنجيده و حساب مى‏شود.)) انسان صادق دنيا برايش زندان است و از هر چه بوى كذب آيد دورى مى‏كند. آن كس كه شخص صادق را به كذب بفريبد و گمراه كند، خودش به لعنت ابدى دچار خواهد شد همان طور كه ابليس به اين عذاب گرفتار شد.

 232- اسماء در مقام فعليت

 هر اسمى از اسماء الهى به حسب اصل مقدم بر مظاهر است، و مقوم و قيوم آنهاست ولى به حسب تعين متأخر از آنهاست. ظهور اسم الله در قلب، به مشاهده، سالك مى‏بيند كه اسماء مختلف هستند و سعه و ضيق و احاطه هر اسمى تابع مظهر و مرآتى است كه در آن ظهور مى‏كند.

  233- نكشتيم

 ما كشته نفسيم پس آوخ كه برآيد               از ما به قيامت كه چرا نفس نكشتيم

 افسوس بر اين عمر گرانمايه كه بگذشت                ما از سر تقصير و خطا در نگذشتيم

 باشد كه عنايت برسد، ور نه مپندار              با اين عمل دوزخيان كاهل بهشتيم

                               234- يك روز پنجاه هزار سال

 در آيه 4 سوره معارج آمده است: ((روز قيامت يك روزش پنجاه هزار سال است.)) در منزل زيد بن ارقم، معاذبن جبل از پيامبر(ص) سؤال كرد: چه قدر يك روزش در قيامت طولانى است اى پيامبر خدا؟! پيامبر(ص) فرمود: ((قسم به ذات كسى كه جانم در دست اوست، اين پنجاه هزار سال براى مؤمن به مقدار يك نماز واجب است.)) روزها در قيامت براى همگان يكسان نيست، براى مدعيان خدايى و گناهكاران اهل كبائر و مؤمن ضعيف و اهل يقين فرق مى‏كند. مؤمن كامل كه به باطن و روح نماز رسيده و توجه‏اش فقط به معبود است، در قيامت آن روز به منزله پنجاه هزار سال، به اندازه يك نماز چهار ركعتى است؛ ولى براى ديگران در مراتب بسيار طولانى است و اين كه خداوند فرمود: يك روز قيامت همانند روز دنيايى شما؛ معلوم مى‏گردد كه آن جا آفتاب و شبى نيست. فرضاً اگر يك روز دنيايى را حساب كنند؛ مراد كميت آن روز نيست، بلكه كيفيت ناراحتى و عذاب است كه براى اهلش اين قدر طولانى مى‏شود.

  235- هم لطف و هم قهر

 مبالغه مى‏كنند كه فلان كس همه لطف است، لطف محض است. پندارند كه كمال در آن است، آن ناقص است. خداوند فقط بر اين صفت، كه لطف محض باشد نيست، چرا كه صفت قهر را هم او راست. نادان قهر و لطف را به غير موضع پياده كند، اما داناى عارف به جاى روا بدارد. چنين امت را اصلاح هم چون محمد(ص)، و قاهر و سر تيز هم چون على(ع)، شمشير زن باشد. خداوند در سوره فتح آيه 29 فرمود: ((محمد رسول الله و كسانى كه با او هستند بر كفار سخت گير و بى باك و در ميان خودشان مهربان و فروتن هستند.)) روزى مصطفى(ص) به هر يارى از طبع و ميل به صفت جنگ و صلح، لطف و قهر سؤال كرد، و هر يك از اصحاب چيزى از صفت همانند حلم و عدل و ستر و...گفتند. مظهر همه اسماء جمالى و جلالى، لطف و قهر، اميرالمؤمنين (ع) بود؛ و كسى جامعيت او را نداشت. لذا دارنده كليد بهشت و جهنم، و ميزان در اعمال خوب و بد، هم اوست.

  236- ابجد (91-100) دعاى جوشن كبير

 ((صانع كل مصنوع:517)) ، ((خالق كل مخلوق:1557)) ، ((رازق كل مرزوق:711)) ، ((مالك كل مملوك:277)) ، ((كاشف كل مكروب:719)) ، ((فارج كل مهموم:465)) ، ((راحم كل مرحوم:593)) ، ((ناصر كل مخذول:1767))، ((ساتر كل معيوب:839)) ، ((ملجأ كل مطرود:383)).

 

 237- ادب و عدم اصرار

 در سير الى الله عجله كردن و فشار آوردن نه تنها نتيجه‏اى ندارد، بلكه راه را مسدود مى‏كند. آن چه، راه را باز و نزديك مى‏كند، ادب و تواضع است. از خدا و اولياء او، با زور نمى‏توان چيزى گرفت، با ادب و افتادگى مى‏توان راه يافت، هم چنان كه سلمان راه يافت. در محضر اولياء خدا، ادب و انتظار را بايد پيشه كرد، تا بتوان از آنها بهره برد. شتابزدگى و زور و اصرار، موجب محروميت از اولياء خدا مى‏شود.

 238- نشان آدميت

 تن آدمى شريف است به جان آدميت  نه همين لباس زيباست نشان آدميت

 اگر آدمى به چشم است و دهان و گوش و بينى        چه ميان نقش ديوار و ميان آدميت

  239- دارو

 امام جواد(ع) به مردى كه در بستر افتاده بود و از ترس مرگ جزع و فزع مى‏كرد، فرمود: اى بنده خدا، چرا كودك و ديوانه از خوردن دارويى كه براى صحت و عافيت بدن او مفيد است خوددارى مى‏كند، و از استعمال داروئى كه درد و رنج را از او برطرف مى‏كند اجتناب مى‏ورزد؟ عرض كرد: چون ديوانه و كودك منافع دارو را نمى‏دانند. فرمود: سوگند به خدايى كه محمد(ص) را به راستى براى مقام پيامبرى برگزيد، فايده مرگ براى كسى كه خود را آماده مرگ كند، بيشتر از منفعت اين دارو براى شخص مريض است. مردم اگر مى‏دانستند به واسطه مرگ چه نعمتهاى بزرگى را در مى‏يابند، هر آينه مرگ را دوست مى‏داشتند. اى مرد بدان كه چون به مرگ وارد شوى و از اين دريچه عبور نمايى، از هر گونه اندوه و آزار و رنجى نجات خواهى يافت، و در دامان سرور و فرح قرار خواهى گرفت.

 240- چون حجاب در آيد

 تا مريد كامل نشده، از هوى و هوس ايمن نباشد. پس از مراد دورى نگزيند و مصلحت نباشد. زيرا نفس سردى، او را در حال، سرد كند. اما بعد از كامل شدن، دورى او را زيان ندارد. چون ميان مريد و مراد حجابى شد، آن ليل)شب( شود. چون تاريكى در آمد، مى‏بايد مريد به جد تسبيح و كوشش در زوال آن پرده كند.

 هر چند تاريكى افزون مى‏شود، مراد تو مكروه‏تر مى‏شود. پس كوشش خدمت افزون كن و نوميد مشو.

 

 241- اثبات وحدت

 در تجلى حقيقى رفع اثنينيت شود و اثبات وحدت. و در مشاهده كه از باب مفاعله است اثنينيت اقتضا كند.

  242- اختيار دوست

 سير سپهر و دور قمر را چه اختيار              در گردشند بر حسب اختيار دوست

 گر باد فتنه، هر دو جهان را به هم زندما و چراغ چشم و ره انتظار دوست

 243- سه صفت

 امام باقر(ع) به جابر فرمود: شيعه على(ع) كسى است كه: 1- چون بانگ سگان بانگ نكند. 2- چون طمع كلاغان طمع نكند. 3- از مردم سئوال نكند هر چند كه از گرسنگى بميرد.

 244- شبيه چشم

 در حكمت 466 نهج البلاغه، اميرالمؤمنين(ع) مى‏فرمايد: چشم، نشيمنگاه حوادث است.(العين وكاء السه)

 سيد رضى درباره اين كلام گويد: حضرت ظرف بدن را به مشك و سربند آن را به چشم تشبيه نموده است، وقتى بند يعنى(چشم) سست و گشوده شود، آنچه درون مشك است بيرون ريخته شود.

  245- علم

 پيامبر(ص) فرمود: ((طلب علم بر هر مسلمانى واجب است.)) مراد علم تقوى و يقين است. پيامبر(ص) فرمود: ((علم را طلب كنيد،هر چند در جاهاى دور مانند كشور چين باشد.)) منظور علم معرفت نفس است. پيامبر(ص) فرمود: ((خدايا از علمى كه نفع ندارد به تو پناه مى‏برم.)) منظور علمى است كه در عمل با اخلاص همراه نباشد.

 خداوند به حضرت داوود(ع) وحى كرد و فرمود: ((كم‏ترين كارى كه من به عالم بى عمل مى‏كنم اين است كه: از هفتاد قسم عقوبتم، بدتر از همه آن‏ها اين است كه از قلبش حلاوت يادم را خارج مى‏كنم.)) عالم حقيقى كسى است، كه اعمال صالح و محمودش او را گواهى دهد نه آن كه زبان دراز و در مناظره غالب باشد. هيچ راهى به خدا نيست مگر به وسيله دانش؛ علم اصل و سبب همه حالات خوب و صفتهاى پسنديده است. علم اندك عمل زياد لازم دارد. چون يك ساعت تحصيل علم، يك عمر براى عمل كردن لازم دارد. عالم بايد داراى عقل و ملايمت و نصيحت و حلم و بذل باشد، و متعلم هم بايد داراى رغبت و خشيت و حفظ در مطالب و احتياط باشد.

 246- تعابير وقايع

 اگر سالكى آتش در چند مقام بيند، در هر مقام معنى آن غير معنى اول است.

 1- گاه باشد كه نشان عبور بر صفت آتشى بود.

 2- گاه باشد كه نشان گرمى طلب بود.

 3- گاه باشد كه نشان غلبه صفت غضب بود.

 4- گاه باشد كه نشان غلبه صفت شيطنت بود.

 5- گاه باشد كه نور ذكر بود.

 6- گاه بود كه آتش شوق بود كه هيمه(هيزم) صفات بشرى را محو كند.

 7- گاه بود كه آتش قهر بود.

 8- گاه بود كه آتش هيبت بود.

 9- گاه بود كه آتش هدايت بود چنانكه موسى را بود. ((آنس من جانب الطور ناراً))(قصص:29): موسى از جانب طور آتشى ديد.

 10- گاه بود آتش محبت باشد تا ما سواى حق بسوزد.

 11- گاه بود كه آتش معرفت باشد ((يهدى الله لنوره من يشاء))(نور:35): خدا هر كس را بخواهد به نور خود هدايت مى‏كند.

 12- گاه بود كه آتش شاهد بود ((ان بورك من فى النار و من حولها))(نمل:8): مبارك باد آن كس در آتش است و كسى كه (موسى و فرشتگان) اطراف آن است.

 13- گاه بود كه آتش ولايت بود ((الله ولى الذين آمنوا يخرجهم من الظلمات الى النور))(بقره:257): خدا، ولى و سرپرست كسانى است كه ايمان آورده‏اند آنها را از ظلمتها به سوى نور بيرون مى‏برد.

 و غير اين موارد كه شمرديم، جز استاد صاحب ولايت نتواند فرق گذارد.

 باقى ديگر وقايع و تفاوت هر يك بر اين نحو قياس شود.

 247- ولايت خاتم

 عارف شبسترى (206) مى‏فرمايد:

 ولايت شد به خاتم جمله ظاهر         بر اول نقطه هم، ختم آمد آخر

 ولايت اولياء به خاتم آنان حضرت مهدى(ع) ظاهر شد، و بر اول نقطه وجود حقيقت نبوى، ختمش در خاتم اولياء آمد.

 از او عالم شود پر امن و ايمانجماد و جانور يابد از او جان

 در زمان او همه اهل ايمان شوند، و همه حتى جمادات و جانوران از نور مطلقه‏اش حيات مى‏گيرند.(چون حضرتش مظهر اسم حى و قيوم است)

 نماند در جهان يك نفس كافر          شود عدل حقيقى جمله ظاهر

 در زمان او يك شخص كافر، وجود نخواهد داشت، چون عدالت حقيقى بر همه جا آشكار شود.

 بود از سر وحدت واقف حق            در و پيدا نمايد وجه مطلق

 او كه حامل سر وجود حضرت احديت است، و حق در او بذاته تجلى كرده، پس او آئينه تمام نماى وجه ربوبى خواهد بود.

  248- از كجا تا كجا

 حافظ در غزل دوم بين دو موضوع فرق مى‏گذارد و مى‏فرمايد:

 1- طريق عشق كجا و طريق زهد كجا؟

 2- استماع وعظ كجا و شنيدن ساز كجا؟

 3- صومعه (عبادتگاه نصارى)كجا و دير مغان (ميخانه) كجا؟

 4- كرشمه (ناز و غمزه يار) كجا و عتاب (سرزنش) محبوب كجا؟

 5- چراغ مرده كجا و شمع آفتاب كجا؟

 6- صبورى كجا و خواب كجا؟

 نتيجه آن كه، تفاوتها ميان دو چيز همانند ضدين مى‏باشند و قابل جمع نمى‏باشد.

