114- مسیحا دَم

نوشته شده توسط مدیر وب سایت on . Posted in مقامات معنوی

114- مسیحا دَم

نکته ­ها

*دَم به معنی نَفَس است که به نفحه الهی هم تعبیر می­شود که از مسیحادمان برمی­خیزد و ناقصان و نَفْس های مُرده­ را زنده می­کند.

* آنچه از کلمات و دعاوی جاری می­شود چون خود عامل نیستند نَفَس آنان تأثیر نمی­کند اینان دارای دمی سرد هستند.

تو خوش می­باش با حافظ برو گو خصم جان میده 

چو گرمی از تو می­بینم چه باک از خصم دَم سردم(حافظ)

در نتیجه واعظان بی­عمل و مرشدان بی­حیات و مدعیان دروغین، دمی سرد دارند و اینان از مسیحادمی خارج هستند.

*سعدی کسانی را که در پارسایی ممتاز هستند مبارک دم خوانده است و می­گوید:

در این شهر مردی مبارک دَم است *** که در پارسایی چو اویی کم است (بوستان)

*گاهی در تعابیر طریقتی به رفیق راه و دوست سیروسلوکی که تناسب با دیگری دارد «هم دَم» گویند.

*مراد ما دَم مردان الهی است که اساتید طریقت و پیران راه هستند که عمری در مجاهدت و ذکر و فکر بودند تا بتوانند اگر قابلی باشد به دَم عیسوی خود آن­ها را زنده کنند و به حرکت بیاندازند و اگر ناقصی باشد کم­کم به کمال برسد.

*درباره ها و هو گفته شده است:

            دَم چو فرو رفت­هاست، هوست چو بیرون رود  یعنی از او در همه، هر نَفَسی­های و هوست

از این دَم تعبیر به نفس الرحمان کرده­اند که از نفحات الهی بر دَم و بازدم در همه جاری است، بیشتر نمی­فهمند و قلیلی هم آن را ادراک می­کنند. لذا استاد عارف سیدعبدالکریم کشمیری بعضی اذکار را در طریقه گفتن آن به دَم و بازدَم تعبیر می­فرمودند مانند «هوالحی» « الله هو »

فیض همیشه درِ خانه کسی را نمی­زند وقتی که حُسن فاعلی و حُسن قابلی تطابق و تناسب دارند آنگاه قابل در انتظار گرفتن باشد. این دَم عیسوی را که از نَفَس اولیاء صادر می­شود باید اخذ کرد تا انقلابی در درون ایجاد شود والّا رحمت از نزد سالک برود.

به غنیمت شِمُر ای دوست دَم عیسی صبح *** تا دلِ مُرده مگر زنده کنی، کاین دَم از اوست (سعدی)

طبیب عشق مسیحا دَم است و مشفق لیک *** چون درد در تو نبیند که را دوا بکند  (حافظ)

*حضرت استاد کشمیری در خواص بعضی اذکار می­فرمودند دَم عیسوی دارد، مانند « فردٌ حی قیوم حکم عدل قدوس...» به عدد خاص و زمان خاص.

منظور ایشان این بود که خاصیت این ذکر بعد از ریاضت کشیدن برای داعی این می­شود که برای شفاء مریض بخواند و دَمی از او صادر شود، یا به نبات و قندی فوت کند انشاالله مریض خوب می­شود.

*عیسی دَم، صفتی است برای معشوق، آن که دَم مسیحایی دارد و جان­بخش است. حافظ خود را به جسم بی­روح، معشوق سرو قد را به عیسی،‌ سایه معشوق را به دَم عیسی و دَم عیسی را به عکس روحی مانند کرده و می­فرماید:

سایه قدِّ تو بر قالبم ای عیسی دَم *** عکس روحی است که بر عَظم رَمیم افتاده­ست (غزل 36)

ای معشوق سرو قد، اگر از کنار من که هم­چون کالبدی بی­جان هستم، و تو دارای دم عیسوی هستی بگذری، سایه­ای از قد و قامت زیبایت را بر تن بی­جانم بیفکن، تا استخوان­های پوسیده­ام دوباره به آن دَم و سایه­ ات زنده شوند. (شاخه نبات ص 99)

*با که این نکته توان گفت، که آن سنگین دلکُشت ما را و دَمِ عیسی مریم با اوست؟ (غزل 57)

حافظ که در انتظار دَم عیسوی است و ماهها و سالها انتظار می­کشد یک مرتبه به قبض و فشار دچار می­شود و به معشوق خود می­گوید این نکته را به چه کسی می­توان گفت که معشوق دل ربای سنگین دلم، مرا کشت، در حالی که دارای دم عیسوی بود؟

این قصّه عجب شنو از بخت واژگون *** ما را بکُشت یار به انفاس عیسوی (غزل 486)