 249- ابليس و بلعم

 خداوند در جاهاى مختلف قرآن، درباره شيطان و اين كه با حضرت آدم(ع) در آويخت و لعنت ابدى شامل حال او شد، نقل كرده است. و هم چنين درباره بلعم باعورا كه زمان حضرت موسى(ع) بود، و با داشتن اسم اعظم به مقابله با موسى پرداخت، و با خود بينى مطرود درگاه الهى شد، در سوره اعراف آيه 175-176) نقل كرده است.

 صد هزار ابليس و بلعم در جهان       هم چنين بوده ست پيدا و نهان

 بسيار ابليس و بلعم در ظاهر و نهان در اين دنيا آمده‏اند، كه همان صفت اين دو نفر را دارا هستند. چه آن كه به حقيقت نوعيه هم صفت با كسى، همانند اوست، فقط اسم و زمان و مكان فرق كرده است. ليكن اين دو مشهور شدند، تا گواه و مايه عبرت ديگران باشند.

 اين دو دزد آويخت بر دار بلند          ور نه اندر قهر، بس دزدان بدند

 خداوند به عنوان تمثيل، اين دو دزد را بر دار كشيد، و گر نه دزدان همانند اين دو بسيارند. اى انسان، تو عزيزى! به حد و اندازه خودت از خدا بترس، نكند پا فراتر بنهى و با محترم‏تر از خود مقابله كنى، كه تو را از آسمان هفتم به زمين بيفكنند.

 گر زنى بر نازنين‏تر از خودتدر تگ هفتم زمين، زير آردت

 چنانكه قوم عاد و ثمود كه در قرآن آمده است، با هود و صالح پيامبر مقابله كردند و به عذاب دردناك)يعنى صاعقه( گرفتار شدند و از بين رفتند.

 250- خوشا آن شوريده

 خوشا آن دل كه مأواى تو باشد         بلند آن سر كه در پاى تو باشد

 خوشا آن شوريده شيداى بى دل        كه مدهوش تماشاى تو باشد

 251- نسيان بر سه نوع

 نسيان سه نوع باشد:

 1- يكى آن كه از دنيا باشد كه دنيا منسى شود ذكر آخرت را. 2- ديگر سبب نسيان مشغولى آخرت، كه از خودش هم فراموش شود. دنيا به دست او چنان است كه موش به دست گربه. آن قدر بنده خدا شود كه شيخ را سى سال بر روى سجاده نشسته، آن نباشد. 3- سبب نسيان محبت خداست كه از دنيا و از آخرتش فراموش شود. شمس تبريزى دنباله اين مقالت گويد: مولانا را مستى هست در محبت، اما هشيارى در محبت نيست، مرا مستى هست در محبت و هشيارى در محبت هست.

  252- ابجد (71-80) دعاى جوشن كبير

 ((ذاالحمد و الثنا:1372)) ، ((ذاالفخر و البهاء:1657)) ، ((ذاالمجد و السناء:927)) ، ((ذاالعهد و الوفاء:935)) ، ((ذاالعفو و الرضاء:1926)) ، ((ذاالمن و العطاء:939)) ، ((ذاالفضل و القضاء:187)) ، ((ذالعز و البقاء:949)) ، ((ذاالجود و السخاء:1443)) ، ((ذاالالاء و النعماء:962)).

  253- واقعه

 واقعه از صورت آن باشد كه ميان خواب و بيدارى بينند. و واقعه از معنى آن باشد كه از حجاب خيال بيرون آمده باشد، و غيبى صرف كه روح در مقام تجرد از صفات بشرى، مدرك آن شود. شناخت راه بى نهايت است، وليكن از هر مقام آن چه در وقايع اتفاق مى‏افتد نمونه‏اى باشد. 1- ابتداء كه سالك بر صفات خاكى عبور مى‏افتد، در وقايع بيند كه از نشيبها و كوچه‏ها و چاهها و مواضع ظلمانى بيرون مى‏آيد، و بر خرابه‏ها و شكستها و تلها و كوهها مى ‏گذرد، و ثقل و كثافت بر مى‏خيزد و خفت و لطافت در وى پديد مى‏آيد. 2- در مرتبه دوم كه بر صفات آبى گذر كند، سبزه‏ها و مرغزارها و درختان و كشتزارها و آبهاى روان و چشمه و حوض و دريا و مانند اينها بيند. 3- در مرتبه سوم بر صفات هوايى گذر كند، بر هوا رفتن و پريدن و دويدن و بر بلنديها رفتن و بر واديها طيران كردن و مانند اينها بيند. 4- در مرتبه چهارم بر صفات آتشى گذر كند،چراغها و شمعها و برقها و خرمنهاى آتش واديهاى آتشى و سوخته‏ها و مانند اينها بيند. 5- در مرتبه پنجم بر صفات افلاك آسمانى گذر كند و خود را بر آسمانها و عروج كردن از يك آسمان به آسمان ديگر و گردانيدن چرخ و فلك و مانند اينها بيند. 6- در مرتبه ششم، بر ملكوت افلاك و كواكب و ستاره و ماه و خورشيد و انوار آن چه بدان ماند، ببيند.

 7- در مرتبه هفتم بر صفات حيوانى عبور افتد و هر صفت كه از وى عبور كند نشان غلبه آن صفت بود (مرصاد العباد ص 378) موضوع 164 و 246 وقايع را ببينيد.

254- چندين با خود مى‏گويى

 ابا يزيد اغلب به حج پياده رفتى. هفتاد حج كرده بود. روزى ديد كه خلق در راه حج از بهر آب، سخت درمانده‏اند و هلاك مى‏شوند. سگى ديد نزديك آن چاه آب، كه حاجيان بر سر آن چاه انبوه شده بودند و مضايقه مى ‏كردند. آن سگ در ابا يزيد نظر مى‏كرد. الهام آمد كه((براى اين سگ، آب حاصل كن)) منادا كردند: كه مى‏خرد حجى مبرور، مقبول به شيرينى آب؟ هيچ كس التفات نكرد.بر مى‏افزودند: پنج حج، شش حج، تا به هفتاد حج رسيد. يكى آواز داد كه من بدهم. در خاطر ابا يزيد بگذشت كه زهى من كه جهت سگى هفتاد حج پياده به شربت آب فروختم. چون آب در سطل كرد و پيش سگ نهاد،سگ روى بگردانيد. ابا يزيد در روى افتاد و توبه كرد. ندا آمد كه چندين با خود مى‏گويى: اين كردم و آن كردم جهت حق! مى ‏بينى كه سگى قبول نمى‏كند.

 فرياد برآورد كه توبه كردم، دگر اين چنين نينديشم. در حال سگ سر در سطل نهاد و آب خوردن گرفت.

  255- نشسته

 شب و روز در ره تو، من مبتلا نشسته          تو گذر كنى نگويى تو كيى، چرا نشسته

 ز تو كار بسته دارم، دل و جان خسته دارم     به در طبيب عشقم باميدها نشسته

 256- ظن و يقين

 اميرالمؤمنين(ع) فرمود: گمان خطا مى‏كند، و يقين خطا نمى‏كند و به راه درست مى‏ رود. بپرهيز از اين كه بر نفست آنچه گمان دارى غالب شود، و به آنچه يقين بدان دارى غالب نشود، كه اين از بزرگترين بديهاست.

  257- تغير

 تغير در حق نيست، تغير در توست.چنان كه نان را گاهى دوست دارى و طالب باشى و گاهى رو بگردانى.

 با يارى گاهى گرم باشى محبوبت نمايد، ساعتى ديگر، باز تو دگرگون شوى، گويى مبغوض شد. اگر تو هم بر آن حال مستقيم بماندى، پيوسته مطلوب و محبوب بودى.

  258- گريه حجاب

 بسيار گريه‏ها بود كه حجاب شود؛ و از خدا دور دارد. چنان كه فرمود: ملائكه به خدا گويند: ((فلان بنده مؤمن، چندين لابه مى ‏كند و مى ‏زارد، تو دعاى بيگانگان را قبول مى ‏كنى، اگر حاجت او را برآرى چه شود؟ سبب تأخير اجابت دعاى بعضى، كمال محبت باشد. وقتى بود كه تحسين كردن زحمت و حجاب باشد. و وقتى باشد، اگر تحسين نكند خواهد كه قطعه قطعه‏اش كند. ساعتى بود كه گريه خوش آيدش، و ساعتى از گريه برنجد.

  259- هوشيارى

 هوشيارى ز آن جهان است و، چو آنغالب آيد، پست گردد اين جهان

 هوشيارى آفتاب و، حرص، يخ                  هوشيارى آب، وين عالم، وسخ

 260- دو درب

 روزى جبرئيل به حضرت نوح گفت: اى پيامبرى كه از همه انبياء الهى بيشتر عمر كرده‏اى، بگو كه دنيا را چگونه يافتى؟ نوح فرمود: دنيا را مثل خانه‏اى كه داراى دو درب است يافتم، كه از يك درب آن وارد و از درب ديگر خارج شدم.

  261- جان براى خدا پرستى

 يكى از شاگردان مرحوم عارف كامل سيد على آقا قاضى نزد عالم عامل آيت الله سيد جمال گلپايگانى رفت و در بين صحبت از آقاى قاضى سخن عيان آمد. فرمود: ايشان جانش را گذاشت روى خدا پرستى. اصلاً جانش را داد براى توحيد. او داخل حساب نيست بلكه فوق حساب است.

 262- اعتدال در دوستى و دشمنى

 اميرالمؤمنين(ع) در نهج البلاغه مى ‏فرمايد: با دوست، در دوستى مدارا (آرام نه تند و افراطى) كن شايد روزى دشمن تو گردد. با دشمن در دشمنى آرام و معتدل باش، شايد روزى دشمن، دوست گردد.

  263- ارشاد خلق

 گوهر بحر بيكران مائيم         گاه موجيم و گاه دريائيم

 ما بدان آمديم در گيتى          كه خدا را به خلق بنمائيم         

 264- شب قدر؟

 مرحوم عارف كامل سيد بحرالعلوم(م 1212) در بعضى مؤلفات خود نوشته است، كه در شب 23 ماه رمضان 1000 مرتبه سوره قدر را تلاوت كردم. بعد از فراغ وارد حرم شدم و پس از زيارت و نمازشب، در سجده بسيار گريه كردم. در ميان خواب و بيدارى يا در عالم رويا، حضرت امام زين العابدين را مشاهده كردم كه در مقابل ضريح ايستاده بود، و مشغول تضرع و زارى؛ و به درگاه الهى مناجات مى ‏كرد و مى‏ گفت: الهى به حق امشب كه شب قدر است، مرحمت خود را بر شيعيان اميرالمؤمنين و بر گريه كننده بر حسين(ع) نازل گردان و آنها را بيامرز. بعد از آن با صوت مكرر اين ذكر را مى‏خواند ((لا اله الا انت)) و آنچه در حرم(على(ع) يا امام حسين) و رواق و ضريح بود، همه با آن حضرت در اين ذكر موافقت و متابعت مى‏ كردند.

 265-كشتى نشسته

 حافظ مى ‏فرمايد:

 كشتى نشستگانيم اى باد شرطه برخيز          باشد كه باز بينيم آن روى آشنا را

 يعنى ما در كشتى متوقف شده‏اى نشسته‏ايم، اى باد موافق بلند شو و بوز، تا آن يار آموخته و شناگر را باز ببينيم. سالك گاهى در طريق، حال توقف پيدا مى‏كند و احتياج ضرورى به استاد راه رفته دارد و تقاضاى ديدار يار را مى‏كند. به توضيح ديگر يعنى: ((اى ياران صاحب دل موافق، من بيش از حد مضطرب و دل تنگم، چاره‏اى بكنيد و تدبيرى بينديشيد، شايد جمال مبارك يار را مشاهده نمايم تا اين اضطراب از من برطرف شود. نشستن در كشتى‏هاى(قديم) سبب به هم خوردگى حال، و اضطراب مى‏شده، مخصوصاً وقتى كشتى كه نمى‏توانست حركت كند.)) در نسخه ديگر آمده((ببينيم آن يار آشنا را)) و به جاى نشستگان، شكستگانيم آمده است.

  266- صراط على

 حروف نورانى همان حروف مقطعه آغازين سوره هاست كه بعد از حذف مكررات اين جمله از آن در مى‏آيد:

 صراط على حق نمسكه يا صراط حق على نمسكه: راه على(ع) حق است، به آن تمسك مى‏جوئيم.

 267- يكى هزار

 غم فراق تو اى دوست بى شمار بود            بدل چو غصه گره شد، يكى هزار بود

 چو لطف تو نبود، سعى كس ندارد سود       اگر صيام و قيامش يكى هزار بود

  268- بارى

 يكى از اسماءالله، بارى است كه به معنى آفريننده بى سابقه مى‏آيد، كه در آفرينش ذات موجودات را با يگديگر به تفاوت خلق كرد. يعنى خداوند ايجاد مى‏كند از عدم و نبود،و به بود مى‏آورد. ذرات و اشياء را بدون صورت به وجود مى‏آورد، و بعد آفرينندگان را به صورتهاى مختلف در زمانهاى گوناگون، مى‏سازد. در دعاى جوشن كبير اول بارى آمده بعد خالق، ((يا بارى كل شئى و خالقه: اى به وجود آورنده هر چيزى و آفريننده آن، اما خالق به معنى تقدير كننده و به اندازه خاص چيزى را آفريدن گويند.)) در ((بارى)) نوعاً به نحو كلى در ادعيه آمده است، مانند آفريننده موجودات، آفريننده ذره‏ها، آفريننده هر چيزى. در قرآن خالق بيشتر به نحو خاص آمده است: مانند خالق آسمان، خالق نور، خالق انسان، خالق لوح، خالق قلم، خالق شب، خالق قمر. لذا بارى از خالق خيلى كمتر استعمال شده است.

 269- انا الحق

 روا باشد انا الحق از درختى             چرا نبود روا از نيك بختى

 هر آنكو خالى از خود چون خلاء شدانا الحق اندر او صوت و صدا شد

 270- شفاء و هدايت

 عبدالله جندب از اصحاب امام صادق(ع) و امام كاظم(ع) و وكيل ايشان بود. نامه‏اى با اين متن براى امام رضا(ع) نوشت: فدايت شوم من پير و ضعيف شده‏ام و از كارهاى بسيارى كه قدرت داشتم عاجزم، دوست دارم مرا چيزى بياموزى كه به خدا نزديك كند و بر فهم و دانشم بيفزايد. امام در جواب نوشت: جواب برايت مى‏فرستم آن را بخوان، و در آن دقت كن و خوب بفهم كه در آن شفاى كسى است كه خدا بخواهد او را شفا دهد و هدايت است براى كسى كه خدا اراده هدايتش كرده باشد. زياد بخوان((بسم الله الرحمان الرحيم لا حول و لا قوة الا بالله العلى العظيم.))

 271- از حق به بنده

 چون موسى از راه خود به ميقات)وعدگاه( رفت، عرض كرد: خدايا خودت را به من نشان بده تا تو را ببينم. جواب حضرت حق آمد((لن ترانى: مرا )به چشم سر(نبينى.)) اما پيامبر ما را چون به معراج بردند، به مقام قرب رساندند. هر چه لباس محمدى بود از سر وجود او بركشيدند و خلعت صفت رحمت درو پوشانيدند. چون مى‏رفت محمد(ص) بود و چون مى‏آمد رحمت بود كه حق فرمود: ((ما ارسلناك الا رحمة للعالمين: ماتو را نفرستاديم مگر رحمت براى جهانيان )دنيا و آخرت( هستى.)) و آن عزيز فرمود: گر مى‏برندت واصلى، خود مى‏روى بيحاصلى))

 272- تقاضا مى‏كند

 در فكر اويم صبح و شام، در ذكر خير او مدام          كاهل نمى‏باشم دمى، عشق اين تقاضا مى ‏كند

 حقم سراپا حق پرست، بر من ندارد ديو دست         باطل نمى‏باشم دمى، عشق اين تقاضا مى‏ كند

 273- انا: من

 بنده را نشايد گفتن((من))، كه از وى به وى زوال و قطعيت مى‏آيد، زيرا كه ابليس گفت: (انا خير منه: من از آدم بهترم)(ص:76) از الف انانيت آتشى افروخت و هفت صد هزار سال عبادت و طاعت وى بسوخت.

 خطاب آمد كه لعنت من نصيب تو شد، و از جوار قرب و رحمت من دور شو، اى سوخته خرمن، در مقابل من همى گويى من؟

 274- قابليت براى اسم اعظم

 در تفسير ((روح البيان)) آمده است كه شخصى از زهاد معروف بود كه اسم اعظم دارد. مريدى به اصرار زياد تقاضاى تعليم اسم اعظم را نمود. چون اصرارش بسيار شد، براى تفهيم او فرمود: فردا اول آفتاب به در دروازه شهر برو آنچه را مشاهده نمايى برايم نقل كن. مريد صبح به در دروازه شهر رفت، و قدرى توقف نمود. ديد پيرمردى ضعيف پشته هيزمى بر دوش از بيرون شهر وارد شد و منتظر مشترى است. ناگاه يكى از مأموران سلطان براى خريد هيزم حاضر شد و با پيرمرد درگير گرديد و با چوبى بر سر و صورت او زد كه خون جارى شد، پس هيزم را به زور برداشت و پولى هم به پيرمرد نداد.!! با ناراحتى نزد استاد رفت و جريان را نقل كرد. استاد پرسيد: اگر تو اسم اعظم داشتى، در آن وقت چه كار مى ‏كردى؟ گفت: فوراً اسم اعظم را مى‏ خواندم و مأمور را هلاك مى‏ كردم. فرمود: آن پيرمرد استاد من است، كه اسم اعظم دارد، با وجود آن قدرت، ظلم را متحمل شده و بر او نفرين ننمود.

 275- گفتا

 گفتم: رخت نديدم، گفتا: نديده باشىگفتم: زغم خميدم، گفتا: خميده باشى

 گفتم: زگلستانت، گفتا: كه بوى بردىگفتم: گلى نچيدم، گفتا: نچيده باشى

 گفتم: كه در فراقت بس خون دل كه خوردم            گفتا: كه سهل باشد جورم كشيده باشى

 276- سوره والعاديات

 امام صادق(ع) فرمود: ((هر كس سوره والعاديات را قرائت كند و مداومت بر آن نمايد، خداوند عزوجل او را روز قيامت با اميرالمؤمنين(ع) محشور كند و در خانه حضرت باشد و از رفقاء)دوستان و همراهان( آن حضرت به شمار آيد.) از استاد مسموع شده است، كه سوره والعاديات سوره اميرالمؤمنين(ع) است. يكى از آثار آن ازدياد رزق مى‏باشد، و بهتر آن است به عدد اسم على(ع) خوانده شود.

  277- محتضر و جنب و حائض

 1- على بن حمزه گويد: به امام كاظم(ع) عرض كردم: آيا زن حائض مى‏تواند، بالاى سر محتضر بنشيند و محتضر در حال مرگ است؟ فرمود: مادامى كه شخص مريض است اشكالى ندارد، اما وقتى متوجه شد كه محتضر مرگش نزديك شده، از آن محل دور شود كه ملائكه از وجود حائض ناراحت مى‏شوند. 2- امام صادق(ع) فرمود: شخص جنب و حائض هنگام تلقين ميت حاضر نشوند زيرا كه ملائكه متأذى مى‏شوند. اين نهى جهت حرمت ندارد، بلكه آثار وضعى عدم طهارت است.

  278- گيرنده صدقات

 1- اميرالمؤمنين(ع) فرمود: چون به سائل چيزى داديد، دست خود را نزد دهان ببريد و آن را ببوسيد. چون خداوند گيرنده صدقات است. 2- پيامبر(ص) فرمود: صدقه مؤمن به دست سائل نمى‏رسد تا اينكه به دست خدا برسد، آن گاه اين آيه را تلاوت كردند: ((مگر نمى‏دانيد كه خدا توبه را از بندگان قبول مى‏كند و صدقات را مى‏گيرد.))(يأخذ الصدقات) (توبه:105) 3- امام صادق(ع) گفت: خداوند مى‏فرمايد: ((هيچ چيزى نيست مگر ديگرى را مى‏گمارم آن را بگيرد غير از صدقات كه خودم به دستم مى‏گيرم.))

 279- غواص

 عشق دردانه است و من غواص و دريا ميكدهسر فرو بردم در آن جا تا كجا سر بر كنم

 من كه دارم در گدايى گنج سلطانى بدست              كى طمع در گردش گردون دون پرور كنم

  280- از قيامت

 روزى بايزيد بسطامى بر بالاى منبر از قيامت صحبت مى‏كرد، زنى برخاست. بايزيد گفت: اى عورت (زن) بنشين. زن گفت: اى شيخ اى مدعى! ديدى كه اين حال تو بارى نبود؟ اگر چه سخن حق است چون از آن تو نيست و معامله تو نيست؟ قيامت را صفت آن باشد كه از هيبت و سياست، از مرد تا زن، فرق نتوان كردن، همه برآميخته باشند. بايزيد خاموش شد. (يعنى وقتى كسى از قيامت صحبت مى‏كند، انگار در قيامت است و همگان يكى مى‏باشند نه آن كه زن را زن بيند.)

 281- اكرم

 يكى از اسماء الهى ((اكرم)) است كه به معنى كريم‏تر، بخشنده‏تر، گرامى‏تر و بزرگ‏تر مى‏آيد. ((اكرام)) خداوند فوق عطاهاست، لذا كرم هيچ كريمى به او نمى‏رسد. ((اكرم)) از صفات جمالى و نعمت و رحمت است، و در مقام افاضه به بندگان است. تنها در سوره علق آيه3 خداوند فرمود: ((اقرء و ربك الاكرام)): بخوان كه پروردگارت از همه بزرگوارتر است.

 282- سرّ بگو!

 مدعى نزد شمس تبريزى آمد و گفت: به من سرّ بگو! فرمود: من با تو سرّ نتوانم گفت؛ سرّ را با كسى توانم گفت كه او را در او نبينم، خود را در او بينم. من در تو خود را نمى‏بينم، در تو ديگرى را مى‏بينم. كسى كه نزد شخصى آيد سه قسم باشد، يا به قصد مريدى، يا به وجه يارى يا به وجه بزرگى، تو از اين هر سه قسم كدامى؟ آخر، نه پيش فلان مى‏باشى؟ گفت: معلوم است شما را كه چه گونه مى‏باشم! فرمود: معلوم است كه او را در تو مى‏بينم، چو او در تو باشد، من در تو نباشم، چون او من نيست.

* وجه: روى، چهره، طريقه، جهت، قصد، نيت.

  283- تاب خورشيد

 گفتم: مگر ز رويت زاهد خبر ندارد             گفتا: كه تاب خورشيد هر بى بصر ندارد

 گفتم: بكوى عشقت پايم بگل فروشدگفتا: كه كوچه عشق راهى بدر ندارد

 284- لقمه مشتبه

 لقمه كامه از طريق مشتبه       خون خور و خاك و، بر آن دندان منه

 كان ترا در راه دين مفتون كندنور عرفان از دلت بيرون كند

285- نان جو نان پيامبر(ص)

 1- عايشه گفت: پيامبر(ص) از نان جو، دو روز سير نشد تا از دنيا رفت.

 2- پيامبر(ص) نان نرم(بدون سبوس) تناول نكرد تا از دنيا رفت.

 3- امام صادق(ع) فرمود: غذاى پيامبر(ص) تا وقت وفات (نان) جو بود.

 4- عيص بن قاسم به امام صادق(ع) عرض كرد: گويند پيامبر(ص) هرگز از نان گندم سير نخورد. فرمود: آرى، پيامبر(ص) هرگز نان گندم نخورد و از نان جو هم سير نشد.

 5- پيامبر(ص) جو را سبوس نگرفته چه به صورت نان و چه طعام ميل مى‏كرد.

  286- ولايت آل محمد(ص)

 امام باقر(ع) فرمود: وقتى بنده مؤمن از دنيا مى‏رود، در قبر)برزخى( او شش صورت نورانى در شش جهت با او وارد مى‏شوند: نماز، زكات، روزه، حج، نيكى به دوستان و ششمى صورتش از همه نورانى‏تر و خوش بوتر و با هيبت‏تر است. مؤمن سؤال مى‏كند تو كيستى؟ مى‏گويد: من ولايت آل محمد(ص) هستم.

 287- آفت علماء

 آفت علماء بر ده نوع و صفت است:

 1- طمع داشتن.

 2- بخل ورزيدن.

 3- رياء كردن.

 4- عصبيت)عناد و يك طرفه نظر داشتن(.

 5- دوست داشتن مدح.

 6- خوض در مسائلى كه به حقيقتش نمى‏رسند.

 7- تكلف در زينت دادن كلام و مراعات لفظ و قافيه.

 8- كمى حياء از خداوند.

 9- مباهات و افتخار كردن بر ديگران.

 10- آن چه مى‏داند عمل نمى‏كند.

  288- اى منزه

 اى برون از سراى كون و مكان         برتر از هر چه مى‏دهند نشان

 هم زبان از ثناى تو قاصر                 هم خرد در سپاس تو حيران

 اى منزه از شبه و مثل و نظير           وى مقدس ز نعت و وصف و بيان

 289- ملاقات دو دوست

 مقصود از وجود عالم ملاقات دو دوست بود كه روى در هم نهند جهت خدا و دور از هوى. مقصود نان نى نانوايى، قصابى و قصاب نى.

 290- ابجد (61-70) دعاى جوشن كبير

 ((غافرالخطايا:1933)) ، ((كاشف البلايا:476)) ، ((منتهى الرجايا:751)) ، ((مجزل العطايا:202)) ، ((واهب الهدايا:66)) ، ((رازق البرايا:553)) ، ((قاضى المنايا:1044)) ، ((سامع الشكايا:534)) ، ((باعث البرايا:818)) ، ((مطلق الاسارى:482)).