یعنی این داستان شگفت آور را بشنو که از بخت بد ما، یار با وجود نَفَس عیسوی خود که مُردگان را زنده می­کند، ما را کُشت . این نوعی گله و شکایت از جانب حافظ به معشوق خودش می­باشد. در غزل 204 می­گوید:«‌ یاد آن روزگار به خیر که وقتی چشم دل فریبت با تندی و ناز مرا بی­تاب می­کرد و می­کشت، لب شیرین تو که هم­چون معجزه عیسی جان بخش بود، ما را دوباره زنده می­کرد و جان می­بخشید.» در سوره آل عمران آیه 49 آمده است که عیسی می­فرمود:« من برای شما از گِل، چیزی چون پرنده می­سازم و در آن می­دمم به اذن خدا پرنده­ای شود.»

اگر آن دَم به خاک و گِلی بخورد زنده کند، حتماً روح مرده­ای که دارای صفات ناپسند است را به دمی زنده می­نماید.

*هر که را آن دَم است آدم اوست *** هر که را نیست نقش عالم اوست (سنایی) ‌ 

*آب و گِل چون از دَمِ عیسی چرید *** بال و پَر بگشاد مرغی شد پرید     (مثنوی 1/865)

آب و گِل همین که از دَم حضرت عیسی برخوردار شد بال و پر باز کرد و به صورت پرنده­ای درآمد و پرواز کرد. در سوره مائده آیه 110 فرمود:«‌یاد آر هنگامی را که از گِل صورت پرنده­ای ساختی و به امر من در آن بدمیدی و آن صورت پرنده­ای شد و به پرواز درآمد.»

آن کس که چنین قدرتی دارد به مراتب بالاتر و قوی­تر، می­تواند رذیله را به فضیلت تبدیل کند و روح مریض را به دَمی مداوا کند.

*اگر شخص می­پندارد که بدون طی مرحله فقر و خاکساری، دَم اصحاب معرفت او را زنده می­گرداند باید گفت این پندار بیهوده است. با فرا رسیدن بهار، کِی سنگ­ها سرسبز می­شوند؟ پس خاک باید شد تا همچون گل­های رنگارنگ رویش نمایی و سر از خاک طبیعت غریزی برون آوری.

تا دَم عیسی تو را زنده کند *** همچو خویشت خوب و فرخنده کند  (مثنوی 1/1910)

سال­ها انسان همانند سنگ ستبر است. باید مدّتی خاکساری کند و متواضع شود تا دَم مسیحایی، او را عوض کند. (شرح زمانی 1/590)

*در وصف باران بهاری در مثنوی چنین آمده است که: باران دو نوع است یک باران حیات­بخش که موجب رشد است و دیگر بارانی که پژمردگی و خرابی به بارمی­آورد. باران بهاری سودمندی شگفت باری دارد که فیوضات الهی از تجلّی جمالی حق سرازیر می­شود. پس باران بهاری باغ عالم را با ناز می­پرورد و حیات می­بخشد.

این دَم ابدال باشد ز آن بهار *** در دل و جان روید از وی سبزه­زار

این نَفَس اولیاء از نتایج باران­های عالم غیب است که دل طالبان و قابلان را به معرفت و حقیقت سبزه کند. « آید از انفاسشان در نیک­بخت» و درخت وجود افراد را حیات می­بخشد. (1/2043-2037)

*سؤالی را در مثنوی مطرح می­کند و جواب می­دهد به این صورت:

گر درخت خشک باشد در مکان *** عیبِ آن از بادِ جانْ اَفزا مدان (1/2044)

اگر درختی خشکیده باشد، عیب از خود اوست، عیب درخت را،‌ از بادهای حیات بخش مدان !

این اشاره است که عدّه­ای نزد بزرگی می­روند یا ذکر و فکری و تعلیمی می­گیرند و راه نمی­روند و مشکل خود را به گردن استاد می­اندازند در حالی که درخت باطن او خشکیده است و شکفته نمی­شود و بار و ثمره­ای نمی­دهد نه آن که دَم جان افزا تأثیر ندارد.

در مَثَل، باد بر همه گیاهان می­وزد و نسیم­های اولیاء هم بر همه وزیدن می­گیرد  امّا تنها کسانی بهره می­برند که روحشان زنده و قابل باشد.

باد،‌کارِ خویش کرد و بر وزید *** آن­که جانی داشت، بر جانش گزید (1/2045)

* بعضی­ها مدعی هستند که دارای انفاس قدسی هستند و صورت کارهایشان همانند انبیاء و اولیاست ولی جز القاء و تقلید چیزی نیست و بیچاره مریدان گرفتار دام­های این­ها می­شوند.