 291- رفت رفت

 حافظ در غزل 88 فرمود:

 گر دلى از غمزه دلدار بارى برد برد             در ميان جان و جانان ماجرايى رفت رفت

 اگر عاشق از معشوق رنجش پيدا كرد كه كرد، زود فراموش مى‏كند. اگر بين جان و جانان ماجرايى و برودتى واقع شود گذشت كه گذشت.

 از سخن چينان ملامتها پديد آمد ولىگر ميان همنشينان ناسزايى رفت رفت

 اگر از سخن چينان ملالتى پديد آيد، طبيعى است كه آزار است ولكن اگر ميان ياران و دوستان يك رنجش و ناسزايى رد و بدل شود، زود از دلها بيرون مى‏رود.

* غمزه: اشاره با چشم و ابرو، فاش كردن راز.

  292- مؤمن

 يكى از اسماء الهى كه فقط يك بار در قرآن سوره حشر آيه 23 آمده است ((مؤمن)) مى‏باشد. ((مؤمن)) يعنى امان دهنده، ((امام صادق(ع) فرمود: خداى((مؤمن)) ناميده شد، زيرا كه هر كس فرمان او را اطاعت كند، از عذاب خويش ايمنى دهد.)) ((مؤمن)) به معناى حقيقى ايمن بخش و اطمينان دهنده است يعنى خداى، بندگان با ايمان را از ظلم و ستمگرى در امن و امان قرار مى‏دهد. خدا بنده را اطمينان مى‏دهد و در امان نگه مى‏دارد، و امنيت مى‏دهد و به آسايش و آرامش وا مى‏دارد. البته بنده‏اى كه از نظر اعتقاد و تصديق قلبى به خداوند ايمان داشته باشد، آثار اين اسم در او ظهور مى‏كند و به مؤمن ملقب مى‏گردد.

  293- بديديم ترا

 هر جميلى كه بديديم بدو يار شديم             هر جمالى كه شنيديم گرفتار شديم

 پيش هر لاله رخى ناله و زارى كرديمچون بديديم ترا، از همه بيزار شديم

294- باز شكارى

 باز شكارى را به آن سبب باز گويند كه اگر از نزد شاه رفت سوى مردار، بر مردار قرار نگيرد و نزد شاه آيد. اگر باز از نزد شاه رفت و بر مردار قرار گرفت، باز نباشد. كسى كه بر سفره صاحبان ولايت نشست و مورد لطف قرار گرفت، بر سر سفره صاحبان مال و اهل دنيا قرار نمى‏گيرد.اگر گرفت، نام او را محب راستين ننامند.

  295- فضل

 فضل يعنى زيادت، و در قرآن به دو معنى: 1- برترى، 2- عطيه و احسان و رحمت آمده است. معنى اول ممكن است معنوى باشد مانند سوره (سباء آيه 10): ((ما داود را از جانب خودمان فضل)برترى(داديم)) و ممكن است مادى باشد مانند سوره نحل آيه71: ((خداوند بعضى را بر بعضى در رزق زيادتى داد.)) در معنى فضل نوشته‏اند، كه هر عطيه‏اى كه بر معطى لازم نباشد و او بدهد فضل است. درباره خداوند آن را به احسان و رحمت مى‏توان تعبير كرد. درسوره بقره آيه 64: )فضل الله عليكم و رحمته( بعد از فضل كلمه رحمت آمده است و در سوره آل عمران آيه 171:)بنعمة من الله و فضل( بعد از نعمت فضل آمده است. در آيه اول ذكر رحمت ذكر عام بعد از خاص باشد كه فضل از مصاديق رحمت است و در آيه دوم نعمت طاعت است و فضل زايد بر آن؛ و به عبارت ديگر نعمت و فضل به يك معنى و دو لفظ تكرار شده است.

  296- انس و الفت

 اميرالمؤمنين(ع) فرمود: شايسته‏ترين مردم براى انس و همدمى آن كسى است كه: بسيار مهربان (ودود) و انس گيرنده (مألوف) باشد.

 297- از حادث به قديم

 ازكجا يابد حادث قديم را؟ چون چنين بارگاهى است، و او بى نياز است. تو نياز ببر كه بى نياز، نياز را دوست دارد. به واسطه آن نياز، از ميان اين حوادث ناگاه بجهى؟ از قديم چيزى به تو پيوندد و آن عشق است از آن قديم، قديم را بينى.

 298- نگه دارى از مردن بد

 حارثه بن نعمان از طايفه خزرج بود و در جنگهاى بدر و احد و خندق شركت داشت. وقتى اميرالمؤمنين(ع) با حضرت زهرا)س( ازدواج كردند، اولين خانه، خانه حارثه بود او به پيامبر(ص) عرضه داشت: يا رسول الله! من و مالم مخصوص خدا و پيامبر است، به خدا قسم چيزى از من كه شما بستانيد، نزد من محبوب‏تر نيست. او آخر عمر نابينا شد؛ و از منزل به جايگاه نماز ريسمانى بسته بود. هر گاه فقيرى جلو در مى‏آمد، با راهنمايى ريسمان كه از درب خانه به درون بسته بود، خرما را مى‏گرفت و به سائل مى‏داد. اهل منزل مى‏گفتند: چرا خود را به زحمت مى‏اندازى، ما اين كار را مى‏كنيم. در پاسخ مى‏گفت: از پيامبر(ص) شنيدم كه با دست خود به فقير چيزى دادن، انسان را از مردن بد نگه مى‏دارد.

 299- نان و جان

 آن درم دادن، سخى را لايق است       جان سپردن، خود سخاى عاشق است

 نان دهى از بهر حق، نانت دهند        جان دهى از بهر حق، جانت دهند

 300- دعاى سمات

 امام باقر(ع) فرمود: اگر قسم بخورم كه در اين دعاى سمات اسم اعظم است. هر آينه راست گفته‏ام، پس اين دعا را از براى هلاكت ظالمين و قاهرين و متعززين(زورمندان) بر ما بخوانيد. علامه مجلسى در كتاب ((بحارالانوار)) مى‏نويسد: چون يوشع بن نون وصى حضرت موسى(ع) خواست با عمالقه)پادشاهانى از نسل عملاق نتيجه حضرت نوح كه در حجاز و يمن حكومت داشتند و قوم عاد و ثمود از نسل آنها بودند( درگير شود، امر نمود كه خواص بنى اسرائيل كوزه هايى خالى بالاى شانه‏هاى چپ خود نگاه دارند به عدد اسامى عمالقه، و هر كدام شاخى از گوسفند كه سوراخ داشته بود را در نزديك دهان خود نگاه داشته و اين دعا را بخوانند. البته به آهستگى كه مباداكسى استراق سمع كند، پس بنى اسرائيل شبانه آن چه را كه يوشع گفته بود به جاى آوردند. قريب صبح به پايان رسيد؛ پس آن كوزه‏ها را در ميان لشگريان عمالقه انداختند و شكستند. صبح هنگام ديدند، همه عمالقه شكم هايشان باد كرده و از بين رفتند.

  301- اندر مظاهر

 ز حق جويى نشان؟ الله اكبر             نشان كى مى‏توان؟ الله اكبر

 برو در عالم اسماء سفر كن              مظاهر را بدان، الله اكبر

 حقيقت را ببين اندر مظاهر              وراى جسم و جان، الله اكبر

 جهان آئينه نور حق آمد                  درين بين عكس آن، الله اكبر

 302- روز و شب فرعون

 موسى(ع) رهبر ايمان و توحيد بوده، و فرعون رهبر بى ايمانى و شرك بود. موسى(ع) وقتى در روز به خداوند از كار فرعون مى ‏ناليد؛ شب فرعون به درگاه احديت استمداد مى‏كرد و مى‏گفت: خدايا! تو موسى را به نور هدايت روشن كردى و مرا تيره ساختى! موسى را تو ماه تابان كردى و جانم را تباه نمودى. ستاره اقبالم اين طور بود.

 زآنكه موسى را تو مه رويى كرده اى            ماه جانم را سيه رو كرده اى

 مردم مرا خدا خوانند، ولى نكند روزى رسوايى، گريبان مرا بگيرد. خدايا من و موسى هر دو غلام و بنده تو هستيم، ولى تيشه اراده تو اين چنينم كرده است، شاخه در مقابل تيشه نمى‏تواند عرض اندام كند. آرى باغبان عالم هستى با تيشه قضا، شاخه‏هاى زائد و مانع را از بين مى‏برد و يا اصلاح مى‏كند و يا شاخه را با شاخه ديگر پيوند مى‏زند. فرعون سپس مى‏گفت: چرا شبها با تو راز مى‏گويم و روز به موسى مى‏رسم خود را برتر و اعلى مى‏دانم؟

 در نهان، خاكى و موزون مى‏شوم                چون به موسى مى‏ رسم، چون مى‏شوم؟

 چون خوى و سيرت فرعون، به تكبر معجون گشته بود، وقتى حقيقت حضرت موسى(ع) آشكار مى ‏شد و والايى را از آن خود مى‏دانست. او نمى ‏توانست خود را بنده ببيند، اگر چه شبها راز و نيازى داشت، اما هيچ به حال او منفعتى نداشت و به خودبينى و مخاصمت با موسى(ع) در مى‏آمد.

  303- صورت و معنى متابعت

 شمس تبريزى فرمود: اين متابعت را صورتى است و معنايى، صورت متابعت را نگاه داشتى پس حقيقت متابعت و معنى متابعت چگونه ضايع كردى؟ مصطفى(ص)( فرمود: ((سبحانك ما عبدناك حق عبادتك)): خداوندا تو منزهى ما حق عبادت و بندگى را به جاى نتوانستيم بياوريم. بايزيد بسطامى گفت: ((سبحانى ما اعظم شأنى)): پاكيزه و منزهم و شأن من چه عظيم است. اگر كسى را گمان باشد كه حال او قوى‏تر از حال مصطفى بود، سخت احمق و نادان باشد. (او را) سلطان العارفين چگونه گويم؟ امير نيز نيست (تا چه برسد به سلطان) كو متابعت محمد(ص)؟ كجاست متابعت در صورت و در معنى؟ مصطفى(ص) خاص بود و عبوديت به جاى مى‏آورد. در عبوديت از او هيچ آن معنى نمى‏رفت و مزه عبوديت در يافته بود، چون اندرون بود و خود را هم اندرون مى‏ديد، اما در ديگران ضعف بود و آن معنى كم مى‏شد.

 304- معنى به صورت

 من چون طوطى و جهان در پيش من چون آينه استلا جرم معذورم و جز خويشتن مى‏ننگرم

 هر چه عقلم از پس آيينه تلقين مى‏كند         من همان معنى به صورت در زبان مى‏آورم

 305- حفى

 يكى از اسماء الهى ((حفى)) است به معانى: 1- مهربانى كردن 2- اينكه شخصى حال كسى را به نيكى و لطف پرسيده و در سئوال مبالغه مى‏كند. 3- دانايى از هر چيز 4- و در عطا كردن نعمتها مبالغه در لطف مى ‏كند، هم مى‏آيد. امام حسين(ع) در دعاى عرفه به خداوند عرض كرد: چگونه از تو نوميد گردم )و انت الحفى بى: تو به من مهربانى.

  306- رزق پرندگان

 حضرت عيسى(ع) فرمود: ((مرغان هوا را نظر كنيد كه نه مى‏كارند و نه مى‏دروند و نه در انبارها ذخيره مى‏كنند؛ و پدر آسمانى شما آنها را مى‏پروراند، آيا شما از آنها به مراتب بهتر نيستید. مولانا در مثنوى گويد:

 حمد مى‏گويد خدا را عندليبكه اعتماد رزق بر توست اى مجيب

 هم چنين از پشه‏گيرى تا به پيل        شد عيال الله و حق نعم المُعيل

* عندليب: بلبل، هزار دستان - نعم المعيل: نيكو كفيل و سرپرست

  307- موسى را محكم بگير

 در تو فرعون سر بركرد، موسى آمد و او را راند. باز فرعون آمد و موسى را راند، اين دليل كند بر تلون، تا كى باشد. خود موسى را هم چنين محكم بگير تا فرعون ديگر نيايد.

 308- نمك و نمكين

 قلب اولياء خدا بر اثر عنايت و رياضت نفس، به كلى عوض شده و از هوى و هوس نجات پيدا كرده‏اند. انگار چيزى در نمك زار مدتى قرار بگيرد، نمكى مى‏شود و آثار آن چيز محو مى‏شود. قلب اولياء هم سفيد و پاك و استحاله شده است.

 آن نمك، كز وى محمد، املح است             ز آن حديث با نمك، او افصح است

 اولياء نمكين شدن را از نمكين بودن پيامبر گرفته‏اند كه حضرتش فرمود: ((يوسف از من زيباتر بود و من از او با نمك ترم.))

 اين نمك باقى است از ميراث او       با تواند آن وارثان او، بجو

 اين نمك معنوى از ميراث پيامبر باقى مانده است، نزد وارثان پاك يعنى نزد صاحبان ولايت و اولياء به حق، كه هميشه موجود هستند. چون نبى از اسماء الله نيست، اما ولى از اسماء الله است، و ولايت كه باطن نبوت است، هميشه باقى است. و در هرعصر و زمان انسانهاى كامل كه مظهر ولايت الهى هستند، وجود دارند.

 پيش تو نشسته، تو را خود پيش كو؟           پيش هستت، جان پيش انديش كو؟

 وارثان نمكين و اولياء حقيقت، از تو دور نيستند، نزدت مى ‏باشند. اگر تو مجردى ديگر پيش و پس تو كجاست؟ جان جنبه مادى ندارد تا پيش و پس و بالا داشته باشد، تا وقتى انسان اسير جسم باشد، جان پاك در كار نيست، تا با نمكين‏ها در ارتباط باشد و استفاده كند.

 309- درون خانه

 بطواف كعبه رفتم به حرم رهم ندادندكه برون در چه كردى كه درون خانه آيى

 در دير مى‏زدم من ز درون صدا برآمدكه درآ درآ عراقى، كه تو خود از آن مايى

 310- توصيف استاد خرقانى

 پير هرات خواجه عبدالله انصارى درباره عارف نامى شيخ ابوالحسن خرقانى گويد: مشايخ من در حديث و علم و شريعت بسيارند. اما پير من در تصوف و حقيقت شيخ ابوالحسن خرقانى است. اگر او را نديدمى، كجا حقيقت دانستمى و در جاى ديگر گويد: عبدالله مردى بود بيابانى، مى ‏رفت به طلب آب زندگانى، ناگاه رسيد به شيخ ابوالحسن خرقانى، ديد چشمه آب زندگانى، چندان خورد كه از خود گشت فانى كه نه عبدالله ماند و نه شيخ ابوالحسن خرقانى. و به مقاله‏اى ديگر گويد: اگر چيزى مى‏دانى من گنجى بودم نهانى، كليد او شيخ ابوالحسن خرقانى.

  311- هفت وادى سلوك

 عطار نيشابورى وادى سلوك و عرفان را در ((منطق الطير)) بر هفت وادى مى‏شمرد: طلب، عشق، معرفت، استغناء، توحيد، حيرت، فنا.

 هست وادى طلب آغاز كار              وادى عشق است از آن پس، بى كنار

 پس سيم واديست آن معرفت           پس چهارم وادى استغنى صفت

 هست پنجم وادى توحيد پاكپس ششم وادى حيرت صعب ناك

 هفتمين وادى فقرست و فنا             بعد از اين روى، روش نبود ترا

 312- سلام بندگان

 خداوند در سوره فرقان آيه 63 مى‏فرمايد: ((بندگان خداى رحمان آنانند كه چون روى زمين گام بر مى ‏دارند با تواضع و آرامى؛ و هنگامى كه مردم جاهل به اينان خطاب (حرف بلند و ناپسند) كنند، در جواب با گفتار سالم پاسخ دهند.))(فقالوا سلاماً) سلامت نفس سبب مى‏شود كه در مقابل عتاب و گفتار آلوده، پاسخ سالم و متين داده شود. احتمال دارد مراد از سلام در آيه، سلام متعارف باشد كه بندگان رحمان در مقابل آنان(مردم جاهل)، انگار با يك سلام عليكم كلامى اعاده كنند. در سوره مريم آيه 47 حضرت ابراهيم(ع) به عمويش آزر(كه پدر خطاب مى‏كرد) در بحث توحيد و دورى از بت پرستى مى‏فرمايد: ((سلام عليك:سلام بر تو باد)) من از خدا براى شما طلب آمرزش مى‏كنم(يعنى ابراهيم دلسوزانه به آزر اين چنين مى‏گويد.) در سوره قصص آيه 53-57 خداوند درباره بعضى يهود و نصارى از اهل بصيرت و معرفت كه اميد آمدن پيامبر(ص) را داشتند، و بعد ايمان آوردند و ثواب دوباره(اهل ملت اول و اهل ملت اسلام) را يافتند مى‏فرمايد: ((هر گاه سخنان لغو بشنوند روى مى‏گردانند و مى‏گويند اعمال ما از آن ماست و اعمال شما از آن خودتان.)) ((سلام عليكم: سلام بر شما)يعنى سلام وداع و خدا حافظى( ما خواهان جاهلان نيستيم.)) در نتيجه هر سلامى نوعى حكم و موضوع خاص نسبت به شنونده را دارد كه همه آنها از قلب حركت مى‏كند و از لسان خارج مى ‏گردد.

  313- معقول

 هر چه معقول است، عقلش مى‏خوردبى بيان معجزه، بى جر و مد

 اين طريق بكر، نامعقول بين                      در دل هر مقبلى، مقبول بين

* جر و مد: جزر و مد دريا، بالا و پائين رفتن.

  314- يكى

 يكى صد زارى مى‏كند بر در كه به خانه لحظه‏اى راه دهند،مى ‏گويند: البته راه نيست. يكى مى‏زارد كه ساعتى رها كنيد تا برون روم. مى‏گويند: نه. يكى در حق يك نفر از امت محمد(ص) دعا مى‏كرد: كه خدا تو را جمعيت دهد. گفت: هى هى، اين دعا مرا مكن، دعا كن يا رب جمعيت را از او برگير، تفرقه‏اش ده كه من عاجز شدم عفج (تباه) در جمعيت شدم.

 315- جهل

 جهل صورتى است در وجود بنى آدم كه رفتن به سوى آن، تاريكى را به بار آورد و پشت كردن به آن نورانيت را همراه دارد. شخص چون به جهل خود جاهل است جهل مركب باشد. چون به جهل خود علم دارد جهل بسيط باشد. جاهل عيب خود را مى‏بيند و خويش را مدح مى‏كند؛ چون عيب ديگران را مى‏بيند ناراحت مى‏شود.

 كليد جهل راضى بودن به كردار خود است. كمترين صفت جاهل اين است كه با وجود جهل ادعاى علم می ‏كند. اثبات جهل يعنى ندانى، و آن گمراهى را به بار آورد و احوال جاهل بر همگان معلوم گردد. راه نادرست رفتن و جهل به اعمال صواب و علم نداشتن به حقايق، نتيجه‏اش خطاى بسيار است و آخرالامر شخص را جهنمى سازد.

  316- رحيم

 يكى از اسماء الهى ((رحيم)) است به معنى مهربان، بخشاينده، رحم كننده. خداوند به مؤمنانى رحيم است كه ايشان را در عاقبت امرشان به رحمت خود مخصوص مى‏سازد، لذا فرمود: ((كان بالمؤمنين رحيماً: خدا به مؤمنان مهربان هست.))(احزاب:43) كسى كه رقيق القلب باشد او را دل رحيم گويند. به جهت بسيارى مرحمت و نيكى و مهربانى. در واقع ظهور اسم ((رحيم)) بيشتر در آخرت است، كه رحمت خاص، براى موحدان را همراه دارد. در قرآن 117 مرتبه با در نظر داشتن اوايل سوره‏ها 113 مرتبه، مجموعاً 230 مرتبه اين اسم تكرار شده. براى اين كه حق تعالى رحميت خود راتفهيم كند، در سوره انعام آيه 147 فرمود: اى پيامبر! به اينان بگو: ((ربكم ذو رحمة واسعه: خداى شما صاحب رحمت واسعه است.)) و ديگر آن كه 72 مرتبه((رحيم))رابا((غفور)) تلفيقى تكرار كرده است، كه مى‏رساند رحمتش با بخشندگى و آمرزش همراه است و از صد رحمت او نود و نه تاى آن ظهورش در قيامت است.

  317- نفس فربه

 ابايزيد بسطامى نفس خود را فربه ديد. گفت: اى نفس از چه فربه‏اى؟ گفت: از چيزى كه نتوانى آن را دوا كردن، و آن اين است كه خلق مى‏آيند تو را سجود و تعظيم كنند و تو خود را مستحق آن سجود و تواضع آنان مى‏بينى.

 318- حادث مى‏ميرد

 غم و شادى و جور و احسان و مانند اين‏ها از حظوظ نفس است و پايدار نيست. چه بسا غمى به خاطر از دست دادن، و شاديى به خاطر يافتن چيزى باشد. اما عاشق جوش و خروش او فوق اينها و از تجليات حضرت حق است.

 از غم و شادى نباشد جوش ما          با خيال و وهم نبود هوش ما

 نمى‏توان حالت عاشقان را با ديگر مردم كه به چيزهايى غير عشق مشغول هستند، قياس كرد. حالت عاشقان كمياب است و فنا و تغيير و زوال ندارد، اين صفت عرضى و حادثى است كه به فنا مى‏رود.

 جور و احسان رنج و شادى حادث است                حادثان مى‏ميرند، حقشان وارث است

 تنها حقايق روحى و عشقى باقى میماند و حق وارث آنانست كه در سوره حجر آيه 33 فرمود: ((نحن الوارثون: ما وارث همه چيز هستيم.))

 319- تكفير مى‏كنند

 دانى كه چنگ و عود چه تقرير مى‏كنند        پنهان خوريد باده كه تكفير مى‏كنند

 گويند رمز عشق مگوئيد و مشنويد              مشكل حكايتى است كه تقرير مى‏كنند

*عود: نام يكى از آلات موسيقى است عود را بربط هم گويند.

  320- در وجد و غلبه حال!

 فرزند عارف كامل سيد على آقا قاضى فرمودند: ما بچه بوديم و در كوفه منزل داشتيم.پدرمان بچه‏ها را صدا مى‏زدند تا ديوار را پاك كنند. گويا شب يا طرف‏هاى صبح، ايشان به وجد آمده و يا احوالاتى بر ايشان غلبه كرده بود، لذا اشعار را با زغال روى ديوارها نوشته بودند. بعد به ما مى‏گفتند:كه پارچه برداريد و اين‏ها را پاك كنيد كه آثارش نباشد.

  321- بنده سپاسگزار

 فاطمه دختر اميرالمؤمنين(ع) به جابر بن عبدالله انصارى فرمود: برادرزاده‏ام على بن حسين(ع) از بسيارى عبادت پيشانى و دو سر زانو و كف‏هاى دست او پينه بسته، و بدنش ضعيف شده است از او بخواه شايد در عبادت تخفيفى بدهد. جابر خدمت امام رسيد و عرض كرد: اى پسر پيغمبر(ص)!خداوند بهشت را براى شما و دوستانتان آفريده و جهنم را براى دشمنانتان خلق كرده؛ چرا اين قدر خود را در رنج عبادت قرار مى‏دهى؟

 فرمود: مگر نمى‏دانى كه جدم پيامبر(ص) با آن كرامتى كه نزد خدا داشت، مبالغه و مشقت در عبادت را ترك نمى‏كرد. پدر و مادرم فدايش باد. تا آنكه بر ساق مباركش آثار عبادت ظاهر شد و قدمش ورم كرد.

 اصحاب عرض كردند: چرا چنين زحمت مى‏كشى و حال آن كه خدا بر تو تقصير نمى‏نويسد؟ فرمود: آيا من بنده سپاسگزار نباشم؟ جابر گفت: بر مسلمانان ترحم فرما كه به بركت تو خدا بلاها را از آن‏ها دور مى‏سازد و عذاب بر آنها نمى‏فرستد. امام فرمود: اى جابر! طريقه پدران خود خواهم بود تا ايشان را ملاقات نمايم.

 322- دفع واردات نفس

 خطورات و وارداتى كه بر نفس وارد مى‏شود، آنچه الهى است ممدوح و نور است و آنچه اشتغال فكرى مى‏آورد و منفى است و بر نفس ضرر وارد مى‏كند، بيرون كردن و محو نمودنش كار آسانى نيست. سالكين در دفع يكسان نيستند. چه بسا در كسى، همانند كشتى جايى لنگر مى‏اندازد، در نفس آن شخص خطورات جا كرده و نتواندبه زودى آن را بيرون كند. و چه بسا سالكى به ساعت و زمانى كوتاه آن را بيرون كند. جدول خاص براى دفع همگان نيست. چون مراتب و درجات سالكين در معرفت و مراقبت نفس مختلف است، لذا بيرون كردن اين مطرب دغل هم از نظر زمانى مختلف است.

  323- امتحان دوست نمايى

 شمس تبريزى گفت: فرق است ميان نورى كه با اندك امتحان، آن نور تيره شود. آن را بنگر كه نور ايمان از رويش صاف از نفاق فرو مى‏آيد نه آن نور كه به هيچ امتحانى ظلمت شود يا كم شود. مرا يكى دوست نماى بود. مريدى دعوى كردى، مى‏گفت: مرا يك جان است نمى‏دانم كه در قالب توست يا در قالب من. به امتحان روزى گفتم: تو را مالى هست، مرا زنى با جمال بخواه! اگر سيصد خواهند تو چهارصد بده! بر جايش خشك شد.