خود گرفتی این عصا در دست راست *** دست را دستانِ موسی از کجاست؟ (2/147)

اگر فرضاً عصای موسی در دستش باشد راز دستان موسی را از کجا باید بهمد؟ اگر همانند حضرت عیسی بر چیزی فُوت کرد آن نَفَس مسیحایی را از کجا باید داشته باشد. پس صرف داشتن و حفظ کردن دعا و فسون و تقلید نمی­تواند    مُرده­ای را زنده کند.

*دانه­ای که مغز نداشته باشد آیا ممکن است به درخت و نهال مبدّل شود؟ چون گردو و فندق را در زیر خاک می­گذارند و آب می­دهند تا سر وقت از آن نهال گردو بیرون آید چون مغز پوچ و پوک است این مسئله هم محال است یعنی مقتضی موجود نیست و مانع مفقود نیست تا از مغز، نهالی بیرون آید. همچنین آدم­های ناامید فاقد روح و ذوق و حال چطور می­توانند از مسیح دمی که اینان صاحبدلان هستند استفاده کنند و درد بی­درمانشان درمان بشود؟

*این جمله معروفی است که حضرت عیسی فرمود:« کور مادرزاد را درمان می­کنم ولی آدم احمق و جاهل را نتوانستم درست کنم. (راه سعادت ص 55) یا فرمود: « از زنده کردن مردگان ناتوان نشدم ولی از اصلاح احمقان درمانده شوم.» (به نقل از شرح کبیر انفروی بر مثنوی دفتر سوم ص 992)

در مثنوی دفتر سوم بیت 2598-2570 به بعد چنین گوید: که عیسی فرار می­کرد و به سوی کوهی می­دوید شخصی دنبالش دوید و گفت: برای چه فرار می­کنی؟ فرمود:« از احمق گریزانم، برو»

گفت: مگر تو مسیح نیستی که نابینایان و ناشنوایان را شفا می­بخشی و بیماران پیسی را درمان می­کنی و مردگان را زنده      می­نمایی؟ (آل عمران:49) و طبّ روحانی را می­دانی و اسمی می­خوانی و می­دمی مرده­­ای را زنده می­کنی و از گِلی پرنده ای درمی­آوری؟ فرمود:« من همانم که این کارها از من برآید.»

خواندم آن را بر دلِ احمق به وُدّ *** صد هزاران بار و درمانی نشد

گفت: علّت چیست؟

فرمود:

گفت: رنج احمقی قهر خداست *** رنج و کوری نیست قهر،‌ آن ابتلاست

مریضی، دردی است که موجب ترحّم دیگران می­شود امّا حماقت دردی است که سبب زخم و رنج دیگران می­شود.

ز احمقان بگریز، چون عیسی گریخت  *** صحبت احمق بسی خون­ها که ریخت

آن گریز عیسی نی از بیم بود *** ایمن است او، آن پی تعلیم بود

اگر بخواهیم نمونه­ای از قرآن بیاوریم آیه 7 سوره بقره شاهد خوبی است که فرمود:«‌ خداوند مُهر بر دلهایشان و پرده بر گوشها و چشمهای ایشان نهاد.»

پس عدم تأثیر دَم و نَفَس،‌ از افرادی است که مُهر قهر بر دلهای آنان زده شده است،‌ انگار همانند سنگ خارا و سنگ ستبر  شده­اند.

*گر تو سنگ صخره و مرمر شوی *** چون به صاحبدل رسی، گوهر شوی (مثنوی 1/722)

اگرکسی بگوید دلم جمود دارد، همانند سنگ سخت است و انعطاف پذیری ندارد، چطور اولیاء در این دل تصرّف کنند؟ گفته  می­شود: هادیان الهی، رحمت و عطیه آسمانی هستند اگر در شخص طلب واقعی باشد،‌پس با مصاحبت و نشست و برخاست با اولیاء سبب می­شود که وجود سخت او را به گوهر معنا بدل کنند.

ای مبارک خنده­اش کو از دهان *** می­نماید دل، چون دُرّ از درج جان (1/719)

*ور نهد مرهم بر آن ریش تو، پیر *** آن زمان ساکن شود درد و نفیر ( 1/3225)

اگر ولیّ خدا بر زخم روحی، مرهم صفا و معرفت بگذارد درمان کننده است و همان وقت این درد و فغان آرام می­گیرد.

گرم و سردش نوبهار زندگی است *** مایة صدق و یقین و بندگی است (1/2057)

اولیاء الهی به قهر و لطف، به گرمی و سردی سخنان که دم عیسوی از ایشان استشمام می­شود شخص را ازکذب و ناباوری و خودپرستی به صدق و یقین و بندگی می­کشانند.

*همان­طور که خاک خاصیت رویاندن گیاه را دارد ولیّ خدا با نَفَس گرم خویش زمین سالکان مستعد را می­پروراند و در نتیجه انواع گل­های معرفت را در عرصه وجود آنها می­رویاند.