  324- بى مقصود نرود

 دست حاجت چه برى پيش خداوندى بر               كه كريمست و رحيمست و غفور است و ودود

 كرمش نامتناهى نعمش بى پايان                           هيچ خواننده از اين در نرود بى مقصود

 325- قاعده

 خداوند در سوره بقره آيه 216 فرمود: ((عسى ان تكرهوا شيئاً و هو خير لكم)): چه بسا چيزى را مكروه و ناگوار داريد در حاليكه آن براى شما نيكو و خير است. ((عسى ان تحبوا شيئاً و هو شر لكم)): چه بسا چيزى را دوست داريد در حالى كه آن براى شما بد است. براى تبين اين قاعده از قرآن استفاده مى شود كه آيه قبلش درباره جهاد و جنگ بود. جنگ را مكروه و ناگوار مى‏داشتند با اينكه اگر مى‏رفتند و كشته مى‏شدند به بهشت مى‏رفتند و اگر زنده مى‏ماندند غنيمت و پيروزى نصيب آنان مى‏شد. و از آن طرف ترك جهاد را دوست داشته و آن برايشان بد بود كه ذلت و مغلوبيت نصيب آنها مى‏شد، و از آن طرف دشمن پيروز مى‏گرديد و ثواب و پاداش الهى برايشان نمى‏ماند. در خيلى مسائل اين قاعده به مصلحت الهى جارى است. پس تدبر كن!

  326- چشم

 اميرالمؤمنين(ع) درباره چشم فرمود:

 1- چشم، ديده بان فتنه و آشوب است.

 2- چشم، پيك دل است.

 3- چشم‏ها، ديده بان دلهايند.

 4- چشم‏ها، دامهاى شيطانند.

 5- بيناترين ديده، ديده كسى است كه نگاهش در كار خير راه يابد.

 6- كورى چشم از بسيارى از نگاه‏ها بهتر است.

  327- توبه

 هر دسته از عباد توبه مخصوصى دارند:

 1- توبه انبياء به بى آرامى باطن است.

 2- توبه اولياء از نوپيدا آمدن خطورات است.

 3- توبه اصفياء از نفس زدن هاست.

 4- توبه خواص از اشتغال به غير خداست.

 5- توبه عوام از گناهان است.

 توبه آن است كه شخص باطن خود را از گناهان به آب حيات بشويد و بر كارهاى گذشته از صميم قلب پشيمان بوده، و بر باقى عمر ترسناك باشد، و تأسف بر آنچه از طاعت از او فوت شده، داشته باشد. پس نفس را از شهوات حبس كند و به خدا پناه ببرد، و همانند سائلان در ظاهر و باطن از او كمك بجويد تا در وفاء توبه، او را حفظ كند. و آن گاه نفس را در ميدان رياضت و كوشش و عبادت تمرين دهد. پس طاعات فوت شده را قضا و اموال كه به ظلم گرفته را به صاحبانشان رد، و حق الناس را اداء كند، تا به استقامت موفق و از درجه توابين ساقط نشود.

 328- خوف و فنا

 جنيد بغدادى فرمود: خوف مرا منقبض مى‏گرداند و رجا منبسط مى‏كند. هر گاه منقبض شوم به خوف، آن جا فنا شوم. هر گاه منبسط شوم به رجا، مرا به من باز دهند.

 329- الحكم لله

 به والله به بالله به تالله                                به حق آيه نصر من الله

 كه مو از دامنت دست برنديرم          اگر كشته شوم الحكم لله

 330- قرآن چه طور بايد خواند؟

 روزى عارف كامل سيد على آقا قاضى يكى از شاگردانش را مى‏بيند، كه روز به روز رنگش زرد و لاغرتر مى‏شود. از ايشان مى‏پرسد كه چه كار مى‏كنى كه اين طور شده‏اى؟ جواب مى‏دهد: هر شب يك ختم قرآن مى‏كنم؛ و تقريباً خواب هم ندارم. ايشان مى‏فرمايد: امشب فكر كن من در مقابلت نشسته‏ام و قرآن بخوان. آن شخص فردا آمد و گفت: بيشتر از يك جزء نتوانستم بخوانم. بعد از چند روز مى‏فرمايد: خيال كن در مقابل امام زمان يا پيامبر(ص) يا على(ع) قرآن مى‏خوانى. فردايش آمد و گفت: هر چه كردم نتوانستم بيش از يك حزب بخوانم. بعد از چند روز ديگر فرمود: خيال كن در مقابل خداوند مى‏خوانى. مى‏گويند: آن جوان از اول قرآن شروع نمود و به اياك نعبد و اياك نستعين رسيد و همانجا ماند؛ و همان شب از دنيا رفت.

 331- ارواح حلقه زده

 مرحوم آيت الله شيخ محمد رضا طبسى فرمودند: بنده در درس اخلاق مرحوم ميرزا جواد آقا ملكى تبريزى بودم و پيش ايشان درس خصوصى داشتم. ايشان دو ساعت به غروب در مدرسه فيضيه كتاب رياض المسائل را مى‏فرمود. يادم هست يك روز در بحث، اين آيه را مطرح كرد: ((الذين قالوا ربنا الله ثم استقاموا))(فصلت:30) پس فرمودند: نمردم تا در وادى السلام نجف اشرف به رأى العين ديدم كه ارواح مؤمنين دور هم حلقه زدند.

  332- اوراد طالبان و واصلان

 مولانا در گفتارى فرمود: اوراد طالبان و سالكان آن باشد كه به اجتهاد و بندگى مشغول شوند. چون بامداد برخيزند، آن ساعت به عبادت اولاتر، كه نفس ساكن‏تر و صافى‏تر است. هر كس به آن نوع بندگى كه لايق او باشد به جاى آورد. اما اوراد واصلان، بامداد ارواح مقدس و ملائكه مطهر به زيارت ايشان بيايند، تو پهلوى ايشان نشسته‏اى و نبينى، و از سخن‏ها و سلام‏ها و خنده‏ها نشنوى. اينان خدمت اولياءكنند. غلامان بر در سراى پادشاه هر بامداد آيند، هر يكى را مقام و خدمتى معلوم، بعضى از دور و بعضى از نزديك، پادشاه به ايشان ننگرد، ولى غلامان پادشاه ببينند و خدمت كنند. اما چون بنده واصل، پادشاه شد، ورد او آن باشد كه بندگان بيايند به خدمت وى از هر طرفى؛ زيرا بندگى نماند، و اين مقامى است سخت عظيم كه عظمت آن در فهم نيايد.

 333- يقين

 به پيامبر(ص) عرض كردند: حضرت عيسى(ع) بر روى آب راه مى‏رفت، فرمود: اگر يقينش بيشتر بود روى هوا راه مى‏رفت. حضرت ابراهيم از خداوند زنده كردن پس از مرگ را خواست، تا اطمينان و يقينش بيشتر شود.

 از اين كلام، مرتبه انبياء با آن همه جلالت، معلوم مى‏شود كه حقيقت يقين در مراتب كه نصيبشان شده بود فرق مى‏كرد. كسى كه يقينش بيشتر است حول و قوتى غير خدا نمى‏بيند و بر انجام طاعات مستقيم است، و بود و نبود و مدح و ذم نزدش مساوى است. كسى كه يقينش ضعيف است پيوسته قلبش متعلق به اسباب دنيويست؛ و از عادات عرفى پيروى مى‏كند و تلاش در جمع كردن دارد.

 334-تجلى چيست؟

 معرفت انكشاف(پرده بردارى) براى قلب كه از نور غيب صادر مى‏شود. (التجلى هو ما ينكشف للقلب من انوار الغی) لطايف و واردات غيبى كه به اعماق قلوب عارفان آيد حقايق آشكار مى‏شود. نور حق وقتى تابش مى‏كند و بر آيينه قلب مى‏تابد، سراسر به بخش هايى جدا تقسيم مى‏شود. و هر بخشى از اين انوار به رنگ معينى از معارف روحى منتج مى‏شود. آن چه از تجلى آيد گاهى تبديل به علم اليقين و گاهى به عين و حق اليقين مى‏شود. پس مراتب بستگى به قابليت قلب روحى عارف دارد، تا از نورالانوار حضرت حق به چه اسمى و صفتى تابش كند؛ و ظهور تجلى مانند اسم عليم، صفت دانايى را بر قلب عارف وارد كند.

 335- اسفند (حرمل)

 1- پيامبر(ص) فرمود: از بوته اسفند، درخت يا برگ يا ميوه‏اى نمى‏رويد مگر آن كه فرشته‏اى بر آن گماشته است، تا آن را به آن كه بايد برساند؛ و يا خشك شود. در ريشه و ساقه‏اش براى پراكندن)شياطين و شور چشم‏ها(، و در دانه آن داروى هفتاد و دو بيمارى است. 2- پيامبرى به خداوند از ترس امتش شكايت كرد. خداوند به وى وحى كرد كه به امتت بگو تا اسفند بخورند كه شجاعت را زياد مى‏كند. 3- از امام صادق(ع) درباره اسفند و كندر سؤال شد؟ فرمود: اما اسفند ريشه‏اى از آن به زمين نشانيده نشود و شاخه‏اى از آن سر بر نيارد مگر آن كه خداوند ملكى بر آن بگمارد تا آن را به آن كس كه بايد برسد، يا خشك)خرده و ريزه(گردد.

 زيرا شيطان تا هفتاد خانه از خانه‏اى كه در آن اسفند است مى‏گريزد. اسفند شفاى هفتاد درد است كه كمترين آن‏ها جذام است؛ مصرف آن را فراموش نكنيد. اما كندر برگزيده انبياء است، و مريم(ع) از آن كمك مى‏جست. هيچ دودى از دود آن زودتر به آسمان بالا نرود، و دودش شيطان را مى‏راند و مرض را دفع مى‏كند، پس آن را فراموش نكنيد. 4- پيامبر(ص) فرمود: هر كس چهل روز، هر روز به اندازه يك مثقال اسفند بخورد قلبش از حكمت نورانى شود.

 336- منّان

 يكى از اسماء الهى منّان است كه به معنى منت گذارنده، بسيار نيكوئى كننده، بخشنده تمام نعمت‏ها و انعام دهنده مى‏آيد. ((منت دو جور است، منت فعلى و آن سنگين كردن بندگان با نعمت و عطيه، و منت قولى كه آن شمردن و به رخ كشيدن نعمت است، و اين قبيح است مگر وقتى كه طرف گيرنده كفران نعمت كند.)) پس حق تعالى اگر منت بگذارد، نه به عنوان ملامت است بلكه به عنوان تذكر است. در قرآن منت به خدا نسبت داده شد،كه به معنى انعام و نعمت دادن است. آن چه خداوند منت مى‏گذارد يكى نعمت انبياء و رهبران دينى(آل عمران:164) و ديگر ايمان مى‏باشد. (حجرات:17) بعضى‏ها در صدر اسلام، اسلام خويش را به رخ پيامبر(ص) مى‏كشيدند و منت مى‏نهادند؛ خداوند فرمود: بلكه خدا بر شما منت دارد كه هدايتتان كرد. ديگر منت بر جميع نعمتهاى مادى است مانند داشتن نعمتهاى بسيار حضرت سليمان(ص:39) كه در مقابل مسائل معنوى و روحى ناچيز جلوه مى‏كند. از بسيارى از ادعيه مأثوره استفاده مى‏شود كه من و عطاى خدا بزرگ و ديرينه است.

 در دعاى جوشن كبير فقره332 آمده است: ((يا عظيم المن)) و در دعاى سحر از امام باقر(ع) آمده است: ((كل منك قديم)) يعنى همه بخشش‏ها و نيكى‏هاى تو قديم است.

  337- يا على(ع) پير موصلى

 از حضرت آيت الله بهجت دام عزه شنيدم كه فرمود: مرحوم آية الله سيد ابوالحسن اصفهانى، مرجع تقليد(م1365) يك نفر اهل علم را به موصل (عراق) فرستاد تا برود به نزد پير دراويش(على اللهى) بگويد: ما على(ع) را بسيار بزرگ و امام مى‏دانيم اما على خدا نيست، مردم را به اين حرفها گمراه نكنيد. نماينده او با نامه رفت به موصل و آن پير را بالاى قله ى كوه يافت. پيغام را رساند. پير بچه كوچكى را كه در آن جا بود، گرفت و يا على گفت پس او را از بالا به پايين كوه انداخت. بچه بعد از افتادن سالم بالاى كوه آمد. پير گفت: حالا تو يا الله بگو و ببينم اين كار را مى‏توانى انجام بدهى؟ اگر عيسى مرده‏اى را زنده مى‏كرد دليل بر اين نبود كه خدا بود.

 338- بى حاصلى

 بشنو ز ما كه تجربه كرديم سالها                 بى حاصلى است حاصل اين قيل و قالها

 حالى اگر چه رند خرابات خانه ايم              ليكن فقيه مدرسه بوديم سالها

                              339- ابجد (161-170) دعاى جوشن كبير

 ((مؤمن:136)) ، ((مهيمن:145)) ، ((مكوّن:116)) ، ((ملقّن:230)) ، ((مبين:102)) ، ((مهوّن:101)) ، ((ممّكن:150)) ، ((مزيّن:107)) ، ((معلن:190)) ، ((مقسّم:240)).

  340- دفع خطور نسبت به استاد

 از آن جايى كه سالكين مبتدى از خطورات در امان نيستند، لازمه حضور قلب دفع افكار منفى است كه به صورتهاى پراكنده وارد مى‏شود و گاهى منزل مى‏كند. ابتداء خطورات نسبت به سالكين همراه و سپس نسبت به استاد عارف  شروع مى‏شود. چون استاد مربى معنوى است و حق بزرگى بر گردن سالك دارد، اشكال درونى به استاد، سبب مشكلات عديده مى‏شود.

 341- وجل

 خداوند در قرآن سوره مؤمنون آيه 60 فرمود: و دلهاشان ترسان است( و قلوبهم وجلة). وجل قوى‏تر از خوف است و آن ترس زنده دلان است، كه ترس بر طاعت و وقت و اصل (امل) دارند. چرا كه در طاعتش تقصير كرده، و بر وقت تغير قصد،اضطراب در اخلاص و تفرقه دل عارض شده باشد. و مهمتر ترس بر اصل دارد كه در اول چه گذشته كه دل بى قرارى كند. چنانكه خواجه عبدالله انصارى در جائى ديگر فرمود: همه از آخر مى‏ترسند عبدالله از اول مى‏ترسد.(كه در تقدير چه گذشته است)

 342- ثواب تسبيحات اربعه

 از امام حسن(ع) منقول است كه جمعى از يهود به خدمت پيامبر(ص) آمدند؛ و داناتر ايشان چند مسأله سؤال نمود، چون جواب شنيدند مسلمان شدند. از جمله سؤالات اين بود كه پرسيد: اى محمد! مرا خبر ده از كلماتى كه حق تعالى آنها را براى حضرت ابراهيم اختيار نمود، در هنگامى كه خانه كعبه را بنا كرد. فرمود: اين كلمات بود؛ ((سبحان الله والحمدلله و لا اله الا الله و الله اكبر)). يهودى پرسيد: چه ثواب دارد كسى كه اين كلمات را بگويد؟ پيامبر(ص) فرمود: چون بنده((سبحان الله)) میگويد: آن چه در زير عرشند با او تسبيح میگويند و ده برابر ثواب تسبيح، ثواب به آنها عطاء مى‏كند. چون((الحمدلله))میگويد: خداوند نعيم دنيا را به او كرامت میكند و آن را به نعيم آخرت وصل میكند. چون اهل بهشت داخل بهشت مى‏شوند و اين كلمه را مى‏گويند، همه سخنان در دنيا منقطع میشود به غير اين كلمه. اما((لا اله الا الله)) پس بهشت جزاى آن است.چنان كه حق تعالى در سوره الرحمان آيه 60 فرمود: (هل جزاء الاحسان الا الاحسان) يعنى نيست جزاى لا اله الا الله مگر بهشت. يهودى گفت: اى محمد راست گفتى؟!

 343- فضيلت روز عيد غدير

 1- امام رضا(ع) فرمود: چون روز قيامت شود چهار روز را،در برابر خداوند آرايش مى‏دهند، هم چنان كه عروس را براى رفتن به حجله آرايش مى‏دهند. عرض شد: اين روزها كدامند؟ فرمود: عيد قربان و عيد فطر و روز جمعه و روز عيد غدير. روز غدير بين قربان و فطر و جمعه مانند ماه در ميان ستارگان است. 2- امام رضا(ع) فرمود: روز عيد غدير روزى است كه خداوند نويسندگان اعمال)كرام الكاتبين(را امر مى‏كند كه از دوستان اهل بيت و شيعيان ايشان تا سه روز از غدير هيچ خطاى ايشان را به احترام)كرامت(محمد(ص) و على(ع) و ائمه(صلوات الله عليهم اجمعين)ننويسند. سه روز يعنى روز عيد غدير و دو روز بعد مراد است.

 در تفسير و تأويل اين حديث گفته‏اند: اگر محبى به سهو و يا خطا، گناهى در اين سه روز از او سر زند به خاطر عظمت و كرامت اين بزرگترين عيد، خداوند دستور میدهد نويسندگان ننويسند، تا توفيق توبه از ساحت عيد غدير شامل حال گردد، چرا كه در روز تاج گذارى پادشاهى، جلو او كسى از دوستان او را توبيخ نمى‏كنند و يا چوب نمى‏زنند، چرا كه حرمت تاج گذارى از بين خواهد رفت و سلطان ناراحت مى‏شود، لذا به خاطر حرمت اين روز)البته براى كسى كه عارف بحقه اين عيد باشد(ننويسند و توبيخ نكنند، كه اين محب سهواً و نسياناً از وى خطايى صادر شده است. 3- امام رضا(ع) فرمود: اى پسر ابى نصر بزنطى هر كجا كه باشى، سعى كن كه روز عيد غدير نزد قبر مطهر حضرت اميرالمؤمنين حاضر شوى. به درستى كه خداوند در اين روز گناه شصت ساله هر مرد مؤمن و زن مؤمنه را مى‏آمرزد. در اين روز از آتش جهنم دو برابر آن چه در ماه رمضان و شب قدر و شب فطر آزاد كرده،آزاد مى‏كند. يك درهم در اين روز به برادران مؤمن بدهى، برابر با هزار درهم است كه در اوقات ديگر بدهى. در اين روز به برادران مؤمن خود احسان كن، و شاد گردان هر مؤمن و زن مؤمنه را، به خدا قسم اگر مردم فضيلت اين روز را بدانند چنان كه بايد،هر آينه هر روز ده مرتبه ملائكه با ايشان مصافحه كنند. 4- فرات بن احنف گويد: به امام صادق(ع) عرض كردم، فدايت شوم آيا براى مسلمين عيدى برتر از قربان و فطر و روز جمعه و روز عرفه هست؟ فرمود: آرى افضل و اعظم و اشرف اعياد نزد خداى از نظر منزلت آن روزى است كه خداوند دين خود را در آن روز(يعنى روز غدير)كامل گردانيد و بر پيامبرش اين آيه را نازل كرد:((اليوم اكملت لكم دينكم و اتممت عليكم نعمتى و رضيت لكم الاسلام ديناً))(مائده:278)

 5- از امام صادق(ع) سئوال كردند، در روز عيد غدير چه كار بايد كرد، فرمود: ((1- روزه بداريد، 2- عبادت كنيد، 3- محمد و آل محمد را ياد كنيد و بر ايشان درود فرستيد، 4- پيامبر(ص) وصيت كرد على(ع) را كه اين روز را عيد گرداند كه هر پيامبرى وصى خود را وصيت مى‏كرد كه اين روز را عيد گرداند. در خبرى وارد شده كه روزه‏اش با روزه عمر دنيا برابر است و معادل صد حج و صد عمره است.

 344- دعا براى عدم زوال ايمان

 محمد بن سليم گويد: به خدمت امام صادق(ع) عرض كردم كه شيعيان مى‏گويند: ايمان بر دو قسم است: يكى مستقر و ديگر عاريه و به امانت است و زايل مى‏گردد، به من دعايى بياموز كه هر گاه آن را بخوانم، ايمان من كامل گردد و زايل نشود. فرمود: بعد از هر نماز واجب بگو:((رضيت بالله ربا و بمحمد صلى الله عليه و آله نبياً و بالاسلام ديناً و بالقرآن كتاباً و بالكعبة قبلة و بعلى ولياً و اماماً و بالحسن و الحسين و على بن الحسين و محمدبن على و جعفربن محمد و موسى بن جعفر و على بن موسى و محمد بن على و على بن محمد و الحسن بن على و الحجة بن الحسن صلوات الله عليهم ائمة اللهم انى رضيت بهم ائمة فارضنى لهم انك على كل شئى قدير.))

  345- وارسى نفس

 هر كسى به نفس خود بصيرت دارد و مى‏داند چه كاره است و چه معايبى دارد. هر چه بر نفس نقش بندد همان تصوير و خطور بماند. خواب خوب ديدن و بد ديدن، از افكار و كارها و سختيهاى روز است. بسيار كسان گويند: عيب ما را بگوئيد!

 گفتم: ارخوبم، پذيرم اين از وور نه خود خنديد بر من زشت رو

 اگر شخص وارسى نفس خودكند يعنى سير در انفس خود بنمايد، مى‏يابد كه در چه صفاتى ممتاز و در چه صفاتى خرابى دارد.

 چاره آن باشد كه خود را بنگرم         ور نه او خندد مرا: من كى خرم؟

 شايد بتوان گفت: در وارسى نفس، كسى خوب بنگرد و مطالعه كند، حقيقت بر او عيان شود كه ظاهرش با باطنش موافقت دارد يا نه، اگر شروع چنين باشد، راه گشايى براى نتيجه خواهد بود.

  346- قابض

 يكى از اسماء الهى قابض است كه به معنى فراگيرنده، تنگ و جمع كننده، در هم كشنده، در مشت گيرنده، دلتنگ كننده و افسرده كننده مى‏آيد. ظهور اين اسم در تمام موجودات به شكل خاص خودش مى‏باشد. مثلاً روزى را به مصلحت تنگ مى‏كند و يا ارواح را از ابدان قبض مى‏كند يعنى مى‏گيرد. آن چه در اول خلقت به صورت گاز و بخار پراكنده بود با ظهور اين اسم، تركيبى فشرده انجام شد پس كرات و افلاك به صورتهاى پيوسته و جمع و به نظم خاص به حركت در آمدند. مثلاً معادن اول به صورتهاى ديگر بودند، سپس به ظهور اين اسم جمع، و تركيبى خاص به طلا و ذغال سنگ و مس تبديل گشتند. همه چيز در يد(مشت)قدرت اوست يعنى در تصرف و زير نفوذ نگين اوست. عزرائيل كه ملك مقرب است يكى از القاب او ((قابض الارواح)) است يعنى جانها را با سلطه و قدرت مى‏گيرد. انسانها وقتى افسرده مى‏شوند، و سينه روحى آنها مى‏گيرند و به اصطلاح غمگين مى‏شوند، از ظهور اين اسم هم مى‏شود لكن قبض اگر از اسباب ظاهرى باشد، خود شخص فراهم كرده است؛ و اگر به عنايت باشد حق تعالى بنده‏اش را دوست دارد و او را غمگين مى‏كند و دلتنگ مى‏نمايد. نوع اهل سلوك كه خوفى و مناجاتى هستند، بر آنها قبض بيشتر حاكم است.

 347- جانهاى فلكى

 بر باد فنا تا ندهى گرد خودى را                 هرگز نتوان ديد جمال ابدى را

 جانها فلكى گردد اگر اين تن خاكى             بيرون كند از خود صفت ديو و ددى را

 348- حافظ و ابرو

 ابرو در اصطلاح اهل عرفان به معانى مختلف آمده است، از جمله ابرو از صفات جمال مى‏باشد.ابرو راهنماى عاشق به طرف چشم و صورت معشوق است.

 رقيبان غافل و ما را از آن چشم و جبين هر دم         هزاران گونه پيغام است و حاجب در ميان ابرو

 گاهى كنايه از مظاهر جمال حق است.

 به چشم و ابروى جانان سپرده‏ام دل و جان              بيا و تماشاى طاق و منظر كن

 ابرو گاهى تجليات ابتدائى است كه موجب جذبه سالك مى‏گردد.

 شيدا از آن شدم كه نگارم چو ماه نو            ابرو نمود و جلوه گرى كرد و رو به بست

 محراب ابرو سالك را متوجه به جمال معشوق مى‏كند، همانطور كه محراب مسجد نمازگزار را متوجه قبله مى‏كند.

 ابروى دوست گوشه محراب دولت است                آن جا بساى چهره و حاجت بخواه از او

 خم ابرو، دقايق و رقايق صفات جمال را گويند.

 در نمازم خم ابروى تو با ياد آمد                         حالتى رفت كه محراب به فرياد آمد

 كمان ابرو، جذبه صفات جمال براى صيد كردن دلهاست.

 بعد از اينم چه غم از تير كج انداز حسود                كه به محبوب كمان ابروى خود پيوستم

 گاهى كنايه از علم حق تعالى است.

 پيش از اين كاين سقف سبز و طاق مينا بركنند                  منظر چشم مرا ابروى جانان طاق بود

 349- انديشه فاسد

 اميرالمؤمنين(ع) فرمود: كسى كه بصيرت ندارد فكرش فاسد است.((فاقد البصر فاسد النظر))

 350- مدعيان مزور(متقلب)

 1- نبايد بر سفره تهى از اطعمه معنوى مدعيان نشست كه دين را تباه مى‏كنند.

 2- كسى كه خودش از لحاظ نفس توانا نيست، چطور مى‏تواند سالك را چيره‏مند كند بلكه ديده را تيره مى‏كند.

 3- مدعى راه خدا، كه خودش قرين نور نيست، چه طور مى‏تواند ديگران را نورانى كند.

 چون ورا نورى نبود اندر قرآن         نور، كى يابند از وى ديگران؟

 4- آن كه بيهوده دعوى ارشاد مى‏كند مانند كسى است،كه خودش از ضعف بينائى در رنج است، ولى مى‏خواهد چشم بيمارى را مداوا كند.

 5- زبان مدعيان تابناك و پر رونق است، ولى قلبشان تاريك است.

 6- چون ادعاى ارشاد كنند، خود را از شيث پيامبر بالاتر مى‏دانند و گويند: مقام ما از ابدال و اولياء بالاتر است.

 7- در حرفهاى اينان اصطلاحات عرفاء است، كه دزديده و بخورد مريدان مى‏دهند تا آنان را به دام اندازند.