جسم عارف را دهد وصف جماد *** تا بر او روید گل و نسرین شاد (4/548)

*مرحوم آیه الله شیخ محمد تقی آملی در شرح حال خود گوید: « در سال 1340 قمری به نجف رفتم و مشغول درس و بحث شدم تا سال 1348 الی 1350. نه خود را مستغنی دیدم بلکه ملول شدم،‌ چه آن که از طول ممارست از تدریس که شب­ها در صحن مطهر منعقد می­داشتم خسته شده بودم؛ به علاوه کمال نفسانی در خود نیافتم جز دانستن چند ملفقاتی که قابل اعتراض بود،‌ چیزی نداشتم و دنبال کاملی بودم، به هر کسی می­رسیدم با ادب و خضوع تجسّس می­کردم تا از مقصود اطلاعی بگیرم. در خلال این احوال به سالکی ژنده پوش برخورد کرده و شب­ها در حرم حضرت علی (ع) با ایشان به سر می­بردم او اگرچه کامل نبود ولی من از صحبتش استفاداتی می­بردم. تا آن که موفق به ادراک کامل شدم که مانند آفتابی در سایه بود و از انفاس   قدسی­اش بهره­ها بردم و او حاج سیدعلی قاضی طباطبایی بود.» (استاد طریق ص 39)

*قطب، شیر و صید کردن کار او *** باقیان این خلق، باقیْ خوارِ او(4/2319)

قطب و ولی خدا به منزله شیر است و کار او شکار کردن می­باشد و سایر مردم باقی مانده صید او را می­خورند.

عارف کامل و صاحب دم، واسطة افاضات الهی به خلق می­باشد یعنی از حق می­گیرد و به خلق می­دهد از این روست که اهل الله، قطب را واسطه فیض می­دانند و خلایق هر کدام به حسب استعداد خود از افاضات برخوردار می­شوند.

* آتش نفْس باید خاموش شود و کار سالک به تنهایی نیست بلکه نور و نَفَس ولیّ خدایی می­خواهد تا آن را خاموش کند.

تا که نور او کُشد نار تو را *** وصل او گلشن کند خار تو را (2/1246)

نور درونی پیر، آتش نفْس تو را خاموش می­سازد و وصال او، خارستان صفت شیطانی تو را به گلستان و صفات رحمانی تبدیل می­کند.

آبِ نور او چو بر آتش چِکد *** چَک چَک از آتش برآید بر جهد (2/1257)

چَک چَک: آواز صدای سوختن فتیله چراغ وقتی که تر باشد را گویند.

نَفَس نورانی ولیّ خدا مانند آب است، اگر بر سر آتش نفْس ریخته شود، نفْس از آن مضطرب می­شود و به خموشی  می­رود.

*روایتی است مشهور که پیامبر(ص) فرمود:« همانا برای پروردگارتان در ایّام روزگارتان نفحه­هایی است پس خود را در معرض آن قرار دهید.» (بحار 68/221)

نفحه: بوی خوش، دم­های خوشی است وقتی نسیم لطف و فضل و رحمت می­وزد که در واقع عنایت است. توفیق وقتی می­آید سالک خود را در معرض آن باید قرار بدهد و بگیرد. این حدیث، به عنوان حدیث قدسی هم آمده است که خداوند به داود فرمود و به جای « تعرّضوا: در معرض، ترصّدوا: مراقب، گوش به زنگ بودن، چشم انتظار» آمده است. (بحار 74/168)

منظور از این نفحات، انفاس و دم­های گرم اولیاء الهی است که وقتی می­رسد باید آن را غنیمت داشت و استفاده کرد و بهره برد. البتّه با گوشِ هوش، آماده دریافت آن باید بود.

نفحة آمد مر شما را دید و رفت *** هر که را می­خواست جان بخشید و رفت

پس در دوره­های زمانی نفحات طیبه عالمان ربّانی و مسیحادمان وجود دارد و قطع نمی­شود، باید آماده و مستعد دریافت    عطیه­های خاص بود.

نفحه دیگر رسید، آگاه باش *** تا ازین هم وانمانی، خواجه تاش

نسیم های جان نواز تمامی ندارد و پشت سر هم می­آید، ای بنده خدا ! باید مواظب باشی.

جانِ آتش یافت زو آتش کُشی *** جانِ مُرده یافت در خود جُنبشی

نفْس­ها طبع آتشی دارند به واسطه آن نفحه کشته می­شوند و نفس­های مزده و پژمرده هم به واسطه آن به حرکت در   می­آیند. یعنی افرادی که عجب و کبر و خودبینی آن ها را فراگرفته به واسطه دم عیسوی کشته می­شوند و آن­هایی که جانشان اوصاف بشری ندارند در خودشان حرکتی احساس می­کنند.