 حرف درويشان بدزديده بسىتا گمان آيد كه هست او خود كسى

 8- گاهى هم به اولياء الهى اعتراض وارد مى‏كند، با اينكه اولياء الهى از او بيزار هستند.

 9- اين قدر اين مدعيان بى ارزش هستند، كه خداوند به اندازه سگ درگاهش نيز او را به رسميت نشناخته تا استخوانى جلوى او بيندازد.

 10- اين مرشدان خود را نايب حق مى‏دانند، و مى‏گويند: بايد از سفره من استفاده كنيد.

 11- سالهاى طولانى مريدان ساده را بر وعده‏ها فردا و فرداها نگه مى‏دارند كه آنان بر گرد خانه‏اش باشند.

 12- بعد از سالها كه مريدان فهميدند مرشد دست خالى بوده، بر عمر گران مايه كه به هدر رفت چه سودى مى‏يابند!!

  351- شب قدر

 از پيامبر(ص) نقل شده است كه حضرت موسى(ع): 1- عرض كرد: الهى من قرب تو را مى‏خواهم.

 فرمود: قرب من براى كسى است كه در شب قدر بيدار بماند. 2- عرض كرد: الهى من رحمت تو را مى‏خواهم.

 فرمود: رحمت من براى كسى است كه در شب قدر به مسكينان رحم كند. 3- عرض كرد: الهى من گذشتن از صراط را مى‏خواهم. فرمود: اين براى كسى است كه در شب قدر صدقه‏اى بدهد. 4- عرض كرد: من از درختان بهشت را تمنا دارم. فرمود: اين براى كسى است كه در شب قدر تسبيح كند. 5- عرض كرد: الهى من رضاى تو را مسئلت دارم. فرمود: رضاى من براى كسى است كه دو ركعت نماز در شب قدر بگزارد.

 352- چگونه صبح كردى؟

 1- كسى به حضرت عيسى عرض كرد: چگونه صبح كردى؟ فرمود: صبح مى‏كنم به آن چه اميد به نفع آن دارم مالك نيستم، و به آن چه از بديش حذر مى‏كنم توانائى دفع آن را ندارم، ولى در همه حال مأمور به طاعت حق و دورى از معصيت او هستم و نمى‏بينم كسى فقيرتر از من باشد. 2- كسى به اويس قرنى عرض كرد: چگونه صبح كردى؟ فرمود: چگونه صبح مى‏كند مردى كه نمى‏داند آيا به شب مى‏رسد يا نه؟ هر گاه به شب مى‏رسد نمى‏داند به صبح وارد مى‏شود يا نه!! 3- ابوذر فرمود: صبح مى‏كنم،شكر خدا مى‏كنم و از نفسم شاكى هستم. 4- پيامبر(ص) فرمود: كسى كه صبح كند و همّش غير خدا باشد، هر آينه صبح كرده در حالى كه از زيان كاران و دورشدگان از رحمت خداست.

  353- مايه

 هر كه را مايه‏اى هست، رسول و نبى آن مايه را روان كند و راه كند، چون مايه نباشد، چه را راه كند؟

  354- دست فعلى خدا

 مجرى ثواب و عذاب الهى، به دست و قدرت انسان انجام مى‏شود. يعنى عذاب از خداست و انسان، دست فعلى خداوند است، چنان كه از آيات زير مى‏توان استفاده كرد: 1- در سوره توبه آيه 14 مى‏فرمايد: ((كفار را بكشيد كه خدا آنان را به دستتان عذاب مى‏كند.)) 2- در سوره فتح آيه 10 مى‏فرمايد: اى پيامبركسانى كه با تو بيعت مى‏كنند، همانا با خدا بيعت مى‏نمايند كه دست خدا فوق همه دست هاست. 3- در سوره توبه آيه 52 مى‏فرمايد: ((اى محمد به اينان بگو: شما منافقان جز يكى از دو نيكى (شهادت يا غلبه بر دشمن) انتظار داشته و چشم به راه هستيد، ما درباره شما منتظريم كه از جانب خدا شما را از نزد خود به عذاب برساند يا به دستهاى ما معذب بدارد.)) 4- در سوره حشر آيه 2 مى‏فرمايد: خداوند كافران از اهل كتاب را از ديارشان بيرون كرد)تا وقتى عذاب رسيد( و خدا در دلهاشان ترس افكند تا به دست خود و به دست مؤمنان خانه‏هاشان را ويران كردند.

  355- غنيمت فرصت ها

 1- پيامبر(ص) فرمود: پنج چيز را پيش از پنج چيز غنيمت شماريد: 1- جوانى پيش از پيرى، 2- صحت پيش از بيمارى، 3- ثروت پيش از فقر(نيازمندى)، 4- فراغت پيش از اشتغال، 5- زندگى پيش از مرگ. 2- پيامبر فرمود: فرصت را براى اعمال نيك پيش از آن كه فتنه هايى مانند پاره‏هاى شب تاريك پديد آيد غنيمت شماريد.

 3- پيامبر(ص) فرمود: هر كه درى از خير بر او گشوده شد فرصت را غنيمت شمارد كه نداند چه وقت بسته خواهد شد.

 356- عاقبت

 سايه حق بر سر بنده بود                 عاقبت جوينده يابنده بود

 گفت: پيغمبر كه گر كوبى درى        عاقبت آيد برون، زان در، سرى

 چون نشينى بر سر كوى كسى          عاقبت بينى تو هم روى كسى

 چون ز چاهى مى‏كنى هر روز خاك     عاقبت اندر رسى در آب پاك

 357- كوبيدن درب

 اميرالمؤمنين(ع) فرمود: هر كس كوبيدن دربى را، ادامه دهد و سر سختى كند(عاقبت)داخل شود.

  358- تمثل در قلوب

 در دعاى صحيفه علويه اميرالمؤمنين(ع) مى‏فرمايد: خداوند در قلوب تمثل يافته بدون آن كه او مثالى داشته باشد، كه وهم‏ها او را محدود و يا خيال او را درك كند.(تمثل فى القلوب) چون حق تعالى از جسم برى است، و قوه خيال و وهم، محدود به حد ذهن و فكر است، از درك نامتناهى عاجز است. تمثّل حق، تجلّى و افاضه او در دلهاست، آن هم به قدر ظرف وجودى سالك است.

 359- فرق دنيا و آخرت

 آن چه در دنياست در آخرت شبيه آن وجود دارد. اين جا عالم امكان و آن جا عالم ملكوت است. ديدار و لقاء در دنيا با آن چه در آخرت رخ مى‏دهد، از نظر كيفى بسيار فرق مى‏كند. آن جا همه چيز جنبه بقا دارد، و لذّاتش حد و حصر ندارد. ولى آن چه در اين جا مى‏گذرد فنا و زوال دارد. تعلقات اين جا به زمان و مكان وابسته است، ولى در آن جا از زمان و مكان خارج است.

 360- نجيب الدين(م 678)

 بزغش شيرازى از تجار و اغنياء بوده و از شام به شيراز آمد، و آن جا را وطن قرار داد و سپس ازدواج كرد.

 شبى در خواب ديد كه اميرالمؤمنين(ع) پيش وى طعامى آورد و با وى بخورد، و او را بشارت داد كه خداوند تو را فرزندى نجيب و صالح خواهد داد. چون آن فرزند به دنيا آمد بزغش، نام فرزند را على و لقب او را نجيب الدين كرد. نجيب الدين در سلوك از جمله مريدان شيخ شهاب الدين سهروردى شد؛ و سيره او به دعاى امام(ع) چنين بود كه: به فقراء محبت مى‏ورزيد و با ايشان مى‏نشست هر چند پدرش براى وى لباس فاخر درست مى‏كردو طعامهاى لذيذ مى‏داد به آنها التفات نمى‏كرد و مى‏گفت: من جامه زنان نمى‏پوشم. طعام نازكان نمى‏خورم. جامه هايى پشمين مى‏پوشيد و طعامهاى بى تكلف مى‏خورد، در خانه تنها به سر مى‏برد. تمام ثروت خود را به فقراء مى‏داد. روزى گفت: پيوسته وصف خال معشوق مى‏كنم و اين عجب است كه خالى ندارد. مى‏خواهم كه كسى اين نكته را به شعر در آورد.

 شاعرى حاضر بود و گفت:

 اى آنكه تو را به حسن تمثالى نيست           چون حال من از خال رخت خالى نيست

 وز صافى من، همه ز خال رخ تست            وين طرفه كه بر رخ تو خور خالى نيست

 361- بخاطر انسان كامل

 باده در جوشش، گداى جوش ما                چرخ در گردش، گداى هوش ما

 باده از ما مست شد، نى ما ازو          قالب از ما هست شد، نى ما ازو

 362- شهريار ما كجاست؟

 مرحوم آية الله نجفى مرعشى فرموده بودند: شبى توسلى پيدا كردم تا يكى از اولياى خدا را در خواب ببينم.

 آن شب در خواب ديدم در زاويه مسجد كوفه نشسته‏ام و وجود مبارك مولا اميرالمؤمنين با جمعى حضور دارند. حضرت فرمودند: شعراى اهل بيت را بياوريد. ديدم چند تن از شعراى عرب را آوردند، فرمودند: شعراى فارس زبان را نيز بياوريد. آن گاه محتشم و چند تن از شعراى فارسى زبان آمدند. فرمودند: شهريار ما كجاست؟ شهريار آمد. فرمودند: شعرت را بخوان؛ و شهريار اين شعر را خواند:

 على اى هماى رحمت تو چه آيتى خدا را               كه به ما سوا فكندى همه سايه هما را

 تا آخر اين شعر((غم دل به دوست گفتن چه خوش است شهريارا)) وقتى شعر شهريار تمام شد از خواب بيدار شدم. فردا پرسيدم: شاعرى به نام شهريار هست. گفتند: در تبريز است. گفتم: از جانب من او را به قم دعوت كنيد. چند روز بعد شهريار آمد و او همان كسى بود كه در خواب ديدم. از او پرسيدم اين شعر را كى ساخته‏اى؟ تعجب كرد و گفت: از كجا خبر داريد؟ من به هيچ كس درباره اين شعر چيزى نگفته‏ام. فرمودند: خواب خود را براى او نقل كردم. او فوق العاده منقلب شد و وقت شعر سرودن را گفت. معلوم گشت مقارن شعر او وقتى بود كه من در خواب ديدم. فرمودند: سيد محمد حسين شهريار از سادات هستند و در اين غزل به او الهام شده است كه چنيم مقبول افتاد.

 363- هيبت

 هيبت مقام اصفياء و درجه اوتاد است. هيبت بيم است كه از عيان زايد و ديگر بيم‏ها از خبر زايد. هيبت چيزى است كه در دل تابد چون برق، اگر نسيم انس در برابر آن نيايد جان مرد به آن طاقت نيارد؛ و بيشتر در وقت، وجد افتد چنان كه موسى كليم را در طور افتاد. هيبت نه از تهديد افتد كه از اطلاع افتد، پس مرد از خود گم شود و از هوى و حظ نيست شود. هيبت اگر از بصيرت افتد حكمت زايد و اگر از تفكر افتد فراست زايد و اگر از سماع افتد بكشد و يا خرد و حس را ببرد.

 364- مرد طالبى؟

 تو گمان دارى كه مرد طالبى            بر طلب كاران عالم غالبى

 كو ترا ترك هواها و هوس؟             كو خلاف نفس در ره يك نفس

 ترك عجب و كبر و خودبينيت كو؟             نيستى و عجز و مسكينيت كو؟

 365- حمال جوان تاجر شد

 عاشق وارسته مرحوم كربلايى احمد تهرانى فرمودند: جوان كه بودم در تهران حمال جوانى را مى‏شناختم كه تكه نانى در دست داشت و خيلى گرسنه بود. وقتى خواست بخورد، سگ گرسنه‏اى با بچه هايش در خرابه‏اى ديد، دلش سوخت و همه آن نان را به آنان داد. فرداى آن روز در ميدان بار، خانمى خريد كرد و از اين جوان خواست تا به خانه‏اش اين متاع را ببرد. در راه آن خانم از اوضاع مادى او سؤال كرد، و راستگويى او را در جواب يافت، پس شيفته او شد و با او ازدواج كرد؛ پس از مدتى به بركت امام حسين(ع) و ايثار به سگ، يكى از تجار بزرگ شد و در امور خيرات و خدمت به خلق بسيار كوشا بود.

 366- فضيلت سوره احقاف

 امام صادق(ع) فرمود: هر كه در هر شب، يا در هر جمعه سوره احقاف را بخواند در دنيا خوفى به او نرسد و از فزع روز قيامت ايمن گردد.

 367- قدر ما را مى‏داند

 به عارفى گفتند: با خدا چه می‏كنيد؟ فرمود: هر جورى كه نگاه مى‏كنم،مى‏بينم كه خداى خوشگلى داريم. به جاى آن كه ما قدر او را بدانيم، اوست كه قدر ما را میداند.

 آن محبت‏هاى ليلى، كرد مجنون را اسير                 ور نه آن بيچاره را ميل گرفتارى نبود